Adhyaya 305

Verse 1

इत्य् आग्नेये महापुराणे पञ्चपञ्चाशद्विष्णुनामानि नाम चतुरधिकत्रिशततमो ऽध्यायः अथ पञ्चाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नारसिंहादिमन्त्राः अग्निर् उवाच स्तम्भो विद्वेषणोच्चाट उत्सादो भ्रममारणे व्याधिश्चेति स्मृतं क्षुत्रं तन्मोक्षो वक्ष्यते शृणु

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਨੀ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਪਚਪੰਜ ਨਾਮ’ ਨਾਮਕ 304ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ 305ਵਾਂ ਅਧਿਆਇ—‘ਨਰਸਿੰਹ ਆਦਿ ਮੰਤ੍ਰ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਤੰਭ, ਵਿਦ੍ਵੇਸ਼ਣ, ਉੱਚਾਟ, ਉਤਸਾਦ, ਭ੍ਰਮ, ਮਾਰਣ ਅਤੇ ਵਿਆਧਿ—ਇਹ ‘ਖੁਦ੍ਰ’ ਕਰਮ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ; ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ/ਉਪਾਅ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਸੁਣੋ।

Verse 2

ॐ नमो भगवते उन्मत्तरुद्राय भ्रम भ्रामय अमुकं वित्रासय उद्भ्रामय रौद्रेण रूपेण हूं फठ् ठ श्मशाने निशि जप्तेन त्रिलक्षं मधुना हुनेत् चिताग्नौ धूर्तसमिदुभिर्भ्राम्यते सततं रिपुः

‘ਓਮ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਉਨਮੱਤ ਰੁਦਰਾਏ...’ ਸ਼ਮਸ਼ਾਨਘਾਟ ਵਿੱਚ ਰਾਤ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਵਾਰ ਇਸ ਮੰਤਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਕੇ, ਚਿਤਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਧਤੂਰੇ ਦੀ ਲੱਕੜ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਦ ਦੀ ਆਹੂਤੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਲਗਾਤਾਰ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 3

हेमगैरिकया कृष्णा प्रतिमा हैमसूचिभिः जप्त्वा विध्येच्च तत्कण्ठे हृदि वा मियते रिपुः

ਮੰਤਰ ਜਾਪ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਗੇਰੂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਕਾਲੀ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਸੂਈਆਂ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਗਲੇ ਜਾਂ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਿੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 4

खरबालचिताभस्म ब्रह्मदण्डी च मर्कटी गृहे वा मूर्ध्नि तच्चूर्णं जप्तमुत्सादकृत क्षिपेत्

ਗਧੇ ਦੇ ਵਾਲ, ਚਿਤਾ ਦੀ ਸੁਆਹ, ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ ਅਤੇ ਕੌਂਚ - ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਾਊਡਰ ਨੂੰ ਮੰਤਰ ਨਾਲ ਸਿੱਧ ਕਰਕੇ ਉੱਚਾਟਨ (ਭਜਾਉਣ) ਲਈ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂ ਸਿਰ 'ਤੇ ਸੁੱਟਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।

Verse 5

भृग्वाकाशौ सदीप्ताग्निर्भृगुर्वह्निश् च वर्म फट् एवं सहस्रारे हूं फट् आचक्राय स्वाहा हृदयं विचक्राय शिवः शिखाचक्रायाथ कवचं विचक्रायाथ नेत्रकम्

‘ਭ੍ਰਿਗੂ’ ਅਤੇ ‘ਆਕਾਸ਼’: ਬਲਦੀ ਹੋਈ ਅੱਗ; ‘ਭ੍ਰਿਗੂ’ ਅਤੇ ‘ਵਹਨੀ’—(ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਕਵਚ ਮੰਤਰ: “ਫਟ”। ਸਹਸਰਾਰ ਵਿੱਚ “ਹੂੰ ਫਟ”; ਆ-ਚੱਕਰ ਲਈ “ਸਵਾਹਾ”। ਦਿਲ ਲਈ ਵਿ-ਚੱਕਰ “ਸ਼ਿਵ” ਦੇ ਨਾਲ; ਫਿਰ ਸ਼ਿਖਾ-ਚੱਕਰ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿ-ਚੱਕਰ ਲਈ ਕਵਚ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਅੱਖਾਂ (ਨੇਤਰ) ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੋ।

Verse 6

सञ्चक्रायास्त्रमुदिष्टं ज्यालाचक्राय पूर्ववत् शार्ङ्गं सुदर्शनं क्षुद्रग्रहहृत् सर्वसाधनम्

