Adhyaya 271
Dānādi-māhātmya — The Glory of Gifts, Manuscript-Donation, and Purāṇic Transmission
ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਦੇ ਵਰਣਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਅਧਿਆਇ ਦਾਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ-ਸੰਭਾਲ ਦਾ ਉਪਾਇ ਦੱਸਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਪੂਰਨਿਮਾ, ਮਹੀਨੇ, ਨਕਸ਼ਤਰ, ਵਿਸੁਵ ਅਤੇ ਅਯਨ ਵਰਗੇ ਕਾਲ-ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੰਨਦਾਇਕ ਦਾਨਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਖਾਸ ਜ਼ੋਰ ‘ਵਿਦਿਆ-ਦਾਨ’ ਉੱਤੇ ਹੈ—ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ। ਜਲ-ਧੇਨੂ, ਗੁੜ-ਧੇਨੂ, ਤਿਲ-ਧੇਨੂ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਤੀਕ ਦਾਨ ਅਤੇ ਸੁਵਰਨ ਸਿੰਘ, ਕੂਰਮ, ਮੱਛ, ਹੰਸ, ਗਰੁੜ ਦੇ ਰੂਪ; ਨਾਲ ਹੀ ਪੁਰਾਣ-ਸਮੂਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲੋਕ-ਗਿਣਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼-ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ (ਅਗਨੀ ਤੋਂ ਵਸਿਸ਼ਠ, ਭਵ ਤੋਂ ਮਨੂ, ਸਾਵਰਣੀ ਤੋਂ ਨਾਰਦ) ਦਾ ਉਲੇਖ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ-ਪਾਠ ਦੇ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਂਡੁਲਿਪੀਆਂ ਦਾ ਪੂਜਨ, ਭੋਜਨ, ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਧਰਮ-ਸਾਹਿਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਪ੍ਰਸਾਰ ਨਾਲ ਆਯੁ, ਆਰੋਗ੍ਯ, ਸਵਰਗ ਅਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Shlokas
Verse 1
इत्याग्नेये महापुराणे वेदशाखादिकीर्तिनं नाम सप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथैकसप्तत्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः दानादिमाहत्म्यं पुष्कर उवाच ब्रह्मणाभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये लक्षार्धाद्धन्तु तद्ब्राह्मं लिखित्वा सम्प्रदापयेत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਨੇਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਵੇਦ-ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਆਦਿ ਦਾ ਕੀਰਤਨ’ ਨਾਮਕ ੨੭੧ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ੨੭੨ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਦਾਨ ਆਦਿ ਦੀ ਮਹਿਮਾ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਰੀਚੀ ਨੂੰ ਜਿੰਨਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਲਈ ਅੱਧ ਲੱਖ (ਮੁਦਰਾ/ਮਾਪ) ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਵਿਧੀਪੂਰਵਕ ਭੇਟ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 2
वैशाख्याम्पौर्णमास्याञ्च स्वर्गार्थी जलधेनुमत् पाद्मं द्वादशसाहस्रं द्यैष्ठे दद्याच्च धेनुमत्
ਵੈਸਾਖ ਦੀ ਪੂਰਨਿਮਾ ਨੂੰ ਸਵਰਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਵਾਲਾ ‘ਜਲਧੇਨੂ’ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਜੇਠ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਮਾਪ) ਦਾ ‘ਪਦਮ-ਦਾਨ’ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗਾਂ ਵੀ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।
Verse 3
वराहकल्पवृत्तान्तमधिकृत्य पराशरः त्रयोविंशतिसाहस्रं वैष्णवं प्राह चार्पयेत्
ਵਰਾਹ-ਕਲਪ ਦੇ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਪਰਾਸ਼ਰ ਨੇ ਤੇਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਵੈਸ਼ਨਵ ਪੁਰਾਣ ਉਚਾਰਿਆ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰੰਪਰਾ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਸੌਂਪਣਾ (ਪ੍ਰਸਾਰਿਤ ਕਰਨਾ) ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 4
जलधेनुमदाषाढ्यां विष्णोः पदमवाप्नुयात् चतुर्दशसहस्राणि वायवीयं हरिप्रियं
ਆਸ਼ਾਢ-ਉਪਹਾਰ ਸਮੇਤ ‘ਜਲਧੇਨੂ’ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦਾ ਪਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਕਰਮ ਵਾਯਵੀਯ ਸੁਭਾਵ ਦਾ, ਹਰਿ-ਪ੍ਰਿਯ, ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Verse 5
