Adhyaya 301
Chapter 301 — सूर्यार्चनं (Sūryārcana) / Sun-worship (closing colophon only)
ਇਹ ਅੰਸ਼ ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ ਦੇ ਸਮਾਪਨ-ਕੋਲੋਫ਼ਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਧਿਆਇ 301 ਦਾ ਨਾਮ ‘ਸੂਰਿਆਰਚਨ’ (ਸੂਰਜ-ਪੂਜਾ) ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਗਨੇਯ ਸਿੱਖਿਆ-ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ-ਉਪਾਸਨਾ ṛta/ਧਰਮ ਅਤੇ ਕਰਮ-ਸਿੱਧੀ ਵਿਚਕਾਰ ਪੁਲ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਕਾਲ-ਨਿਯੰਤਾ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜ్ఞਾ-ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਦਾਤਾ ਵਜੋਂ ਆਹਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੰਕ੍ਰਮਣ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਅਗਲੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮੰਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਯੋਗਾਂ, ਹੋਮ-ਵਿਧੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧਤਾ, ਅਧਿਕਾਰ ਅਤੇ ਊਰਜਾ-ਸਮਨ੍ਵਯ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਪੁਰਾਣ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਹੈ ਕਿ ਭਕਤੀ ਤੰਤ੍ਰਕ ਕਰਮ-ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੱਖਰੀ ਨਹੀਂ, ਉਸਦੀ ਨੀਂਹ ਹੈ।
Shlokas
Verse 1
इत्य् आग्नेये महापुराणे सूर्यार्चनं नाम त्रिशततमो ऽध्यायः अथैकाधिकत्रिशततमो ऽध्यायः नानामन्त्राः अग्निर् उवाच वाक्कर्मपार्श्वयुक्शुक्रतोककृते मतो प्लवः हुतान्ता देशवर्णेयं विद्या मुख्या सरस्वती
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਗਨੇਯ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ‘ਸੂਰਿਆਰਚਨ’ ਨਾਮਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਮ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ। ਹੁਣ ਅਗਲਾ (ਏਕਾਧਿਕ ਤ੍ਰਿਸ਼ਤਮ) ਅਧਿਆਇ ‘ਨਾਨਾ ਮੰਤਰ’ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ, ਸਹਾਇਕ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰ-ਤੋਕ (ਸੰਤਾਨ) ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਬਲ ਲਈ ‘ਪਲਵ’ ਨਾਮਕ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਮੰਤ੍ਰ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ। ਹੋਮ ਤੱਕ ਵਰਣਨਯੋਗ ਇਹ ਵਿਦਿਆ ਮੁੱਖ ਹੈ; ਇਹੀ ਸਰਸਵਤੀ ਹੈ।
Verse 2
धार्य चेति ख विद्युत्पातविधाविति घ , ज , ञ , ट च अक्षाराशी वर्णलक्षं जपेत् समतिमान् भवेत् अत्रिः सवह्निर्वामाक्षिविन्दुरिन्द्राय हृत्परः
ਵਿਦ੍ਯੁਤਪਾਤ-ਵਿਧੀ ਵਿੱਚ ‘ਧਾਰ੍ਯ’ ਸਮੇਤ ‘ਖ’ ਅਤੇ ‘ਘ, ਜ, ਞ, ਟ’ ਇਹ ਅੱਖਰ-ਰਾਸ਼ੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅੱਖਰ-ਸੰਗ੍ਰਹ ਦਾ ਇੱਕ ਲੱਖ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਨ ਸਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਸਥਿਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਰਿਸ਼ੀ ਅਤ੍ਰਿ, ਸ਼ਕਤੀ ਅਗਨੀ, ਲੱਛਣ ਖੱਬੀ ਅੱਖ ਉੱਤੇ ਬਿੰਦੂ, ਦੇਵਤਾ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਵਿਨਿਯੋਗ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ।
Verse 3
वज्रपद्मधरं शक्रं पीतमावाह्य पूजयेत् नियुतं होमयेदाज्यतिलांस्तेनाभिषेचयेत्
