Adhyaya 9

Verse 1

ब्रह्मोवाच । यदि सृष्टं मया सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम् । तदा मूर्तिमिमां त्यक्त्वा भवः सृष्टो मयाऽधुना

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯଦି ମୋ ଦ୍ୱାରା ଚରାଚର ସହିତ ସମଗ୍ର ତ୍ରିଲୋକ ସୃଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ଏହି ମୂର୍ତ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ଏବେ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଭବ (ଶିବ) ସୃଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 2

पितामहमहत्त्वं स्यात्तथा शीघ्रं विधीयताम् । ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा विष्णुना स प्रमोदितः

‘ପିତାମହ’ର ମହତ୍ତ୍ୱ ଓ ପଦ ସ୍ଥାପିତ ହେଉ—ଏହା ଶୀଘ୍ର କରାଯାଉ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରମୋଦିତ ହେଲେ।

Verse 3

महदाश्चर्यजनके संप्राप्तो गिरिमूर्द्धनि । न विचारस्त्वयाकार्यः कर्त्तव्यं ब्रह्मभाषितम्

ଏହି ମହା ଆଶ୍ଚର୍ୟଜନକ କ୍ଷଣରେ, ପର୍ବତଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚି ତୁମେ ବିଚାର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ବ୍ରହ୍ମା ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଦରକାର।

Verse 4

तथेत्युक्त्वा शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत । ब्रह्मा ययौ मेरुशृंगं मनसः शिरसि स्थितम्

“ତଥାସ୍ତୁ” ବୋଲି କହି ଦେବ ଶିବ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା ମେରୁର ଶିଖରକୁ ଗଲେ; ଯାହା ତାଙ୍କ ମନର ଶିରୋଭାଗରେ ସ୍ଥିତ—ଦିବ୍ୟ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ପ୍ରାପ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 5

तपस्तेपे प्रजानाथो वेदोच्चारणतत्परः । अथर्ववेदोच्चरणं यावच्चक्रे पितामहः

ପ୍ରଜାନାଥ ପିତାମହ ବେଦୋଚ୍ଚାରଣରେ ତତ୍ପର ହୋଇ ତପ କଲେ। ଯେତେ ସମୟ ଆବଶ୍ୟକ ଥିଲା ସେତେ ସମୟ ଅଥର୍ବବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 6

मुखाद्रुद्रः समभवद्रौद्ररूपो भवापहः । अर्द्धनारीनरवपुर्दुष्प्रेक्ष्योऽतिभयंकरः

ତାଙ୍କ (ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ) ମୁଖରୁ ରୌଦ୍ରରୂପ, ଭବବନ୍ଧନ ହରଣକାରୀ ରୁଦ୍ର ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଅର୍ଧ-ନାରୀ ଅର୍ଧ-ନର; ଦେଖିବାକୁ କଷ୍ଟ, ଅତିଭୟଙ୍କର।

Verse 7

विभजात्मानमित्युक्त्वा ब्रह्मा चांतर्दधे भयात् । तथोक्तोसौ द्विधा स्त्रीत्वं पुरुषत्वं तथाऽकरोत्

“ନିଜକୁ ବିଭାଜନ କର” ବୋଲି କହି ବ୍ରହ୍ମା ଭୟରେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ସେହି ଆଦେଶରେ ରୁଦ୍ର ଦ୍ୱିଧା ହେଲେ—ସ୍ତ୍ରୀତ୍ୱ ଓ ପୁରୁଷତ୍ୱ।

Verse 8

बिभेद पुरुषत्वं च दशधा चैकधा पुनः । एकादशैते कथिता रुद्रास्त्रिभुवनेश्वराः

ସେ ପୁରୁଷତ୍ୱକୁ ଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ ଏବଂ ପୁନଃ ଏକରୂପ ମଧ୍ୟ କଲେ। ଏମାନେ ହେଲେ ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱର ‘ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ର’ ବୋଲି କଥିତ।

Verse 9

कृत्वा नामानि सर्वेषां देवकार्ये नियोजिताः । विभज्य पुनरीशानी स्वात्मानं शंकराद्विभोः

ସମସ୍ତଙ୍କର ନାମ ରଖି ତାଙ୍କୁ ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରାଗଲା। ପରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନିଜ ସ୍ୱରୂପକୁ ବିଭାଜନ କରି ଈଶାନୀ ପୃଥକ୍ ହେଲେ।

Verse 10

महादेवनियोगेन पितामहमुपस्थिता । तामाह भगवान्ब्रह्मा दक्षस्य दुहिता भव

ମହାଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖକୁ ଗଲା। ତେବେ ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ତୁମେ ଦକ୍ଷଙ୍କ କନ୍ୟା ହେଉ।”

