
Devapūjā, Vaiśvadeva Offering, and Bali (देवपूजावैश्वदेवबलिः)
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਉਤਪਾਤ-ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰਿਹ੍ਯ ਨਿਤ੍ਯਕਰਮਾਂ ਦਾ ਸੁਚੱਜਾ ਕ੍ਰਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ‘ਆਪੋ ਹਿ ੍ਠਾ’ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਸਨਾਨ, ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ, ਅਤੇ ਪਾਦ੍ਯ, ਆਚਮਨ, ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੰਤ੍ਰ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੰਧ, ਵਸਤ੍ਰ, ਪੁਸ਼ਪ, ਧੂਪ, ਦੀਪ, ਮਧੁਪਰਕ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵਰਗੇ ਉਪਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੈਦਿਕ ਸੂਕਤਾਂ (ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਆਦਿ) ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਕੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਦੀ ਵਿਧੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਸ਼ੁੱਧ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ ਹੋਮ—ਵਾਸੁਦੇਵ ਅਤੇ ਅਗਨੀ, ਸੋਮ, ਮਿਤ੍ਰ, ਵਰੁਣ, ਇੰਦਰ, ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਅਨੁਮਤੀ, ਰਾਮ, ਧਨਵੰਤਰੀ, ਵਾਸਤੋਸ਼ਪਤੀ, ਦੇਵੀ ਅਤੇ ਸ੍ਵਿਸ਼੍ਟਕ੍ਰਿਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਆਹੁਤੀਆਂ; ਫਿਰ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬਲੀ-ਵੰਡ। ਭੂਤਬਲੀ, ਪਿਤਰਾਂ ਲਈ ਨਿਤ੍ਯ ਪਿੰਡਦਾਨ, ਕਾਂ ਅਤੇ ਯਮਵੰਸ਼ੀ ਦੋ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਭੋਜਨ, ਅਤਿਥੀ ਤੇ ਗਰੀਬਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਅਵਯਜਨ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਮੰਤ੍ਰ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਨਚਰਿਆ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਰੱਖਿਆ ਦੋਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे उत्पातशान्तिर्नाम द्विषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः अथ त्रिषष्ट्यधिकद्विशततमो ऽध्यायः देवपूजावैश्वदेवबलिः पुष्कर उवाच देवपूजादिकं कर्म वक्ष्ये चोत्पातमर्दनम् आपोहिष्टेति तिसृभिः स्नातो ऽर्घ्यं विओष्णवेर्पयेत्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਉਤਪਾਤ-ਸ਼ਾਂਤੀ’ ਨਾਮਕ ੨੬੨ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ‘ਦੇਵ-ਪੂਜਾ, ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ ਅਤੇ ਬਲੀ’ ਵਿਸ਼ੇ ਵਾਲਾ ੨੬੩ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਮੈਂ ਦੇਵਪੂਜਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਤਪਾਤ-ਨਿਵਾਰਣ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਾਂਗਾ। ‘ਆਪੋ ਹਿ ্ঠਾ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਿਚਾਵਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦਿਆਂ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਅਰਘ੍ਯ ਅਰਪਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
Verse 2
हिरण्यवर्णा इति च पाद्यञ्च तिसृभिर्द्विज शन्न आपो ह्य् आचमनमिदमापो ऽभिषेचनं
‘ਹਿਰਣ੍ਯਵਰਣਾ’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਪਾਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਕਰੇ। ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ‘ਸ਼ੰ ਨ ਆਪੋ…’ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਤਿੰਨ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰੇ; ਅਤੇ ‘ਇਦਮ ਆਪਃ…’ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਚਨ (ਛਿੜਕਾਵ/ਸਨਾਨ) ਕਰੇ।