ਵਜ੍ਰ ਅਤੇ ਪਦਮ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੀਲੇ ਵਰਣ ਦੇ ਸ਼ਕ੍ਰ (ਇੰਦਰ) ਨੂੰ ਆਵਾਹਨ ਕਰਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਘਿਉ ਅਤੇ ਤਿਲ ਨਾਲ ਨਿਯੁਤ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰੇ; ਉਸੇ ਨਾਲ ਅਭਿਸੇਕ ਕਰੇ।
Verse 4
नृपादिर्भ्रष्टरज्यादीन्राज्यपुत्रादिमाप्नुयात् हृल्लेखा शक्तिदेवाख्या दोषाग्निर्दण्डिदण्डवान्
ਰਾਜ ਤੋਂ ਭ੍ਰਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਰਾਜਾ ਆਦਿ ਮੁੜ ਰਾਜ, ਰਾਜਪੁੱਤਰ ਆਦਿ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। (ਇਹ ਫਲ) ‘ਹ੍ਰਿੱਲੇਖਾ, ਸ਼ਕਤੀ, ਦੇਵਾਖਿਆ, ਦੋਸ਼ਾਗਨੀ, ਦੰਡਿਨ/ਦੰਡਵਾਨ’ ਨਾਮਕ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।
Verse 5
शिवमिष्ट्वा जपेच्छक्तिमष्टम्यादिचतुर्दशीं चक्रपाशाङ्कुशधरां साभयां वरदायिकां
ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਅਸ਼ਟਮੀ ਅਤੇ ਚਤੁਰਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਜਪ ਕਰੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਚਕ੍ਰ, ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਵਰਦਾਇਨੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਿਆਏ।
Verse 6
होमादिना च सौभाग्यं कवित्वं पुरवान् भवेत् ॐ ह्रीं ॐ नमः कामाय सर्वजनहिताय सर्वजनमोहनाय प्रज्वलिताय सर्वजनहृदयं ममात्मगतं कुरु ॐ एतज्जपादिना मन्त्रओ वशयेत् सकलं जगत्
ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਸੁਭਾਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਵਿਤਾ-ਸ਼ਕਤੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਨਗਰ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ: “ਓੰ ਹ੍ਰੀਂ। ਓੰ ਨਮಃ ਕਾਮਾਯ ਸਰਵਜਨਹਿਤਾਯ ਸਰਵਜਨਮੋਹਨਾਯ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤਾਯ ਸਰਵਜਨਹ੍ਰਦਯੰ ਮਮਾਤਮਗਤੰ ਕੁਰੂ। ਓੰ।” ਇਸ ਮੰਤ੍ਰ ਦੇ ਜਪ ਆਦਿ ਨਾਲ ਸਮੂਹ ਜਗਤ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Verse 7
ॐ ह्रीं चामुण्डे अमुकन्दह पच मम वशमानय ठ वशीकरणकृन्मन्त्रश्चामुण्डायाः प्रकीर्तितः फलत्रयकषायेण वराङ्गं क्षालयेद्वशे
ਓਂ ਹ੍ਰੀਂ—ਹੇ ਚਾਮੁੰਡੇ! ‘ਅਮੁਕ’ ਨੂੰ ਦਹ, ਪਚ, ਮੇਰੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਆ—‘ਠ’! ਇਹ ਚਾਮੁੰਡਾ ਦਾ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੀਰਤ ਹੈ। ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਲਈ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਕਸ਼ਾਯ ਨਾਲ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਗ/ਦੇਹ ਧੋਵੋ।
Verse 8
अश्वगन्धायवैः स्त्री तु निशाकर्पूरकादिना पिप्पलीतण्डुलान्यष्टौ मरिचानि च विंशतिः
ਇਸਤਰੀ ਲਈ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਅਤੇ ਜੌ ਨਾਲ, ਨਿਸ਼ਾ (ਹਲਦੀ) ਤੇ ਕਪੂਰ ਆਦਿ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰੋ; ਪਿੱਪਲੀ ਦੇ ਅੱਠ ਦਾਣੇ ਅਤੇ ਮਰਿਚ (ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ) ਦੇ ਵੀਹ ਦਾਣੇ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।
Verse 9
वृहतीरसलेपश् च वशे स्यान्मरणान्तिकं कटीरमूलत्रिकटुक्षौद्रलेपस् तथा भवेत्