Verse 11

सापि तस्य नियोगेन प्रादुरासीत्प्रजापतेः । नियोगाद्ब्रह्मणो दक्षो ददौ रुद्राय तां सतीम्

ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟାରୂପେ ପ୍ରକଟ ହେଲା। ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିୟୋଗରେ ଦକ୍ଷ ସେହି ସତୀଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଦେଲେ।

Verse 12

दाक्षीं रुद्रोऽपि जग्राह स्वकीयामेव शूलभृत् । अथ ब्रह्मा बभाषे तं सृष्टिं कुरु सतीपते

ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ରୁଦ୍ର ଦାକ୍ଷୀ (ସତୀ)ଙ୍କୁ ନିଜର ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ହେ ସତୀପତି, ସୃଷ୍ଟି କର।”

Verse 13

रुद्र उवाच । सृष्टिर्मया न कर्त्तव्या कर्त्तव्या भवता स्वयम् । पालनं विष्णुना कार्यं संहर्ताऽहं व्यवस्थितः

ରୁଦ୍ର କହିଲେ— “ସୃଷ୍ଟି ମୋ ଦ୍ୱାରା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ତାହା ଆପଣ ସ୍ୱୟଂ କରନ୍ତୁ। ପାଳନ ବିଷ୍ଣୁ କରିବେ; ମୁଁ ସଂହାରକ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ।”

Verse 14

स्थाणुवत्संस्थितो यस्मा त्तस्मात्स्थाणुर्भवाम्यहम्

ମୁଁ ଅଚଳ ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ସ୍ଥିର ରହୁଥିବାରୁ, ତେଣୁ ମୁଁ ‘ସ୍ଥାଣୁ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 15

रजोरूपाः सत्त्वरूपास्तमोरूपाश्च ये नराः । सर्वे ते भवता कार्या गुणत्रयविभागतः

ରଜୋଗୁଣସ୍ୱଭାବୀ, ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣସ୍ୱଭାବୀ ଓ ତମୋଗୁଣସ୍ୱଭାବୀ ଯେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ସେମାନଙ୍କୁ ତ୍ରିଗୁଣ ବିଭାଗ ଅନୁସାରେ ତୁମେ ସୃଷ୍ଟି କର।

Verse 16

यदा ते तामसैः कार्यं तदा रौद्रो भव स्वयम् । यदा ते राजसैः कार्यं तदा त्वं राजसो भव । सात्त्विकैस्ते यदा कार्यं तदा त्वं सात्त्विको भव

ଯେତେବେଳେ ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ ତମୋଗୁଣସମ୍ବନ୍ଧୀ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ରୌଦ୍ର (ଉଗ୍ର) ହେଅ; ଯେତେବେଳେ ରାଜସ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ରାଜସ ହେଅ; ଏବଂ ସାତ୍ତ୍ୱିକ କାର୍ଯ୍ୟ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ହେଅ।

Verse 17

ईश्वर उवाच । इत्याज्ञाप्य च ब्रह्माणं स्वयं सृष्ट्यादिकर्मसु । गृहीत्वा तां सतीं रुद्रः कैलासमधितिष्ठति

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏଭଳି ସୃଷ୍ଟି ଆଦି କର୍ମବିଷୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଇ, ରୁଦ୍ର ସତୀଙ୍କୁ ସହ ନେଇ କୈଲାସରେ ଅଧିଷ୍ଠାନ କଲେ।

Verse 18

दक्षः कालेन महता हरस्यालयमाययौ

ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଦକ୍ଷ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥାନକୁ ଆସିଲେ।

Verse 19

अथ रुद्रः समुत्थाय कृतवान्गौरवं बहु । ततो यथोचितां पूजां न दक्षो बहु मन्यते

ତାପରେ ରୁଦ୍ର ଉଠି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ବହୁତ ଗୌରବ-ସତ୍କାର କଲେ; କିନ୍ତୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ହୋଇଥିବା ପୂଜା-ସମ୍ମାନକୁ ଦକ୍ଷ ଅଧିକ ମୂଲ୍ୟ ଦେଲେ ନାହିଁ।

Verse 20

तदा वै तमसाविष्टः सोऽधिकं ब्राह्मणः शुभः । पूजामनर्घ्यामन्विच्छञ्जगाम कुपितो गृहम्

ତେବେ ତମସାବିଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସେ ଶୁଭ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନର୍ଘ୍ୟ ମାନ-ସମ୍ମାନର ପୂଜା ଖୋଜି, କ୍ରୋଧରେ ଘରକୁ ଗଲା।

