
Worship of Gaurī and Others (Gauryādi-pūjā) — Mantra, Maṇḍala, Mudrā, Homa, and Mṛtyuñjaya Kalaśa-Rite
ਇਸ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਉਮਾ/ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨੂੰ ਭੁਕਤੀ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਪੂਰਨ ਸਾਧਨਾ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਮੰਤ੍ਰ-ਧਿਆਨ, ਮੰਡਲ-ਰਚਨਾ, ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਮ ਸਮੇਤ। ਬੀਜ-ਮੰਤ੍ਰ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਸੰਕੇਤ, ਵਰਣ/ਜਾਤੀ ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ਡੰਗ-ਸੰਬੰਧ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਣਵ ਨਾਲ ਆਸਨ-ਸਥਾਪਨਾ, ਹਿਰਦੇ-ਆਧਾਰਿਤ ਮੂਰਤੀ-ਨਿਆਸ, ਪੂਜਾ-ਸਾਮਗਰੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾ-ਚਾਂਦੀ-ਲੱਕੜ-ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਮਾਧਿਅਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਮਾ-ਪੂਜਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ। ਅਵ੍ਯਕਤ ਨੂੰ ਮੱਧ/ਕੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾ/ਚੱਕਰ-ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਮੰਡਲ ਦੀ ਵਿਧੀ-ਭੂਗੋਲ ਬਣਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਤਾਰਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੂਰਤੀ-ਵਿਕਲਪ (ਭੁਜਾਵਾਂ, ਵਾਹਨ, ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਆਯੁਧ) ਅਤੇ ਸੰਕੇਤ/ਹਸਤ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੱਸ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪਦਮ, ਟਿੰਗ, ਆਵਾਹਨੀ, ਸ਼ਕਤੀ/ਯੋਨੀ ਆਦਿ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਦੀ ਵਰਗੀਕਰਨ ਅਤੇ ਮਾਪ-ਅਨੁਸਾਰ ਚੌਰਸ ਮੰਡਲ, ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਵਰਣਿਤ ਹਨ। ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ, ਉੱਤਰ-ਮੁਖੀ ਹੋਮ, ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ, ਬਲੀ, ਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਵੰਡਣ ਦੀ ਆਚਾਰ-ਨੀਤੀ ਵੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਜਪ ਨਾਲ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਫਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਹਤ, ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਮੌਤ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਕਲਸ਼-ਪੂਜਾ ਅਤੇ ਹੋਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਗਿਣਤੀ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे अंशकादिर्नाम चतुर्विंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः कर्षकादिकमिति ख , छ च अथ पञ्चविंशत्यधिकत्रिशततमो ऽध्यायः गौर्यादिपूजा ईश्वर उवाच सौभाग्यादेरुमापूजां वक्ष्ये ऽहं भुक्तिमुक्तिदां मन्त्रध्यानं मण्डलञ्च मुद्रां होमादिसाधनम्
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਨੇਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਅੰਸ਼ਕਾਦਿ’ ਨਾਮਕ ੩੨੪ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ (ਖ-ਛ ਪਾਠਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਕਰਸ਼ਕਾਦਿ’)। ਹੁਣ ੩੨੫ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ‘ਗੌਰੀ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਜਾ’ ਆਰੰਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਈਸ਼ਵਰ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਆਦਿ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਉਮਾ-ਪੂਜਾ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੋਖ਼ ਦੋਵੇਂ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਨਾਲ ਹੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਧਿਆਨ, ਮੰਡਲ, ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਹੋਮ ਆਦਿ ਸਾਧਨ ਵੀ।