ਵ੍ਰਿਹਤੀ ਅਤੇ ਰਸ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਵਸ਼ੀਕਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੌਤ ਦੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵੀ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਟੀਰ-ਮੂਲ, ਤ੍ਰਿਕਟੁ ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ੌਦ੍ਰ (ਸ਼ਹਿਦ) ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਵੀ ਵਿਧਿਤ ਹੈ।
Verse 10
हिमं कपित्थकरभं मागधी मधुकं मधु तेषां लेपः प्रयुक्तस्तु दम्पत्योः स्वस्तिमावहेत्
ਹਿਮ, ਕਪਿੱਥ, ਕਰਭ, ਮਾਗਧੀ, ਮਧੁਕ ਅਤੇ ਮਧੁ (ਸ਼ਹਿਦ) ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਲੇਪ ਜਦੋਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਲਈ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਤਾ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ।
Verse 11
सशर्करयोनिलेपात् कदम्बरसको मधु सहदेवी महालक्ष्मीः पुत्रजीवी कृताञ्जलिः
ਸਸ਼ਰਕਰਾ-ਯੋਨੀ-ਲੇਪ, ਕਦੰਬ-ਰਸਕ, ਮਧੁ (ਸ਼ਹਿਦ), ਸਹਦੇਵੀ, ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ, ਪੁੱਤਰਜੀਵੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਾਂਜਲੀ—ਇਹ ਇੱਥੇ ਔਸ਼ਧੀ ਨਾਮ/ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਹਨ।
Verse 12
एतच्चूर्णं शिरःक्षिप्तं लिकस्य वशमुत्तमम् त्रिफलाचन्दनक्वाथप्रस्था द्विकुडवम् पृथक्
ਇਹ ਚੂਰਨ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਛਿੜਕਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਯ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਉੱਤਮ ਸਾਧਨ ਹੈ। ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਅਤੇ ਚੰਦਨ ਦਾ ਕਾਢਾ ਤਿਆਰ ਕਰੋ—ਪ੍ਰਸਥ ਮਾਪ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਪਦਾਰਥ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੋ ਕੁਡਵ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਵੋ।
Verse 13
भृङ्गहेमरसन्दोषातावती चुञ्चुकं मधु घृतैः पक्वा निशा छाया शुष्का लिप्या तु रञ्जनी
ਭ੍ਰਿੰਗ, ਹੇਮ-ਰਸ ਅਤੇ ਸੰਦੋਸ਼ਾ ਨਾਲ ਤਾਵਤੀ ਤੇ ਚੁੰਚੁਕ ਮਿਲਾ ਕੇ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਵਿੱਚ ਪਕਾ ਕੇ ਇੱਕ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਸ਼ਾ ਅਤੇ ਛਾਇਆ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਲੇਪ ਬਣਾਕੇ ਰੰਜਨ (ਰੰਗ ਚੜ੍ਹਾਉਣ) ਲਈ ਲਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 14
विदारीं सोच्चटामाषचूर्णीभ्ह्तां सशर्करां गथितां यः विपेत् क्षीरैर् नित्यं स्त्रीशतकं व्रजेत्
ਜੋ ਵਿਦਾਰੀ ਨੂੰ ਉੱਚਟਾ ਸਮੇਤ, ਮਾਸ਼ (ਉੜਦ) ਦੇ ਚੂਰਨ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਗੋਲੀ/ਪਿੰਡ ਬਣਾ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਇਸਤਰੀਆਂ ਤੱਕ ਗਮਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ (ਅਤਿ-ਵੀਰਯ) ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 15
गुल्ममाषतिलव्रीहिचूर्णक्षीरसितान्वितं अश्वत्थवंशदर्भाणां मूलं वै वैष्णवीश्नियोः
ਗੁਲਮ (ਪੇਟ ਦੀ ਗਾਂਠ/ਸੂਜ) ਲਈ ਮਾਸ਼, ਤਿਲ ਅਤੇ ਵ੍ਰੀਹਿ (ਚੌਲ) ਦਾ ਚੂਰਨ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਸ਼ੱਕਰ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਵਰਤਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਹੀ ਅਸ਼ਵੱਥ, ਵੰਸ਼ (ਬਾਂਸ) ਅਤੇ ਦਰਭ ਘਾਹ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਅਤੇ ਵੈਸ਼ਣਵੀ ਤੇ ਸ਼ਨੀ ਨਾਮਕ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੀ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ।