Verse 21

कदाचित्तां गृहं प्राप्तां सतीं दक्षः सुदुर्मनाः । भर्त्रा सह विनिंद्यैनां भर्त्सयामास वै रुषा

ଏକଦା ସତୀ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଆସିଲେ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନଃକ୍ଳେଶିତ ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କୁ ପତି ସହିତ ନିନ୍ଦା କରି, କ୍ରୋଧରେ ଭର୍ତ୍ସନା କଲା।

Verse 22

पंचवक्त्रो दशभुजो मुखे नेत्रत्रयान्वितः । कपर्द्दी खंडचंद्रोसौ तथासौ नीललोहितः

“ସେ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ଓ ଦଶଭୁଜ; ମୁଖରେ ତ୍ରିନେତ୍ର ଯୁକ୍ତ। ସେ କପର୍ଦ୍ଦୀ, ଖଣ୍ଡିତ ଚନ୍ଦ୍ରଧାରୀ; ସେଇ ନୀଲଲୋହିତ ମଧ୍ୟ।”

Verse 23

कपाली शूलहस्तोऽसौ गजचर्मावगुंठितः । नास्य माता न च पिता न भ्राता न च बान्धवः

“ସେ କପାଳୀ, ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ; ଗଜଚର୍ମରେ ଆବୃତ। ତାଙ୍କର ନ ମାତା, ନ ପିତା, ନ ଭ୍ରାତା, ନ କୌଣସି ବାନ୍ଧବ।”

Verse 24

सर्पास्थिमंडितग्रीवस्त्यक्त्वा हेमविभूषणम् । भिक्षया भोजनं यस्य कथमन्नं प्रदास्यति

“ତାଙ୍କର ଗ୍ରୀବା ସର୍ପ ଓ ଅସ୍ଥିଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡିତ; ସେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଷଣ ତ୍ୟାଗ କରିଛନ୍ତି। ଯାହାର ଭୋଜନ ଭିକ୍ଷାରେ, ସେ ଅନ୍ୟକୁ ଅନ୍ନ କିପରି ଦେବ?”

Verse 25

कदाचित्पूर्वतो याति गच्छन्याति स पश्चिमे । दक्षिणस्यां वृषो याति स्वयं याति स चोत्तरे

କେବେ କେବେ ସେ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ଯାଏ; ଚାଲିଚାଲି ପଶ୍ଚିମକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ। ତାହାର ବୃଷ ଦକ୍ଷିଣକୁ ଯାଏ, ଏବଂ ସେ ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ତରକୁ ଯାଏ॥

Verse 26

तिर्यगूर्ध्वमधो याति नैव याति न तिष्ठति । इति चित्रं चरित्रं ते भर्त्तुर्नान्यस्य दृश्यते

ସେ ତିର୍ୟକ୍, ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱ ଓ ଅଧୋ ଦିଗରେ ଚଳେ; ତଥାପି ସେ ସତ୍ୟରେ ‘ଯାଏ’ ନାହିଁ, ନ କେବେ ଥମ୍ବି ରହେ। ଏହା ତୁମ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ, ବିରୋଧାଭାସୀ ଚରିତ୍ର—ଅନ୍ୟ କାହାରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ॥

Verse 27

निर्गुणः स गुणातीतो निःस्नेहो मूकवत्स्थितः । सर्वज्ञः सर्वगः सर्वः पठ्यते भुवनत्रये

ସେ ନିର୍ଗୁଣ, ଗୁଣାତୀତ; ଆସକ୍ତିହୀନ, ମୌନବତ୍ ସ୍ଥିତ। ସର୍ବଜ୍ଞ, ସର୍ବଗ, ସର୍ବସ୍ୱ—ଏହିପରି ତ୍ରିଭୁବନରେ ପ୍ରଖ୍ୟାତ॥

Verse 28

कदाचिन्नैव जानाति न शृणोति न पश्यति । दैत्यानां दानवानां च राक्षसानां ददाति यः

କେବେ କେବେ ସେ ନ ଜାଣେ, ନ ଶୁଣେ, ନ ଦେଖେ; ତଥାପି ସେଇ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବର ଦେଇଥାଏ॥

Verse 29

न चास्य च पिता कश्चिन्न च भ्रातास्ति कश्चन । एक एव वृषारूढो नग्नो भ्रमति भूतले

ତାହାର କୌଣସି ପିତା ନାହିଁ, କୌଣସି ଭ୍ରାତା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେ ଏକାକୀ, ବୃଷାରୂଢ, ଦିଗମ୍ବର ହୋଇ ପୃଥିବୀରେ ଭ୍ରମଣ କରେ॥