Verse 2
चित्रभानुं शिवं कालं महाशक्तिसमन्वितम् इडाद्यं परतोद्वृत्य सदेवः सविकारणम्
ਉਸ ਨੂੰ ਚਿਤ੍ਰਭਾਨੁ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਕਾਲ—ਮਹਾਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ—ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਨ/ਉਚਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਡਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਕਰਕੇ, ਪਰਾਤਪਰ ਸਰੋਤ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਉੱਠਾ ਕੇ, ਉਹ ਸਦੇਵ (ਦੇਵਾਂ ਸਮੇਤ) ਅਤੇ ਸਵਿਕਾਰਣ (ਕਾਰਣ-ਆਧਾਰ ਸਮੇਤ) ਹੈ।
Verse 3
द्वितीयं द्वारकाक्रान्तं गौरीप्रीतिपदान्वितं चतुर्थ्यन्तं प्रकर्तव्यं गौय्या वै मूलवाचकं
ਦੂਜਾ ਪਦ ‘ਦ੍ਵਾਰਕਾਕ੍ਰਾਂਤ’ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨੂੰ ‘ਗੌਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤੀ’ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਦ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਚਤੁਰਥੀ (ਦਾਤਿਵ) ਵਿਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਬਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ‘ਗੌਯ੍ਯਾ’ ਨੂੰ ਮੂਲਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
Verse 4
ॐ ह्रीं सः शौं गौर्यै नमः तत्रार्णत्रितयेनैव जातियुक्तं षडङ्गुलम् आसनं प्रणवेणैव मूर्तिं वै हृदयेन तु
ਮੰਤ੍ਰ—‘ॐ ਹ੍ਰੀਂ ਸਃ ਸ਼ੌਂ—ਗੌਰ੍ਯੈ ਨਮਃ’। ਉੱਥੇ ਅੱਖਰ-ਤ੍ਰਯ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾਤੀ-ਯੁਕਤ ਛੇ ਅੰਗੁਲ ਦਾ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਦਯ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 5
उदकाञ्च तथा कालं शिववीजं समुद्धरेत् प्राणं दीर्घस्वराक्रान्तं षडङ्गं जातिसंयुतम्
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਉਦਕ’ ਅਤੇ ‘ਕਾਲ’ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰ-ਰੂਪ ਉੱਧਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵ-ਬੀਜ ਵੀ ਕੱਢੇ। ਉਹ ਬੀਜ ਪ੍ਰਾਣ-ਯੁਕਤ, ਦੀਰਘ ਸਵਰ ਨਾਲ ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ, ਛਡੰਗ-ਸਹਿਤ ਅਤੇ ਜਾਤੀ-ਸੰਯੁਕਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 6
आसनं प्रणवेनात्र मूर्तिन्यासं हृदाचरेत् यामलं कथितं वत्स एकवीरं वदाम्य् अथ
ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਨਾਲ ਆਸਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਹ੍ਰਿਦਯ-ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਮੂਰਤੀ-ਨਿਆਸ ਕਰੇ। ਹੇ ਵਤਸ, ਯਾਮਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਮੈਂ ਏਕਵੀਰਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Verse 7
व्यापकं सृष्टिसंयुक्तं वह्निमायाकृशानुभिः शिवशक्तिमयं वीजं वीजं हृदयादिविवर्जितं
ਇਹ ਬੀਜ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ; ਵਹ્નਿ, ਮਾਇਆ ਅਤੇ ‘ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਨੁ’ (ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅਗਨਿ-ਸ਼ਕਤੀ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਬੀਜ ਸ਼ਿਵ-ਸ਼ਕਤੀਮਯ ਹੈ ਅਤੇ ਹ੍ਰਿਦਯ ਆਦਿ (ਸਥੂਲ) ਨਿਆਸਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।
Verse 8
गौरीं यजेद्धेमरूप्यां काष्ठजां शैलजादिकां पञ्चपिण्डां तथाव्यक्तां कोणे मध्ये तु पञ्चमं
ਗੌਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਸੋਨੇ ਜਾਂ ਚਾਂਦੀ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਲੱਕੜ, ਪੱਥਰ ਆਦਿ ਨਾਲ ਬਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਵ੍ਯਕਤ ਸਮੇਤ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਚਾਰ ਕੋਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਪੰਜਵਾਂ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 9
ललिता सुभगा गौरी क्षोभणी चाग्नितः क्रमात् पञ्चमी इति ञ वामा ज्येष्ठा क्रिया ज्ञाना वृत्ते पूर्वादितो यजेत्
ਅਗਨੀ-ਦਿਸ਼ਾ ਤੋਂ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਲਲਿਤਾ, ਸੁਭਗਾ, ਗੌਰੀ ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ੋਭਣੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ; ਪੰਜਵੀਂ ਨੂੰ ‘ਞ’ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਵ੍ਰਿੱਤ-ਵਿਉਂਤ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਵਾਮਾ, ਜ੍ਯੇਸ਼ਠਾ, ਕ੍ਰਿਆ ਅਤੇ ਗਿਆਨਾ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 10
सपीठे वामभागे तु शिवस्याव्यक्तरूपकम् व्यक्ता द्विनेत्रा त्र्यक्षरा शुद्धा वा शङ्करान्विता
ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਅਵ੍ਯਕਤ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ। ਪ੍ਰਗਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋ ਨੇਤਰਾਂ ਵਾਲੀ, ਤ੍ਰ੍ਯਕ੍ਸ਼ਰੀ (ਮੰਤਰ-ਸਰੂਪ), ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ੰਕਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ।
Verse 11
पीठपद्मद्वयं तारा द्विभुजा वा चतुर्भजा सिंहस्था वा वृकस्था वा अष्टाष्टादशसत्करा
ਤਾਰਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਦੋਹਰੇ ਕਮਲ ਦੇ ਪੀਠ ਉੱਤੇ ਆਸੀਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰੇ। ਉਹ ਦੋ ਭੁਜਾਂ ਜਾਂ ਚਾਰ ਭੁਜਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਸਿੰਹ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਵ੍ਰਿਕ (ਭੇੜੀਆ) ਉੱਤੇ ਬੈਠੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅੱਠ ਜਾਂ ਅਠਾਰਾਂ ਮੰਗਲਮਈ ਹੱਥ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
Verse 12
स्रगक्षसूत्रकलिका गलकोत्पलपिण्डिका शरं धनुर्वा सव्येन पाणिनान्यतमं वहत्
ਉਹ ਸ੍ਰਗ (ਮਾਲਾ), ਰੁਦ੍ਰਾਕਸ਼-ਸੂਤਰ, ਕਲਿਕਾ-ਆਭੂਸ਼ਣ, ਗਲਕ (ਗਲ੍ਹ ਦਾ ਗਹਿਣਾ) ਅਤੇ ਉਤਪਲ-ਪਿੰਡਿਕਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਬਾਣ ਜਾਂ ਧਨੁਸ਼, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਯੁਧ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Verse 13
वामेन पुस्तताम्बूलदण्डाभयकमण्डलुम् गणेशदर्पणेष्वासान्दद्यादेकैकशः क्रमात्
ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਗਣੇਸ਼ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਿੱਚ ਪੁਸਤਕ, ਤਾਮਬੂਲ, ਡੰਡਾ, ਅਭਯ ਮੁਦਰਾ ਅਤੇ ਕਮੰਡਲੂ; ਨਾਲ ਹੀ ਦਰਪਣ ਅਤੇ ਧਨੁਸ਼ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ।
Verse 14
व्यक्ताव्यक्ताथवा कार्या पद्ममुद्रा स्मृतासने तिङ्गमुद्रा शिवस्योक्ता मुदा चावाहनी द्वयोः
ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਆਸਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਕੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਵਿਅਕਤ ਜਾਂ ਅਵਿਆਕਤ ਰੂਪ ਲਈ ਪਦਮ ਮੁਦਰਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਿੰਗ ਮੁਦਰਾ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਅਤੇ ਆਵਾਹਨੀ ਮੁਦਰਾ ਦੋਹਾਂ ਲਈ ਕਰਨੀ ਹੈ।
Verse 15