Verse 16
मूलं दूर्वाश्वगन्धोत्थं पिवेत् क्षीरैः सुतार्थिनी कौन्तीलक्ष्म्याः शिफा धात्री वज्रं लोघ्नं वटाङ्कुरम्
ਪੁੱਤਰ-ਇੱਛੁਕ ਇਸਤਰੀ ਦੂರ್ವਾ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਗੰਧਾ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਵੇ। ਨਾਲ ਹੀ ਕੌਂਤੀ-ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੀ ਸ਼ਿਫਾ (ਸ਼ਿਖਾ/ਕਲਗੀ), ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ), ਵਜ੍ਰ, ਲੋਘਨ ਅਤੇ ਵਟ (ਬਰਗਦ) ਦਾ ਅੰਕੁਰ—ਇਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵੀ ਸੇਵਨ ਕਰੇ।
Verse 17
आज्यक्षीरमृतौ पेयं पुत्रार्थं त्रिदिवं स्त्रिया पुत्रार्थिनी पिवेत् क्षीरं श्रीमूलं सवटाङ्कुरम्
ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਲਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਰਿਤੁਕਾਲ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਘਿਉ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪੁੱਤਰਕਾਮਨਾ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀਮੂਲ ਅਤੇ ਵਟ ਦੇ ਅੰਕੁਰਾਂ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਦੁੱਧ ਪੀਵੇ।
Verse 18
श्रीवडाङ्कुरदेवीनां रसं नस्ये विपेच्च सा श्रीपद्ममूलमुत्क्षीरमश्वत्थोत्तरमूलयुक्
ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਵਡਾਂਕੁਰ-ਦੇਵੀ ਬੂਟਿਆਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜਿਆ ਰਸ ਨੱਸਿਆ ਵਜੋਂ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਪਾਏ। ਇਹ ਰਸ ਸ਼੍ਰੀਪਦਮ (ਕਮਲ) ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵੱਥ (ਪੀਪਲ) ਦੀ ਉੱਪਰੀ ਜੜ੍ਹ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਵੇ।
Verse 19
तरलं पयसा युक्तं कार्पासफलपल्ल्वं अपामार्गस्य पुष्पाग्रं नवं समहिषीपयः
ਤਿਆਰੀ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਪਤਲਾ ਕਰਕੇ, ਕਪਾਹ-ਫਲ ਵਾਲੇ ਬੂਟੇ ਦੀ ਕੋਮਲ ਟਾਹਣੀ, ਅਪਾਮਾਰਗ ਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਸਿਰੇ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਜ਼ਾ ਭੈਂਸ ਦਾ ਦੁੱਧ ਮਿਲਾਓ।
Verse 20
पुत्रार्थञ्चार्धषट्शाकैर् योगाश् चत्वार ईरिताः शर्करोत्पलपुष्पाक्षलोध्रचन्दनसारिवाः
ਪੁੱਤਰ-ਲਾਭ ਲਈ ਅੱਧ-ਛੇ-ਸ਼ਾਕ ਮਾਤਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਚਾਰ ਔਸ਼ਧੀ ਯੋਗ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕਰ, ਉਤਪਲ (ਨੀਲਾ ਕਮਲ), ਪੁਸ਼ਪਾਕਸ਼, ਲੋਧ੍ਰ, ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਸਾਰਿਵਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Verse 21
स्रवमाणे स्त्रिया गर्भे दातव्यास्तण्डुलाम्भसा लाजा यष्टिसिताद्राक्षाक्षौद्रसर्पींषि वा लिहेत्
ਜੇ ਗਰਭਵਤੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਸ੍ਰਾਵ (ਖੂਨ/ਰਸ) ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਚੌਲਾਂ ਦੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਾਜਾ (ਭੁੰਨੇ ਦਾਣੇ) ਦੇਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਉਹ ਯਸ਼ਟਿਮਧੁ, ਚੀਨੀ, ਕਿਸ਼ਮਿਸ਼, ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਦਾ ਮਿਸ਼ਰਣ ਚਾਟੇ।
