Adhyaya 7

Verse 1

इत्य् आदिमहापुराणे आग्नेये रामायणे ऽयोध्याकाण्डवर्णनं नाम षष्ठो ऽध्यायः अथ सप्तमो ऽध्यायः रामायणवर्णनं नारद उवाच रामो वशिष्ठं मातॄञ्च नत्वातिञ्च प्रणम्य सः अनसूयाञ्च तत्पत्नीं शरभङ्गं सुतीक्ष्णकम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਦਿਮਹਾਪੁਰਾਣ ਅਗਨੀ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਰਾਮਾਇਣ-ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ ਅਧਿਆਇ “ਅਯੋਧਿਆਕਾਂਡ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਨਾਮ ਨਾਲ ਹੈ। ਹੁਣ ਸੱਤਵਾਂ ਅਧਿਆਇ “ਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਵਰਣਨ” ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਰਾਮ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮਾਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਅਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਅਤ੍ਰੀ ਦੀ ਪਤਨੀ ਅਨਸੂਯਾ, ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਰਭੰਗ ਅਤੇ ਸੁਤੀਕਸ਼ਣ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵੰਦਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 2

यतो बली इति ख, ग, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः गतो बली इति ख, ङ, चिह्नितपुस्तकद्वयपाठः नाहं राज्यं प्रयास्यामि इति ख, चिह्नितपुस्तकपाठः राज्यं नाहं प्रयास्यामि इति ङ, चिह्नितपुस्तकपाठः अगस्त्यभ्रातरं नत्वा अगस्त्यन्तत्प्रसादतः धनुःखड्गञ्च सम्प्राप्य दण्डकारण्यमागतः

ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਅਗਸਤ੍ਯ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਖੜਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਦੰਡਕਾਰਣ੍ਯ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋਇਆ। (ਪਿਛਲੇ ਭਾਗ ਵਿੱਚ ਹਸਤਲਿਖਤ ਪਾਠ-ਭੇਦ ਦਰਸਾਏ ਗਏ ਹਨ।)

Verse 3

जनस्थाने पञ्चवट्यां स्थितो गोदावरीतटे तत्र सूर्पणखायाता भक्षितुं तान् भयङ्करी

ਜਨਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਪੰਚਵਟੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਡਰਾਉਣੀ ਸ਼ੂਰਪਣਖਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚੀ।

Verse 4

रामं सुरूपं दृष्ट्वा सा कामिनी वाक्यमब्रवीत् कस्त्वं कस्मात्समायातो भर्ता मे भव चार्थितः

ਸੋਹਣੇ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਕਾਮਾਤੁਰ ਇਸਤਰੀ ਬੋਲੀ—“ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਕਿੱਥੋਂ ਆਇਆ ਹੈਂ? ਮੈਂ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੀ ਹਾਂ—ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਬਣ।”

Verse 5

एतौ च भक्षयिष्यामि इत्य् उक्त्वा तं समुद्यता तस्या नासाञ्च कर्णौ च रामोक्तो लक्ष्मणो ऽच्छिनत्

“ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮੈਂ ਖਾ ਜਾਵਾਂਗੀ” ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਹਮਲੇ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੋਈ; ਤਦ ਰਾਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਨੱਕ ਅਤੇ ਕੰਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ।

Verse 6

रक्तं क्षरन्ती प्रययौ खरं भ्रातरमब्रवीत् मरिष्यामि विनासाहं खर जीवामि वै तदा

ਖੂਨ ਵਹਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਖਰ ਕੋਲ ਗਈ ਅਤੇ ਬੋਲੀ: 'ਹੇ ਖਰ, ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਤੂੰ ਜਿਉਂਦਾ ਰਹੇਂਗਾ, ਪਰ ਮੈਂ ਮਰ ਜਾਵਾਂਗੀ।'

Verse 7

रामस्य भार्या सीतासौ तस्यासील्लक्ष्मणो ऽनुजः तेषाम् यद्रुधिरं सोष्णं पाययिष्यसि मां यदि

ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਲਕਸ਼ਮਣ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਰਮ ਖੂਨ ਪਿਲਾਵੇਂਗਾ...