Verse 3
रथे अक्षे च तिसृभिर्गन्धं युवेति वस्त्रकं पुष्पं पुष्पवतीत्येवं धूपन्धूपोसि चाप्यथ
ਤਿੰਨ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਰਥ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਕਸ ਵਿੱਚ ਗੰਧ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰੇ। ‘ਯੁਵੇ’ ਨਾਲ ਵਸਤ੍ਰ, ‘ਪੁਸ਼ਪਮ੍’ ਨਾਲ ਪੁਸ਼ਪ, ‘ਪੁਸ਼ਪਵਤੀ’ ਨਾਲ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ; ਫਿਰ ‘ਧੂਪ’ ਨਾਲ ਧੂਪ ਅਤੇ ‘ਧੂਪੋऽਸਿ’ ਨਾਲ ਵੀ ਅਭਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਕਰੇ।
Verse 4
तेजोसि शुक्रं दीपं स्यान्मधुपर्कं दधीति च हिरण्यगर्भ इत्य् अष्टावृचः प्रोक्ता निवेदने
‘ਤੇਜੋऽਸਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਰੋऽਸਿ, ਦੀਪੋऽਸਿ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਠ ਕਰੇ; ਅਤੇ ‘ਮਧੁਪਰਕ’ ਤੇ ‘ਦਧੀ’ ਦੇ ਸੂਤਰ ਵੀ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ’ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ—ਇਹ ਅੱਠ ਰਿਚਾਵਾਂ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਨਿਵੇਦਨ ਵੇਲੇ ਕਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ।
Verse 5
अन्नस्य मनुजश्रेष्ठ पानस्य च सुगन्धिनः चामरव्यजनोपानच्छत्रं यानासने तथा
ਹੇ ਮਨੁਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧਿਤ ਪਾਨ (ਪੇਯ) ਦਾ ਦਾਨ ਕਰੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਚਾਮਰ, ਵ੍ਯਜਨ (ਪੱਖਾ), ਉਪਾਨਹ (ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ), ਛਤਰ, ਅਤੇ ਯਾਨ ਤੇ ਆਸਨ ਵੀ ਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 6
गन्धं स्वधेति क , ग ,घ , ज च यत् किञ्चिदेवमादि स्यात्सावित्रेण निवेदयेत् पौरुषन्तु जपेत् सूक्तं तदेव जुहुयात्तथा
ਗੰਧ ਆਦਿ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ (ਕ, ਗ, ਘ, ਜ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ) ਅਰਪਣਯੋਗ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ (ਗਾਇਤ੍ਰੀ) ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿਵੇਦਨ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਪੌਰੁਸ਼ ਸੂਕਤ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਉਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹਵਨ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਵੀ ਦੇਵੇ।
Verse 7
अर्चाभवे तथा वेद्याञ्जले पूर्णघते तथा नदीतीरे ऽथ कमले शान्तिः स्याद्विष्णुपूजनात्
ਮੂਰਤੀ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਵੇਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਪੂਰੇ ਜਲ-ਘਟ ਵਿੱਚ, ਦਰਿਆ ਦੇ ਕੰਢੇ ਜਾਂ ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Verse 8
ततो होमः प्रकर्तव्यो दीप्यमाने विभावसौ परिसम्मृज्य पर्युक्ष्य परिस्तीर्य परिस्तरैः
ਫਿਰ ਵਿਭਾਵਸੁ (ਅਗਨੀ) ਦੇ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਹੋਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ, ਜਲ ਛਿੜਕ ਕੇ ਪ੍ਰੋਛਣ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਸ਼ ਆਦਿ ਪਰਿਸਤਰ ਵਿਛਾ ਕੇ।
Verse 9
सर्वान्नाग्रं समुद्धृत्य जुहुयात् प्रयतस्ततः वासुदेवाय देवाय प्रभवे चाव्ययाय च
ਸਾਰੇ ਅੰਨ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਹਿੱਸਾ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨਾਲ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ—ਦੇਵ ਵਾਸੁਦੇਵ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਭਵ (ਸਰਵ-ਕਾਰਣ) ਨੂੰ ਅਤੇ ਅਵ੍ਯਯ (ਅਖੰਡ) ਨੂੰ।
Verse 10
अग्नये चैव सोमाय मित्राय वरुणाय च इन्द्राय च महाभाग इन्द्राग्निभ्यां तथैव च