Verse 22
अटरुषकलाङ्गुल्यः काकमाच्याः शिफा पृथक् नाभेरधः समालिप्य प्रसूते प्रमदा सुखम्
ਅਟਰੁਸ਼, ਕਲਾਂਗੁਲੀ ਅਤੇ ਕਾਕਮਾਚੀ ਦੇ ਫਲ/ਸ਼ਿਫਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪੀਸ ਕੇ ਨਾਭੀ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਲੇਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਇਸਤਰੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਵ ਕਰਦੀ ਹੈ।
Verse 23
रक्तं शुक्लं जावापुष्पं रक्तशुक्लस्त्रुतौ पिवेत् केशरं वृहतीमूलं गोपीयष्टितृणोत्पलम्
ਰਕਤ ਜਾਂ ਸ਼ਵੈਤ ਸ੍ਰਾਵ ਹੋਣ ਤੇ ਲਾਲ ਅਤੇ ਚਿੱਟੇ—ਦੋਵੇਂ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਜਾਵਾ-ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਕਾਢਾ/ਨਿਸ਼ਕਾਸ਼ਨ, ਕੇਸਰ, ਵ੍ਰਿਹਤੀ ਦੀ ਜੜ੍ਹ, ਗੋਪੀ-ਯਸ਼ਟੀ, ਤ੍ਰਿਣ (ਔਸ਼ਧੀ ਘਾਹ) ਅਤੇ ਉਤਪਲ ਨਾਲ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Verse 24
साजक्षीरं सतैलं तद्भक्षणं रोमजन्मकृत् शीर्यमाणेषु केशेषु स्थापनञ्च भवेदिदम्
ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਅਤੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਦੇ ਰੋਮ ਉੱਗਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਵਾਲ ਝੜ ਰਹੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਥਿਰ ਕਰਕੇ ਮੁੜ ਬਹਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Verse 25
धात्रीभृङ्गरसप्रस्थतैलञ्च क्षिरमाढकम् ॐ नमो भगवते त्र्यम्बकाय उपशमय चुलु मिलि भिद गोमानिनि चक्रिणि ह्रूं फट् अस्मिन् ग्रामे गोकुलस्य रक्षां कुरु शान्तिं कुरु घण्डाकर्णो महासेनो वीरः प्रोक्तो महाबलः
ਧਾਤ੍ਰੀ (ਆਂਵਲਾ) ਅਤੇ ਭ੍ਰਿੰਗਰਾਜ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਥ ਤੇਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਆਢਕ ਦੁੱਧ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰੇ। ਫਿਰ ਜਪ ਕਰੇ—“ਓਂ ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਤ੍ਰਯੰਬਕਾਯ, ਉਪਸ਼ਮਯ; ਚੁਲੁ ਮਿਲਿ ਭਿਦ; ਹੇ ਗੋਮਾਨਿਨੀ, ਹੇ ਚਕ੍ਰਿਣੀ; ਹ੍ਰੂੰ ਫਟ੍; ਇਸ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਗੋਕੁਲ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ, ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰ।” ਘੰਡਾਕਰਣ, ਮਹਾਸੇਨ—ਮਹਾਬਲ ਵੀਰ—ਦਾ ਵੀ ਆਹਵਾਨ ਹੈ।
Verse 26
मारीनिर्नाशनकरः स मां पातु जगत्पतिः श्लोकौ चैव न्यसेदेतौ मन्त्रौ गोरक्षकौ पृथक्
ਜੋ ਮਾਰੀ (ਮਹਾਮਾਰੀ) ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜਗਤਪਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਗੋ-ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦੋ ਅਲੱਗ ਮੰਤ੍ਰ ਹਨ।
Frequently Asked Questions
Sūrya symbolizes regulated time, vitality, and clarity; Sun-worship frames the practitioner’s discipline before entering specialized mantra and homa procedures.
It reinforces devotion and alignment with cosmic order, making worldly ritual aims subordinate to dharma and supportive of inner purification.