Verse 30

न गृहं न धनं गोत्रमनादिनिधनोव्ययः । स्थिरबुद्धिर्न चैवासौ क्रीडते भुवनत्रये

ତାଙ୍କର ନ ଘର ଅଛି, ନ ଧନ, ନ ଗୋତ୍ର—ସେ ଅନାଦି, ଅନନ୍ତ, ଅବ୍ୟୟ। ସ୍ଥିରବୁଦ୍ଧିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ତ୍ରିଭୁବନରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରନ୍ତି।

Verse 31

कदाचित्सत्यलोके सौ पातालमधितिष्ठति । गिरिसानुषु शेतेऽसावशिवोपि शिवः स्मृतः

କେବେ ସେ ସତ୍ୟଲୋକରେ ବସନ୍ତି, କେବେ ପାତାଳରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି। ପର୍ବତ ଢାଳରେ ଶୟନ କରନ୍ତି—ଅଶିବ ପରି ଲାଗିଲେ ମଧ୍ୟ ‘ଶିବ’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 32

श्रीखंडादीनि संत्यज्य सदा भस्मावगुंठितः । सर्वदेति वचः सत्यं किमन्यत्स प्रदास्यति

ଚନ୍ଦନ ଆଦିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ସଦା ପବିତ୍ର ଭସ୍ମରେ ଆବୃତ। ‘ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତି’—ଏହି ବଚନ ସତ୍ୟ; ସେ ଯାହା ଦେବେ ନାହିଁ, ଏମିତି କ’ଣ?

Verse 33

धिक्त्वां जामातरं धिक्तं ययोः स्नेहः परस्परम् । तस्य त्वं वल्लभा भार्या स च प्राणाधिकस्तव

ଧିକ୍ ତୁମକୁ, ଧିକ୍ ସେଇ ଜାମାତାକୁ—ତୁମ ଦୁହଙ୍କୁ, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ନେହ କେବଳ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି! ତୁମେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ପତ୍ନୀ, ଏବଂ ସେ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।

Verse 34

न च पित्रास्ति ते कार्यं न मात्रा न सखीषु च । केवलं भर्तृभक्ता त्वं तस्माद्गच्छ गृहान्मम

ଏଠାରେ ତୁମର ପିତାଙ୍କ ସହ କୌଣସି କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ନାହିଁ, ମାତାଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ସଖୀମାନଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ କେବଳ ଭର୍ତ୍ତୃଭକ୍ତା; ତେଣୁ ଏବେ ମୋ ଘରୁ ଯାଅ।

Verse 35

अन्ये जामातरः सर्वे भर्तुस्तव पिनाकिनः । त्वमद्यैवाशु चास्माकं गृहाद्गच्छ वरं प्रति

ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଜାମାତା ସାଧାରଣ ପତିଙ୍କୁ ଯୋଗ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ତୋର ପତି ପିନାକୀ ଶମ୍ଭୁ। ତେଣୁ ଆଜିହିଁ ଶୀଘ୍ର ଆମ ଘରୁ ବାହାରି ନିଜ ବରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯା।

Verse 36

तस्य तद्वाक्यमाकर्ण्य सा देवी शंकरप्रिया । विनिंद्य पितरं दक्षं ध्यात्वा देवं महेश्वरम्

ସେହି କଥା ଶୁଣି ଶଙ୍କରପ୍ରିୟା ଦେବୀ ପିତା ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କଲେ ଏବଂ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ମନକୁ କେବଳ ଶିବରେ ନିଶ୍ଚଳ କଲେ।

Verse 37

श्वेतवस्त्रा जले स्नात्वा ददाहात्मानमात्मना । याचितस्तु शिवो भर्त्ता पुनर्जन्मांतरे तया

ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ସେ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲା ଏବଂ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହକୁ ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପଣ କଲା। ପରେ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ଶିବଙ୍କୁ ପତି ଭାବେ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲା।

Verse 38

पिता मे हिमवानस्तु मेनागर्भे भवाम्यहम् । अत्रांतरे हिमवता तपसा तोषितो हरः । प्रत्यक्षं दर्शनं दत्त्वा हिमवंतं वचोऽब्रवीत्

“ହିମବାନ୍ ମୋର ପିତା ହେଉନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୁଁ ମେନାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଉ।” ଏହି ମଧ୍ୟରେ ହିମବାନଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ହର (ଶିବ) ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦର୍ଶନ ଦେଇ ହିମବାନଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।

Verse 39

एषा दत्ता सुता तुभ्यं परिणेष्यामि तामहम् । देवानां कार्य्यसिद्ध्यर्थं गिरिराजो भविष्यसि