श्वेतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान् वायुरिहाब्रवीत् दद्याल्लिखित्वा तद्विप्रे श्रावण्यां गुडधेनुमत्
ਸ਼ਵੇਤਕਲਪ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਵਾਯੂ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਉਚਾਰੇ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲਿਖਵਾ ਕੇ ਸ਼੍ਰਾਵਣੀ ਦੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ‘ਗੁੜਧੇਨੂ’—ਗੁੜ ਨਾਲ ਬਣੀ ਧੇਨੂ-ਦਾਨ—ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 6
यत्राधिकृत्य गायत्रीं कीर्त्यते धर्मविस्तरः वृत्रासुरबधोपेतं तद्भागवतमुच्यते
ਜਿਸ (ਪੁਰਾਣ) ਵਿੱਚ ਗਾਇਤਰੀ ਨੂੰ ਆਧਾਰ ਬਣਾ ਕੇ ਧਰਮ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਤ੍ਰਾਸੁਰ-ਵਧ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ, ਉਹੀ ‘ਭਾਗਵਤ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 7
सारस्वतस्त कल्पस्य प्रोष्ठपद्यान्तु तद्ददेत् अष्टादशसहस्राणि हेमसिंहसमन्वितं
ਸਾਰਸਵਤ-ਕਲਪ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੋਸ਼ਠਪਦਾ ਦੇ ਮੌਕੇ ਉਹ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਧਨ/ਮੁਦਰਾ) ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਨਾਲ ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਮਾ/ਚਿੰਨ੍ਹ ਯੁਕਤ।
Verse 8
यत्राह नारदो धर्मान् वृहत्कल्पाश्रितानिहं पञ्चविंशसहस्राणि नारदीयं तदुच्यते
ਜਿਸ (ਗ੍ਰੰਥ) ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਨਾਰਦ ਨੇ ਵ੍ਰਿਹਤ-ਕਲਪ ਆਧਾਰਿਤ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਹੈ—ਜੋ ਪੱਚੀ ਹਜ਼ਾਰ (ਸ਼ਲੋਕ) ਪਰਿਮਾਣ ਦਾ ਹੈ—ਉਹ ‘ਨਾਰਦੀਯ’ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Verse 9
सधेनुञ्चाश्विने दद्यात्सिद्धिमात्यन्तिकीं लभेत् यत्राधिकृत्य शत्रूनान्धर्माधर्मविचारणा
ਅਸ਼ਵਿਨੀਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਗਾਂ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਵੈਰੀਆਂ ਬਾਰੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੀ ਵਿਚਾਰਨਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 10
कार्त्तिक्यां नवसाहस्रं मार्कण्डेयमथार्पयेत् अग्निना यद्वशिष्ठाय प्रोक्तञ्चाग्नेयमेव तत्
ਕਾਰੱਤਿਕ੍ਯ (ਪੁਰਾਣ) ਵਿੱਚ ਨੌ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ; ਫਿਰ ਮਾਰਕੰਡੇਯ (ਪੁਰਾਣ) ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਦਰਸਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਤੇ ਜੋ ਅਗਨੀ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਆਗਨੇਯ ਪੁਰਾਣ ਹੈ।
Verse 11
लिखित्वा पुस्तकं दद्यान्मार्गशीर्ष्यां स सर्वदः द्वादशैव सहस्राणि सर्वविद्यावबोधनं
ਪੁਸਤਕ ਲਿਖ ਕੇ ਮਾਰਗਸ਼ੀਰਸ਼ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਐਸਾ ਦਾਤਾ ਸਦਾ ਵਿਦਿਆ-ਦਾਤਾ ਬਣਦਾ ਹੈ। (ਇਸ ਦਾ ਫਲ) ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪੁੰਨ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 12
चतुर्दशसहस्राणि भविष्यं सूर्यसम्भवं भवस्तु मनवे प्राह दद्यात् पौष्यां गुडादिमत्
ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭਵਿੱਖ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕ ਹਨ। ਭਵ ਨੇ ਮਨੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਵਿੱਚ ਗੁੜ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 13
सावर्णिना नारदाय ब्रह्मवैवर्तमीरितं रथान्तरस्य वृत्तान्तमष्टादशसहस्रकं
ਸਾਵਰਣੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਥਾਂਤਰ ਦਾ ਵ੍ਰਿਤਾਂਤ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਪਰਿਮਾਣ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਸ਼ਲੋਕ) ਹੈ।
Verse 14
माघ्यान्दद्याद्वराहस्य चरितं ब्रह्मलोकभाक् यत्रग्निलिङ्गमध्यस्थो धर्मान्प्राह महेश्वरः
ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਵਰਾਹ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਧਕ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਦਾ ਭਾਗੀ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆਨ ਵਿੱਚ ਅਗਨੀ-ਲਿੰਗ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਮਹੇਸ਼ਵਰ ਨੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਉਚਾਰੇ।
Verse 15
आग्नेयकल्पे तल्लिङ्गमेकादशसहस्रकम् तद्दत्वा शिवमाप्नोति फाल्गुन्यां तिलधेनुमत्
ਆਗਨੇਯ-ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਿੰਗ ਨੂੰ ਇਕਾਦਸ਼ ਸਹਸ੍ਰ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਕੇ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਹ ਦਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ-ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਾਲਗੁਣ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਤਿਲ-ਧੇਨੂ ਦਾ ਦਾਨ ਵੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 16
चतुर्दशसहस्राणि वाराहं विष्णुणेरितम् भूमौ वराहचरितं मानवस्य प्रवृत्तितः
ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਸ਼ਲੋਕਾਂ) ਵਾਲਾ ‘ਵਰਾਹ’ ਉਪਦੇਸ਼/ਪੁਰਾਣ ਵਿਸ਼ਣੂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਚਾਰਿਤ ਹੈ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰਾਹ-ਚਰਿਤ੍ਰ ਮਨੁੱਖੀ ਕਥਨ-ਪਰੰਪਰਾ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 17
सहेमगरुडञ्चैत्र्यां पदमाप्नोति वैष्णवम् सर्वविद्यावधारणमिति ञ चतुरशीतिसाहस्रं स्कान्दं स्कन्देरितं महत्
‘ਚੈਤ੍ਰੀ’ ਨਾਮਕ ਵਰਤ/ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ (ਦਾਨ-ਰੂਪ) ਸੁਵਰਨ ਗਰੁੜ ਸਮੇਤ ਉਹ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਦ (ਵਿਸ਼ਣੂ-ਧਾਮ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਵਿਦਿਆਵਾਂ ਦੀ ਧਾਰਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਵੀ ਹਾਸਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਕੰਦ ਵੱਲੋਂ ਉਚਾਰਿਆ ਮਹਾਨ ਸਕਾਂਦ ਪੁਰਾਣ ਚੌਰਾਸੀ ਹਜ਼ਾਰ (ਸ਼ਲੋਕਾਂ) ਦਾ ਹੈ।
Verse 18
अधिकृत्य सधर्मांश् च कल्पे तत्पुरुषे ऽर्पयेत् वामनं दशसाहस्रं धौमकल्पे हरेः कथां
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਧਿਕਾਰ ਲੈ ਕੇ, ਉਸ ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਸਹ-ਧਰਮਾਂ ਸਮੇਤ ਉਸ ਨੂੰ ਤਤਪੁਰੁਸ਼ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਵਾਮਨ’ (ਆਖਿਆਨ/ਪਾਠ) ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ (ਸ਼ਲੋਕ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਅਤੇ ‘ਧੌਮ-ਕਲਪ’ ਵਿੱਚ ਹਰਿ (ਵਿਸ਼ਣੂ) ਦੀ ਕਥਾ ਵਰਣਿਤ ਹੈ।
Verse 19
दद्यात् शरदि विषुवे धर्मार्थादिनिबोधनम् कूर्मञ्चाष्टसहस्रञ्च कूर्मोक्तञ्च रसातले
ਸ਼ਰਦ-ਵਿਸੁਵ ਤੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ ਆਦਿ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਕੱਛੂਆ, ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ (ਸਿੱਕੇ/ਕੌੜੀਆਂ) ਅਤੇ ਕੂਰਮ-ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਰਸਾਤਲ ਬਾਰੇ ਜੋ ਵਿਧਾਨ ਕਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 20
इन्द्रद्युम्नप्रसङ्गेन दद्यात्तद्धेमकूर्मवत् त्रयोदशसहस्राणि मात्स्यं कल्पादितो ऽब्रवीत्
ਇੰਦਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦਾਨ ਸੋਨੇ ਦੇ ਕੱਛੂਏ ਵਾਂਗ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਤਸ੍ਯ ਪੁਰਾਣ ਨੇ ਕਲਪ-ਭਾਗ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਤੇਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਗੁਣ) ਹੈ।
Verse 21
मत्स्यो हि मनवे दद्याद्विषुवे हेममत्स्यवत् गारुडञ्चाष्टसाहस्रं विष्णूक्तन्तार्क्षकल्पके
ਵਿਸੁਵ ਦੇ ਦਿਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀ ਮੱਛੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਦਾਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ-ਉਕਤ ਤਾਰਕ੍ਸ਼-ਕਲਪ ਵਿੱਚ ਗਾਰੁੜ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਅੱਠ ਹਜ਼ਾਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 22