ਅਗਨੀ ਨੂੰ, ਸੋਮ ਨੂੰ, ਮਿਤ੍ਰ ਨੂੰ, ਵਰੁਣ ਨੂੰ; ਅਤੇ ਹੇ ਮਹਾਭਾਗ, ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੀ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੰਦਰ-ਅਗਨੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ (ਆਹੁਤੀ ਦੇ)।
Verse 11
विश्वेभ्यश् चैव देवेभ्यः प्रजानां पतये नमः अनुमत्यै तथा राम धन्वन्तरय एव च
ਵਿਸ਼ਵੇਦੇਵਾਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ (ਪ੍ਰਜਾਵਾਂ ਦੇ ਪਤੀ) ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਨੁਮਤੀ ਨੂੰ, ਰਾਮ ਨੂੰ ਅਤੇ ਧਨਵੰਤਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਨਮਸਕਾਰ।
Verse 12
वास्तोष्पत्यै ततो देव्यै ततः स्विष्टिकृते ऽग्नये सचतुर्थ्यन्तनाम्ना तु हुत्वैतेभ्यो बलिं हरेत्
ਫਿਰ ਵਾਸਤੋਸ਼ਪਤੀ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਵਿਸ਼ਟਿਕ੍ਰਿਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ। ਚੌਥੀ ਵਿਭਕਤੀ ਵਾਲੇ ਨਿਯਤ ਨਾਮ ਉਚਾਰ ਕੇ ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬਲੀ-ਨਿਵੇਦਨ ਅਰਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 13
तक्षोपतक्षमभितः पूर्वेणाग्निमतः परम् अश्वानामपि धर्मज्ञ ऊर्णानामानि चाप्यथ
ਹੇ ਧਰਮ-ਜਾਣੂ! ‘ਤਕ੍ਸ਼–ਉਪਤਕ੍ਸ਼’ ਸ਼ਬਦ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤਖ਼ਤਕਾਰ/ਲੱਕੜ-ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਗ੍ਨਿਮਤ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ ਨਾਮ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ ਅਤੇ ਉਨੀ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਵੀ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ।
Verse 14
निरुन्धी धूम्रिणीका च अस्वपन्ती तथैव च मेघपत्नी च नामानि सर्वेषामेव भार्गव
ਹੇ ਭਾਰਗਵ! ‘ਨਿਰੁੰਧੀ’, ‘ਧੂਮ੍ਰਿਣੀਕਾ’, ‘ਅਸ੍ਵਪੰਤī’ ਅਤੇ ‘ਮੇਘਪਤਨੀ’—ਇਹੀ ਸਭ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ।
Verse 15
आग्नेयाद्याः क्रमेणाथ ततः शक्तिषु निक्षिपेत् नन्दिन्यै च सुभाग्यै च सुमङ्गल्यै च भार्गव
ਹੇ ਭਾਰਗਵ! ਫਿਰ ਆਗਨੇਯ ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ—ਨੰਦਿਨੀ ਵਿੱਚ, ਸੁਭਾਗਿਆ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਸੁਮੰਗਲਿਆ ਵਿੱਚ।
Verse 16
स चतुर्थीकनाम्नेति पाठः साधुः अश्वपर्णीति ज मेघपर्णीति ज भद्रकाल्यै ततो दत्वा स्थूणायाञ्च तथा श्रिये हिरण्यकेश्यै च तथा वनस्पतय एव च
‘ਸ ਚਤੁਰਥੀਕਨਾਮਨੇਤੀ’—ਇਹੀ ਸ਼ੁੱਧ ਪਾਠ ਹੈ। ‘ਅਸ਼ਵਪਰਨੀ ਨੂੰ’ ਅਤੇ ‘ਮੇਘਪਰਨੀ ਨੂੰ’—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੀ ਪਾਠ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਦੇ ਕੇ, ਸਥੂਣਾ ਨੂੰ, ਸ਼੍ਰੀ ਨੂੰ, ਹਿਰਣ੍ਯਕੇਸ਼ੀ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀਆਂ (ਵ੍ਰਿਕਸ਼-ਦੇਵਤਿਆਂ) ਨੂੰ ਵੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 17
धर्माधर्ममयौ द्वारे गृहमध्ये ध्रुवाय च मृत्यवे च वहिर्दद्याद्वरुणायोदकाशये
ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਨੂੰ, ਘਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਧਰੁਵ ਨੂੰ, ਬਾਹਰ ਮੌਤ (ਮ੍ਰਿਤੂ) ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਵਰੁਣ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 18
भूतेभ्यश् च बहिर्दद्याच्छरणे धनदाय च इन्द्रायेन्द्रपुरुषेभ्यो दद्यात् पूर्वेण मानवः
ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਭੂਤਾਂ ਲਈ, ਸ਼ਰਨ ਵਾਲੀ ਥਾਂ 'ਤੇ ਕੁਬੇਰ ਲਈ, ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਲਈ ਭੇਟਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 19