Verse 8

खरस्तथेति तामुक्त्वा चतुर्दशसहस्रकैः रक्षसां दूषणेनागाद् योद्धुं त्रिशिरसा सह

ਖਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ 'ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ' ਕਿਹਾ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਅਤੇ ਚੌਦਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨਾਲ ਲੜਨ ਲਈ ਰਵਾਨਾ ਹੋਇਆ।

Verse 9

रामं रामो ऽपि युयुधे शरैर् विव्याध राक्षसान् हस्त्यश्वरथपादातं बलं निन्ये यमक्षयं

ਰਾਮ ਨੇ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਉਸਨੇ ਹਾਥੀ, ਘੋੜੇ, ਰਥ ਅਤੇ ਪੈਦਲ ਫੌਜ ਨੂੰ ਯਮਲੋਕ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

त्रिशीर्षाणं खरं रौद्रं युध्यन्तञ्चैव दूषणम् ययौ सूर्पणखा लङ्कां रावणाग्रे ऽपतद् भुवि

ਭਿਆਨਕ ਖਰ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰਾ ਅਤੇ ਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੜਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ ਕੇ, ਸ਼ੂਰਪਨਖਾ ਲੰਕਾ ਗਈ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਈ।

Verse 11

अब्रवीद्रावणं क्रुद्धा न त्वं राजा न रक्षकः खरादिहन्तू रामस्य सीतां भार्यां हरस्व च

ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਨਾ ਰਾਜਾ ਹੈਂ, ਨਾ ਰੱਖਿਆਕ। ਹੇ ਖਰ ਆਦਿ ਦੇ ਸੰਹਾਰਕ! ਜਾ ਕੇ ਰਾਮ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ।”

Verse 12

रामलक्ष्मणरक्तस्य पानाज्जीवामि नान्यथा तथेत्याह च तच् छ्रुत्वा मारीचं प्राह वै व्रज

“ਮੈਂ ਰਾਮ ਤੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦਾ ਲਹੂ ਪੀ ਕੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦੀ ਹਾਂ, ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ।” ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤਥਾਸਤੁ”; ਫਿਰ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਆਖਿਆ—“ਜਾ।”

Verse 13

स्वर्णचित्रमृगो भूत्वा रामलक्ष्मणकर्षकः हृद्रुधिरमिति ख, ग, ङ, चिह्नितपुस्तकत्रयपाठः रक्षसां सहसा प्रायाद्योद्धुमिति ग, चिह्नितपुस्तकपाठः सीताग्रे तां हरिष्यामि अन्यथा मरणं तव

ਸੋਨੇ ਵਰਗਾ ਚਿੱਤਰਲਾ ਹਿਰਨ ਬਣ ਕੇ, ਰਾਮ-ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਦੂਰ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ (ਉਸ ਨੇ ਨਿਸਚੇ ਕੀਤਾ)—“ਮੈਂ ਤੁਰੰਤ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਵੱਲ ਯੁੱਧ ਲਈ ਜਾਵਾਂਗਾ। ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰਾਂਗਾ; ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਮੌਤ ਹੋਵੇਗੀ।”

Verse 14

मारीचो रावणं प्राह रामो मृत्युर्धनुर्धरः रावणादपि मर्तव्यं मर्तव्यं राघवादपि

ਮਾਰੀਚ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਧਨੁਧਾਰੀ ਰਾਮ ਤਾਂ ਮੌਤ ਹੀ ਹੈ। ਰਾਵਣ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਵੀ ਮਰਨਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰਾਘਵ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਤਾਂ ਨਿਸਚਿਤ ਮੌਤ ਹੈ।”

Verse 15

अवश्यं यदि मर्तव्यं वरं रामो न रावणः इति मत्वा मृगो भूत्वा सीताग्रे व्यचरन्मुहुः

“ਜੇ ਮਰਨਾ ਹੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਵਣ ਨਾਲੋਂ ਰਾਮ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਰਨਾ ਚੰਗਾ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਹਿਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।

Verse 16

सीतया प्रेरितो रामः शरेणाथावधीच्च तं म्रियमाणो मृगः प्राह हा सीते लक्ष्मणेति च

ਸੀਤਾ ਦੇ ਉਕਸਾਵੇ ਨਾਲ ਰਾਮ ਨੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਮ੍ਰਿਗ ਨੂੰ ਮਾਰ ਡਿੱਗਾਇਆ; ਮਰਦਿਆਂ ਮ੍ਰਿਗ ਚੀਕਿਆ—“ਹਾਏ ਸੀਤੇ! ਹਾਏ ਲਕਸ਼ਮਣ!”