ਸੰਚੱਕਰ ਲਈ ਅਸਤਰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; ਜਵਾਲਾਚੱਕਰ ਲਈ ਇਸ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਹੀ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸ਼ਾਰੰਗ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਛੋਟੇ ਗ੍ਰਹਿਆਂ (ਰੁਕਾਵਟਾਂ) ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਧਨ ਹਨ।

Verse 7

मूर्धाक्षिमुखहृद्गुह्यपादे ह्य् अस्याक्षरान्न्यसेत् चक्राब्जासनमग्न्याभं दंष्ट्रणञ्च चतुर्भुजम्

ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦਾ ਨਿਆਸ ਸਿਰ, ਨੇਤਰਾਂ, ਮੁਖ, ਹਿਰਦੇ, ਗੁਹ੍ਯ-ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਅਗਨਿ-ਤੇਜ ਨਾਲ ਦਿਪਤ, ਕਮਲਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਚਕ੍ਰਧਾਰੀ, ਦੰਸ਼ਟ੍ਰਾਯੁਕਤ ਅਤੇ ਚਤੁਰਭੁਜ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 8

शङ्खचक्रगदापद्मशलाकाङ्कुशपाणिनम् चापिनं पिङ्गकेशाक्षमरव्याप्तत्रिपिष्टपं

ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ, ਚਕ੍ਰ, ਗਦਾ, ਪਦਮ, ਸ਼ਲਾਕਾ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਧਨੁਸ਼ਧਾਰੀ ਹੈ, ਪਿੰਗਲ ਕੇਸ਼-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਤ੍ਰਿਲੋਕ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਰ (ਮੌਤ) ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇਵ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰੇ।

Verse 9

नाभिस्तेनाग्निना विद्धा नश्यन्ते व्याधयो ग्रहाः पीतञ्चक्रं गदा रक्ताः स्वराः श्याममवान्तरं

ਉਸ ਅਗਨਿ ਨਾਲ ਨਾਭੀ-ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਵੇਧਿਤ/ਉਪਚਾਰਿਤ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰੋਗ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹ-ਬਾਧਾਵਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਚਕ੍ਰ ਅਤੇ ਗਦਾ ਪੀਲੇ, ਸੁਰ/ਅੱਖਰ ਲਾਲ, ਅਤੇ ਅੰਦਰਲਾ ਭਾਗ ਸ਼ਿਆਮ (ਗੂੜ੍ਹਾ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ।

Verse 10

नेमिः श्वेता वहिः कृष्णवर्णरेखा च पार्थिवी मध्येतरेमरे वर्णानेवं चक्रद्वयं लिखेत्

ਨੇਮੀ (ਪਰਿਧੀ) ਚਿੱਟੀ ਹੋਵੇ; ਬਾਹਰ ਪਾਰਥਿਵ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦੀ ਰੇਖਾ ਹੋਵੇ। ਵਿਚਲੇ ਹੋਰ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰੰਗ ਭਰ ਕੇ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਕ੍ਰ-ਦ੍ਵਯ ਬਣਾਓ।

Verse 11

आदावानीय कुम्भोदं गोचरे सन्निधाय च दत्त्वा सुदर्शनं तत्र याम्ये चक्रे हुनेत् क्रमात्

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕੂੰਭ ਦਾ ਜਲ ਲਿਆ ਕੇ ਯਜ੍ਞ-ਪਰਿਸਰ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਰੱਖੇ। ਫਿਰ ਉੱਥੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਕਰਕੇ, ਚਕ੍ਰ-ਮੰਡਲ ਦੇ ਦੱਖਣ (ਯਾਮ੍ਯ) ਵਰਤੁਲ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵਨ ਕਰੇ।

Verse 12

आज्यापामार्गसमिधो ह्य् अक्षतं तिलसर्षपौ पायसं गव्यमाज्यञ्च सहस्राष्टकसंख्यया

ਘੀ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੀਆਂ ਸਮਿਧਾਂ, ਅਖਤ (ਅਖੰਡ ਚੌਲ), ਤਿਲ ਅਤੇ ਸਰੋਂ, ਪਾਇਸ ਅਤੇ ਗਵ੍ਯ ਘੀ—ਇਹ ਸਭ ਸਹਸ੍ਰਾਸ਼ਟਕ (1008) ਗਿਣਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਪਣ/ਵਰਤਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।

Verse 13

हुतशेषं क्षिप्तेत् कुम्भे प्रतिद्रव्यं विधानवित् प्रस्थानेन कृतं पिण्डं कुम्भे तस्मिन्निवेशयेत्

ਵਿਧਾਨ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਰਮਕਾਂਡੀ ਹਵਨ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੁਤਸ਼ੇਸ਼ ਹਰ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਕੇ ਕੂੰਭ ਵਿੱਚ ਪਾਏ; ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਨਾਲ ਬਣਾਇਆ ਪਿੰਡ ਵੀ ਉਸੇ ਕੂੰਭ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਏ।