यमाय तत्पुरुषेभ्यो दद्याद्दक्षिणतस् तथा वरुणाय तत्पुरुषेभ्यो दद्यात्पश्चिमतस् तथा
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਯਮ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਵਰੁਣ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 20
सोमाय सोमपुरुषेभ्य उदग्दद्यादनन्तरं ब्रह्मणे ब्रह्मपुरुषेभ्यो मध्ये दद्यात्तथैव च
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਅਤੇ ਸੋਮ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਮੱਧ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਲੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 21
आकाशे च तथा चोर्ध्वे स्थण्डिलाय क्षितौ तथा दिवा दिवाचरेभ्यश् च रात्रौ रात्रिचरेषु च
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਉੱਪਰ ਵੱਲ, ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵੇਦੀ ਲਈ, ਦਿਨ ਵੇਲੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵੇਲੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਭੇਟਾ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Verse 22
बलिं वहिस् तथा दद्यात्सायं प्रातस्तु प्रत्यहं पिण्डनिर्वपणं कुर्यात् प्रातः सायन्न कारयेत्
ਸ਼ਾਮ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪਵਿੱਤਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਪਿੰਡ-ਨਿਰਵਪਣ ਦੀ ਵਿਧੀ ਕਰੇ; ਇਸ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਸਵੇਰ‑ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵਜੋਂ ਨਹੀਂ, ਸਵਤੰਤਰ ਨਿਤ੍ਯਕਰਮ ਵਜੋਂ ਹੀ ਕਰੇ।
Verse 23
पित्रे तु प्रथमं दद्यात्तत्पित्रे तदनन्तरम् प्रपितामहाय तन्मात्रे पितृमात्रे ततो ऽर्पयेत्
ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ (ਪਿਤਾਮਹ) ਨੂੰ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ, ਫਿਰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮਾਤਾ (ਪਿਤ੍ਰਮਾਤਾ) ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।
Verse 24
तन्मात्रे दक्षिणाग्रेषु कुशेष्वेवं यजेत् पितॄन् इन्द्रवारुणवायव्या याम्या वा नैरृताय ये
ਉਸ ਨਿਯਤ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ—ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਕੁਸ਼ਾ ਉੱਤੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਦਾ ਯਜਨ ਕਰੇ। ਇੰਦਰ‑ਵਰੁਣ‑ਵਾਯੂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ, ਜਾਂ ਯਮ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲੇ, ਜਾਂ ਨੈਤ (ਦੱਖਣ‑ਪੱਛਮ) ਦਿਸ਼ਾ ਦੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 25
ते काकाः पितृगृहन्तु इमं पिण्डं मयोद्वृतम् काकपिण्डन्तु मन्त्रेण शुनः पिण्डं प्रदापयेत्
“ਇਹ ਕਾਂ ਪਿਤਰ-ਰੂਪ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਅਰਪਿਤ ਇਸ ਪਿੰਡ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨ।” ਇਸ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ‘ਕਾਕ‑ਪਿੰਡ’ ਦੇਵੇ; ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁੱਤੇ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿੰਡ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰੇ।
Verse 26
विवस्वतः कुले जातौ द्वौ श्यावशबलौ शुनौ तेषां पिण्डं प्रदास्यामि पथि रक्षन्तु मे सदा
ਵਿਵਸਵਤ ਦੇ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜੰਮੇ ਦੋ ਕੁੱਤੇ—ਇੱਕ ਸ਼ਿਆਮ ਤੇ ਇੱਕ ਸ਼ਬਲ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਅਰਪਣ ਕਰਾਂਗਾ। ਉਹ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
Verse 27