शक्तिमुद्रा तु योन्याख्या चतुरस्रन्तु मण्डलं चतुरस्रं त्रिपत्राब्जं मध्यकोष्ठचतुष्टये
ਸ਼ਕਤੀ ਮੁਦਰਾ ਨੂੰ ਯੋਨੀ ਮੁਦਰਾ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰਡਲ ਚੌਕੋਰ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ; ਉਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੋਰ ਚੌਕੋਰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮੱਧ ਦੇ ਚਾਰ ਖਾਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੱਤਿਆਂ ਵਾਲਾ ਕਮਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇ।
Verse 16
त्र्यश्रोर्धे चार्धचन्द्रस्तु द्विपदं द्विगुणं क्रमात् द्विगुणं द्वारकण्ठन्तु द्विगुणादुपकण्ठतः
ਤ੍ਰਿਅੰਗਲ ਭਾਗ ਦੇ ਉੱਪਰ ਅਰਧਚੰਦਰ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਫਿਰ ਮਾਪ ਦੋ ਪਦ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰ ਅਗਲਾ ਅੰਗ ਦੋਗੁਣਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਦ੍ਵਾਰਕੰਠ ਪਿਛਲੇ ਮਾਪ ਤੋਂ ਦੋਗੁਣਾ, ਅਤੇ ਉਪਕੰਠ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਦੋਗੁਣਾ ਹੋਵੇ।
Verse 17
द्वारत्रयं त्रयं दिक्षु अथ वा भद्रके यजेत् स्थण्डिले वाथ संस्याप्य पञ्चगव्यामृतादिना
ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ-ਤਿੰਨ ਦਰਵਾਜ਼ਿਆਂ ਦਾ ਵਿਨਿਆਸ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਭਦ੍ਰਕ ਆਲੇਖ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਜਾਂ ਸਥੰਡਿਲ ਉੱਤੇ ਸਥਾਪਨਾ ਕਰਕੇ ਪੰਚਗਵ੍ਯ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰ/ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰੇ।
Verse 18
रक्तपुष्पाणि देयानि पूजयित्वा ह्य् उदङ्मुखः शतं हुत्वामृताज्यञ्च पूर्णादः सर्वसिद्धिभाक्
ਲਾਲ ਫੁੱਲ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ-ਸਮ ਘਿਉ ਨਾਲ ਸੌ ਆਹੁਤੀਆਂ ਦੇਵੇ; ਫਿਰ ਪੂਰਨਾਹੁਤੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਭ ਸਿੱਧੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 19
बलिन्दत्वा कुमारीश् च तिस्रो वा चाष्ट भोजयेत् नैवेद्यं शिवभक्तेषु दद्यान्न स्वयमाचरेत्
ਪਹਿਲਾਂ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਅੱਠ ਕੁਆਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ। ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਸ਼ਿਵ-ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਅਤੇ ਆਪ ਨਾ ਖਾਏ।
Verse 20
सिंहस्थावाह्यसिंहस्थेति ख , छ , ञ , ट च स्त्रियो वाष्ट च भोजयेदिति ख , छ च कन्यार्थौ लभते कन्यां अपुत्रः पुत्रमाप्नुयात् दुर्भगा चैव सौभाग्यं राजा राज्यं जयं रणे
“ਸਿੰਹਸਥਾਵਾਹ੍ਯਸਿੰਹਸਥੇ” ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਖ, ਛ, ਞ, ਟ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਅਤੇ “ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਅੱਠ ਜਣਿਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਕਰਾਵੇ” ਇਸ ਵਿਧੀ ਨਾਲ—ਕਨਿਆ-ਇੱਛੁਕ ਨੂੰ ਕਨਿਆ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਨਿਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਪੁੱਤਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਦੁર્ભਾਗਣ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਰਾਜ ਅਤੇ ਰਣ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
Verse 21
अष्टलक्षैश् च वाक्सिद्धिर्देवाद्या वशमाप्नुयुः न निवेद्य न चास्नीयाद्वामहस्तेन चार्चयेत्
ਅੱਠ ਲੱਖ ਜਪ ਨਾਲ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵ ਆਦਿ ਵੀ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਨਿਵੇਦ੍ਯ/ਨੈਵੇਦ੍ਯ ਅਰਪਣ ਨਾ ਕਰੇ, ਖਾਣਾ ਵੀ ਨਾ ਖਾਏ; ਅਤੇ ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰੇ।