विश्वाण्डाद्गरुडोत्पत्तिं तद्दद्याद्धेमहंसवत् ब्रह्मा ब्रह्माण्डमाहात्म्यमधिकृत्याब्रबीत्तु यत्
ਵਿਸ਼ਵਾਂਡ (ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ) ਤੋਂ ਗਰੁੜ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਪੇਸ਼/ਸਮਰਪਿਤ ਕਰੇ; ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ-ਮਾਹਾਤਮ੍ਯ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਾ ਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ।
Verse 23
तच्च द्वादशसाहस्रं ब्रह्माण्डं तद्द्विजे ऽर्पयेत् भारते पर्वसमाप्तौ वस्त्रगन्धस्रगादिभिः
ਉਹ ਬਾਰ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ ਪੁਰਾਣ ਉਸ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਭਾਰਤ (ਮਹਾਭਾਰਤ) ਦੇ ਪਰਵ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਉੱਤੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧ, ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਤਕਾਰ ਕਰੇ।
Verse 24
वाचकं पूजयेदादौ भोजयेत् पायसैर् द्विजान् गोभूग्रामसुवर्णादि दद्यात्पर्वणि पर्वणि
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਚਕ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਯਸ (ਖੀਰ) ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਹਰ ਪਰਵ ਤੇ ਗਾਂ, ਭੂਮੀ, ਪਿੰਡ, ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਦਾ ਦਾਨ ਦੇਵੇ।
Verse 25
समाप्ते भारते विप्रं संहितापुस्तकान्यजेत् शुभे देशे निवेश्याथ क्षौमवस्त्रादिनावृतान्
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ! ਭਾਰਤ ਪਾਠ ਸਮਾਪਤ ਹੋਣ ਤੇ ਸੰਹਿਤਾ ਦੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਥਾਂ ਰੱਖ ਕੇ, ਖ਼ਸ਼ੌਮ (ਸਣ) ਦੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਢੱਕ ਦੇਵੇ।
Verse 26
नरनारयणौ पूज्यौ पुस्तकाः कुसुमादिभिः गो ऽन्नभूहेम दद्वाथ भोजयित्वा क्षमापयेत्
ਨਰ-ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਦੀ ਵੀ ਫੁੱਲ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਰਚਨਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਗਾਂ, ਅੰਨ, ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਭੋਜਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਖ਼ਿਮਾ ਮੰਗੇ।
Verse 27
महादानानि देयानि रत्नानि विविधानि च मासकौ द्वौ त्रयश् चैव मासे मासे प्रदापयेत्
ਵੱਡੇ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਤਨਾਂ ਦਾ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ਕ (ਨਿਯਤ ਮਾਤਰਾ) ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 28
अयनादौ श्राबकस्य दानमादौ विधीयते श्रोतृभिः सकलैः कार्यं श्रावके पूजनं द्विज
ਅਯਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰਾਵਕ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜ! ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੋਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰਾਵਕ ਦਾ ਪੂਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 29
इतिहासपुराणानां पुस्तकानि प्रयच्छति पूजयित्वायुरारोग्यं स्वर्गमोक्षमवाप्नुयात्
ਜੋ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਜ ਕੇ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੇ ਨਿਰੋਗਤਾ ਪਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਤੇ ਮੋਖਸ਼ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It elevates textual transmission into a primary form of dāna: writing out sacred instruction and donating manuscripts of Itihāsa–Purāṇa is treated as a meritorious act that supports both social dharma and liberation.
By linking disciplined giving, correct timing, and reverence for scripture/recitation to puṇya (svarga, health, longevity) while explicitly extending the fruit to mokṣa through honoring and donating dharma-literature.