श्यामशबलाविति ज , ञ , ट च सौरभेय्यः सर्वहिताः पवित्राः पापनाशनाः प्रतिगृह्णन्तु मे ग्रासं गावस्त्रैलोक्यमातरः
‘ਸ਼ਿਆਮਾ’ ਅਤੇ ‘ਸ਼ਬਲਾ’ ਅਤੇ ਜ, ਞ, ਟ ਬੀਜ ਅੱਖਰ ਉਚਾਰ ਕੇ ਸੌਰਭੇਯ ਗਾਂਵਾਂ ਦਾ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਪਾਪ ਨਾਸਕ, ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਮਾਤਾ ਗਾਂਵਾਂ ਮੇਰਾ ਅਰਪਿਤ ਗ੍ਰਾਸ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨ।
Verse 28
ग्रोग्रासञ्च स्वस्त्ययनं कृत्वा भिक्षां प्रदापयेत् अतिथीन्दीनान् पूजयित्वा गृही भुञ्जीत च स्वयं
ਪਹਿਲੀ ਗ੍ਰਾਸ-ਆਹੁਤੀ ਅਤੇ ਸਵਸਤ੍ਯਯਨ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਭਿਖਿਆ/ਅੰਨ ਦਾਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਤਿਥੀਆਂ ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰ ਕੇ ਫਿਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਆਪ ਭੋਜਨ ਕਰੇ।
Verse 29
इ स्वाहा ॐ आत्मकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ॐ मनुष्यकृतस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा ॐ एनस एनसो ऽवयजनमसि स्वाहा यच्चाहमेनो विद्वांश् चकार यच्चविद्वांस्तस्य सर्वस्यैनसो ऽवयजनमसि स्वाहा अग्नये स्विष्टिकृते स्वाहा ॐ प्रजापतये स्वाहा विष्णुपूजावैश्वदेवबलिस्ते कीर्तितो मया
“ਇ—ਸਵਾਹਾ। ਓਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਰੂਪ ਅਵਯਜਨ ਹੈਂ—ਸਵਾਹਾ। ਓਂ, ਤੂੰ ਦੂਜੇ ਮਨੁੱਖ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੇ ਪਾਪ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਰੂਪ ਅਵਯਜਨ ਹੈਂ—ਸਵਾਹਾ। ਓਂ, ਤੂੰ ਪਾਪ ਦੇ ਪਾਪ ਦਾ ਵੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਰੂਪ ਅਵਯਜਨ ਹੈਂ—ਸਵਾਹਾ। ਮੈਂ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਅਣਜਾਣੇ ਜੋ ਕੁਝ ਪਾਪ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਸਭ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ-ਰੂਪ ਤੂੰ ਅਵਯਜਨ ਹੈਂ—ਸਵਾਹਾ। ਸਵਿਸ਼ਟਕ੍ਰਿਤ ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ—ਸਵਾਹਾ। ਓਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਆਹੁਤੀ—ਸਵਾਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ਣੂ-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਵਦੇਵ-ਬਲੀ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵਰਣਨ ਕੀਤੇ।”
Mantra-bath (Āpo hi ṣṭhā) → arghya to Viṣṇu → pādya/ācamanā/abhiṣecana with specified water-mantras → consecration of upacāras (gandha, vastra, puṣpa, dhūpa, dīpa, naivedya) → homa with prescribed preparations → Vaiśvadeva-style deity oblations → bali distribution by deities/directions and beings → daily piṇḍa rites (pitṛs; crow/dog offerings) → atithi-sevā and feeding → avayajana expiation formulas.
By establishing Viṣṇu-centered śānti through mantra-purification, correctly ordered homa and bali, and comprehensive appeasement of deities, directional powers, bhūtas, and pitṛs—treating omen-control as a byproduct of restored ritual and cosmic order.
Worship may be performed at the altar-edge, through a full water-pot (pūrṇa-ghaṭa), on a riverbank, or upon a lotus; peace is still attained through Viṣṇu worship even without a formal image.
A set of svāhā formulas declaring the offering as expiation for sins done by oneself, by others, and for sins committed knowingly and unknowingly, followed by oblations to Sviṣṭakṛt Agni and Prajāpati.