Verse 22
अष्टम्याञ्च चतुर्दश्यां तृतीयायां विशेषतः मृत्युञ्चयार्चनं वक्ष्ये पूजयेत् कलसोदरे
ਅੱਠਮੀ, ਚੌਦਸ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਤੀਜ ਨੂੰ ਮੈਂ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁੰਜਯ ਦੀ ਅਰਚਨਾ ਦਾ ਵਿਧਾਨ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ; ਪਵਿੱਤਰ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ (ਉਦਰ ਵਿੱਚ) ਪੂਜਾ ਕਰੇ।
Verse 23
हूयमानञ्च प्रणवो मूर्तिरोजस ईदृशं मूलञ्च वौषडन्तेन कुम्भमुद्रां प्रदर्शयेत्
ਆਹੁਤੀ ਦਿੰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਣਵ (ਓਂ) ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਤੇਜਸਵੀ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੂਪ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮੂਲ-ਮੰਤਰ ਨੂੰ “ਵੌਸ਼ਟ” ਨਾਲ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਕੁੰਭ-ਮੁਦਰਾ ਵਿਖਾਏ।
Verse 24
होमयेत् क्षीरदुर्वाज्यममृताञ्च पुनर्नवाम् पायसञ्च पुराडाशमयुतन्तु जपेन्मनुं
ਦੁੱਧ, ਦੂರ್ವਾ ਘਾਹ ਅਤੇ ਘੀ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਾ (ਗੁਡੂਚੀ) ਤੇ ਪੁਨਰਨਵਾ ਨਾਲ ਵੀ; ਅਤੇ ਪਾਇਸ ਤੇ ਪੁਰੋਡਾਸ਼ (ਯੱਗ ਕੇਕ) ਨਾਲ ਹੋਮ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਮੰਤਰ ਦਾ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰੇ।
Verse 25
चतुर्मुखं चतुर्वाहुं द्वाभ्याञ्च कलसन्दधत् वरदाभयकं द्वाभ्यां स्नायाद्वैकुम्भमुद्रया
ਦੇਵਤਾ/ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਚਤੁਰਮੁਖ ਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਮੰਨ ਕੇ ਸਨਾਨ ਕਰਾਵੇ—ਦੋ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਲਸ਼ ਧਾਰੇ/ਰਖੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੋ ਨਾਲ ਵਰਦ ਤੇ ਅਭਯ ਮੁਦਰਾਵਾਂ ਵਿਖਾਵੇ; ਵੈਕੁੰਭ ਮੁਦਰਾ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਸੰਪੰਨ ਕਰੇ।
Verse 26
आरोग्यैश् चर्यदीर्घायुरौषधं मन्त्रितं शुभम् अपमृत्युहरो ध्यातः पूजितो ऽद्भुत एव सः
ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਸ਼ੁਭ ਔਖਧੀ ਆਰੋਗਤਾ, ਸਦਾਚਾਰ ਅਤੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਹ ਅਪਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ (ਅਕਾਲ ਮੌਤ) ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਹੈ—ਵਾਕਈ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਦਭੁਤ ਹੈ।
The chapter states: “ॐ ह्रीं सः शौं गौर्यै नमः” (Oṃ Hrīṃ Saḥ Śauṃ Gauryai Namaḥ) as the operative Gaurī salutation-mantra.
It explicitly integrates mantra-dhyāna, maṇḍala construction, mudrā practice, nyāsa (including hṛdaya-based mūrti-nyāsa), and homa—ending with pūrṇāhuti and regulated distribution of naivedya.
Red flowers are offered; worship is performed facing north; a hundred oblations are made with “nectar-like” ghee, followed by pūrṇāhuti for siddhi attainment.
It frames Umā-pūjā as bhukti-mukti-dā (granting enjoyment and liberation) while giving concrete procedures (mantra, maṇḍala, mudrā, homa, social offerings) that align ritual efficacy with disciplined, dharmic conduct.
It is presented as apamṛtyu-hara (removing untimely death) and as supporting health and long life, performed as kalaśa-internal worship with homa substances and a stated japa count.