Verse 14

विष्णादि सर्वं तत्रैव न्यसेत् तत्रैव दक्षिणे नमो विष्णुजनेभ्यः सर्वशान्तिकरेभ्यः प्रतिगृह्णन्तु शान्तये नमः दद्यादनेन मन्त्रेण हुतशेषाम्भसा बलिं

ਉਥੇ ਹੀ ਵਿਸ਼ਨੁ ਆਦਿ ਸਭ ਦਾ ਨਿਆਸ ਕਰੇ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਪਾਸੇ ਵੀ। ਫਿਰ—“ਵਿਸ਼ਨੁ-ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਸਭ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੋ—ਨਮಃ”—ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾਲ ਹੁਤਸ਼ੇਸ਼ ਜਲ ਦੁਆਰਾ ਬਲੀ ਅਰਪਣ ਕਰੇ।

Verse 15

फलके कल्पिते पात्रे पलाशं क्षीरशाखिनः गव्यपूर्णे निवेश्यैव दिक्ष्वेवं होमयेद्द्विजैः

ਫਲਕ ਉੱਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਪਾਤਰ ਵਿੱਚ ਖੀਰ-ਸ਼ਾਖੀ ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਦਾ ਪਲਾਸ਼ ਰੱਖ ਕੇ, ਗਵ੍ਯ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਦ੍ਵਿਜ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਨ।

Verse 16

सदक्षिणमिदं होमद्वयं भूतादिनाशनम् वर्णद्वयमिति ख गव्याक्तपत्रलिखितैर् निष्पर्णैः क्षुद्रमुद्धृतम्

ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਇਹ ਦੋਹਰਾ ਹੋਮ ਭੂਤ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ। ‘ਖ’ ਆਦਿ ਦੋ ਅੱਖਰ ਗਵ੍ਯ ਲੇਪੇ ਪੱਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਲਿਖ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਪੱਤੀ-ਟੁਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਖੁਦ੍ਰ (ਲਾਜਾ/ਭੁੰਨਾ ਅਨਾਜ) ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਵਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀ ਦੇਵੇ।

Verse 17

दूर्वाभिरायुषे पद्मैः श्रिये पुत्रा उडुग्बरैः गोसिद्ध्यै सर्पिषा गोष्ठे मेधायै सर्वशाखिना

ਦੂರ್ವਾ ਨਾਲ ਆਯੁ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਕਮਲ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੀ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ, ਉਦੁੰਬਰ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ; ਘੀ ਨਾਲ ਗੋ-ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਗੋਸ਼ਠ ਵਿੱਚ ਸਰਵਸ਼ਾਖੀ ਵ੍ਰਿੱਖ/ਕਾਠ ਨਾਲ ਮੇਧਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

Verse 18

ॐ क्षौं नमो भगवते नारसिंहाय ज्वालामालिने दीप्तदंष्ट्रायाग्निनेत्राय सर्वरक्षोघ्नाय सर्वभूतविनाशाय सर्वज्वरविनाशाय दह पच रक्ष हूं फट् मन्त्रोयं नारसिंहस्य मकलाघ्निवारणः जप्यादिना हरेत् क्षुद्रग्रहमारीविषामयान् चूर्णमण्डूकवयसा जलाग्निस्तम्भकृद्भवेत्

“ਓਂ ਕ੍ਸ਼ੌਂ—ਜ੍ਵਾਲਾਮਾਲਾ-ਧਾਰੀ, ਦੀਪਤ ਦੰਸ਼ਟ੍ਰ, ਅਗਨਿ-ਨੇਤ੍ਰ ਭਗਵਾਨ ਨਰਸਿੰਹ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਭ ਰਾਖਸ਼ਸ-ਘਾਤਕ, ਸਭ ਵੈਰੀ-ਭੂਤ ਨਾਸਕ, ਸਭ ਜ੍ਵਰ ਨਾਸਕ—‘ਦਹ, ਪਚ, ਰਖ’—ਹੂੰ ਫਟ।” ਇਹ ਨਰਸਿੰਹ ਮੰਤ੍ਰ ਦੁਸ਼ਟ ਉਪਦ੍ਰਵਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਰਕ ਹੈ; ਜਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਗ੍ਰਹ-ਬਾਧਾ, ਮਹਾਮਾਰੀ, ਵਿਸ਼-ਪੀੜਾ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ‘ਮੰਡੂਕਵਯਸਾ’ ਦੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਜਲ ਤੇ ਅਗਨਿ ਦਾ ਸਤੰਭਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।