Verse 17

सौमित्रिः सीतयोक्तो ऽथ विरुद्धं राममागतः रावणोप्यहरत् सीतां हत्वा गृध्रं जटायुषं

ਫਿਰ ਸੀਤਾ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ (ਲਕਸ਼ਮਣ) ਮਨ ਨਾਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵਿਰੋਧ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਮ ਕੋਲ ਮੁੜ ਆਇਆ; ਰਾਵਣ ਨੇ ਗਿਧ ਜਟਾਯੂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਅਗਵਾ ਕਰ ਲਿਆ।

Verse 18

जटायुषा स भिन्नाङ्गो अङ्केनादाय जानकीम् गतो लङ्कामशोकाख्ये धारयामास चाब्रवीत्

ਜਟਾਯੂ ਵੱਲੋਂ ਅੰਗ-ਭੰਗ ਹੋਇਆ ਰਾਵਣ ਜਾਨਕੀ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੰਕਾ ਗਿਆ; ਅਤੇ ‘ਅਸ਼ੋਕ’ ਨਾਮਕ ਥਾਂ (ਅਸ਼ੋਕ ਵਾਟਿਕਾ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਬੋਲਿਆ।

Verse 19

भव भार्या ममाग्र्या त्वं राक्षस्यो रक्ष्यतामियम् रामो हत्वा तु मारीचं दृष्ट्वा लक्ष्मणमब्रवीत्

ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਮੇਰੀ ਅਗ੍ਰ ਪਤਨੀ ਬਣ; ਇਹ ਰਾਕਸ਼ਸੀ ਤੇਰੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ।” ਇਧਰ ਮਾਰੀਚ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਰਾਮ ਨੇ ਹਾਲਾਤ ਵੇਖ ਕੇ ਲਕਸ਼ਮਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।

Verse 20

मायामृगो ऽसौ सौमित्रे यथा त्वमिह चागतः तथा सीता हृता नूनं नापश्यत् स गतो ऽथ ताम्

ਰਾਮ ਨੇ ਕਿਹਾ—“ਹੇ ਸੌਮਿਤ੍ਰੀ! ਉਹ ਮਾਇਆ-ਮ੍ਰਿਗ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਇੱਥੇ ਆ ਗਿਆ ਹੈਂ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਸੀਤਾ ਅਗਵਾ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਉੱਥੋਂ ਚਲਾ ਗਿਆ।”

Verse 21

शुशोच विललापार्तो मान्त्यक्त्वा क्व गतासि वै लक्ष्मणाश्वासितो रामो मार्गयामास जानकीम्

ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਆਰਤ ਰਾਮ ਵਿਲਾਪ ਕਰਨ ਲੱਗੇ—“ਮੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਤੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ?” ਫਿਰ ਲਕਸ਼ਮਣ ਦੀ ਸਾਂਤਵਨਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਜਾਨਕੀ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਪਏ।

Verse 22

दृष्ट्वा जटायुस्तं प्राह रावणो हृतवांश् च तां मृतो ऽथ संस्कृतस्तेन कबन्धञ्चावधीत्ततः शापमुक्तो ऽब्रवीद्रामं स त्वं सुग्रीवमाव्रज

ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਜਟਾਯੂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਰਾਵਣ ਉਸ ਨੂੰ ਹਰ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਜਟਾਯੂ ਦੇ ਮਰਨ ਉਪਰੰਤ ਰਾਮ ਨੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਾਮ ਨੇ ਕਬੰਧ ਦਾ ਵਧ ਕੀਤਾ; ਸ਼ਾਪ-ਮੁਕਤ ਕਬੰਧ ਨੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਕਿਹਾ—“ਤੂੰ ਸੁਗਰੀਵ ਕੋਲ ਜਾ।”