“ଏହି କନ୍ୟା ତୋତେ ଦତ୍ତ ହୋଇଛି; ମୁଁ ତାକୁ ବିବାହ କରିବି। ଦେବମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ତୁମେ ଗିରିରାଜ—ପର୍ବତମାନଙ୍କ ରାଜା—ହେବ।”

Verse 40

आत्ममूर्त्तौ प्रविष्टां तां ज्ञात्वा देवो महेश्वरः । शशाप दक्षं कुपितः समागत्याथ तद्गृहम्

ସେ ନିଜ ଆତ୍ମମୂର୍ତ୍ତିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛି ବୋଲି ଜାଣି ଦେବ ମହେଶ୍ୱର କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ। ଦକ୍ଷଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସି ତାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 41

त्यक्त्वा देहमिमं ब्राह्म्यं क्षत्रियाणां कुले भव । स्वायंभुवत्वं संत्यज्य दक्ष प्राचेतसो भव

“ଏହି ବ୍ରାହ୍ମ୍ୟ ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତୁମେ କ୍ଷତ୍ରିୟ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନିଅ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବତ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ହେ ଦକ୍ଷ, ପ୍ରାଚେତସ ହେଅ।”

Verse 42

स्वस्यां सुतायामूढायां पुत्रमुत्पादयिष्यसि । एवं शप्त्वा महादेवो ययौ कैलासपर्वतम्

“ନିଜ ମୋହଗ୍ରସ୍ତ କନ୍ୟାରେ ତୁମେ ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବ।” ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ ମହାଦେବ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 43

स्वायभुवोऽपि कालेन दक्षः प्राचेतसोऽभवत् । भवानीं स सुतां लब्ध्वा गिरिस्तुष्टो हिमा लयः

କାଳକ୍ରମେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚେତସ ହେଲେ। ହିମାଳୟ ଭବାନୀଙ୍କୁ କନ୍ୟାରୂପେ ପାଇ ପର୍ବତରାଜ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 44

मेनापि तां सुतां लब्ध्वा धन्यं मेने गृहाश्रमम् । तां दृष्ट्वा जायमानां च स्वेच्छयैव वराननाम्

ମେନା ମଧ୍ୟ ସେହି କନ୍ୟାକୁ ପାଇ ନିଜ ଗୃହାଶ୍ରମକୁ ଧନ୍ୟ ମନେ କଲେ। ସୁମୁଖୀ ସେ କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାକୁ ଦେଖି—ମନେ ହେଲା ଯେନ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ—ସେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ।

Verse 45

मेना हिमवतः पत्नी प्राहेदं पर्वतेश्वरम् । पश्य बालामिमां राजन्राजीवसदृशाननाम्

ହିମବାନଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମେନା ପର୍ବତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖ; ତାହାର ମୁଖ ପଦ୍ମସଦୃଶ।”

Verse 46

हिताय सर्वभूतानां जातां च तपसा शुभाम् । सोऽपि दृष्ट्वा महादेवीं तरुणादित्यसन्निभाम्

ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଶୁଭ ତପସ୍ୟାରୁ ସେ ଜନ୍ମିଲେ। ଉଦୟ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତ ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ମିତ ହେଲା।

Verse 47

कपर्दिनीं चतुर्वक्त्रां त्रिनेत्रामतिलालसाम् । अष्टहस्तां विशालाक्षीं चंद्रावयवभूषणाम्

ସେ ଜଟାଧାରିଣୀ, ଚତୁର୍ମୁଖୀ, ତ୍ରିନେତ୍ରୀ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମତୀ—ଅଷ୍ଟଭୁଜା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ଚନ୍ଦ୍ରାକୃତି ଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 48

प्रणम्य शिरसा भूमौ तेजसा तु सुविह्वलः । भीतः कृतांजलिः स्तब्धः प्रोवाच परमेश्वरीम्

ସେ ଭୂମିରେ ଶିର ରଖି ପ୍ରଣାମ କଲା; ତାଙ୍କ ତେଜରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିହ୍ୱଳ ହେଲା। ଭୀତ, ସ୍ତବ୍ଧ, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 49

हिमवानुवाच । का त्वं देवि विशालाक्षि शंस मे संशयो महान्

ହିମବାନ କହିଲେ— “ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଦେବୀ, ତୁମେ କିଏ? ମୋତେ କୁହ; ମୋର ସନ୍ଦେହ ମହାନ।”

Verse 50

देव्युवाच । मां विद्धि परमां शक्तिं महेश्वरसमाश्रयाम् । अनन्यामव्ययामेकां यां पश्यंति मुमुक्षवः

ଦେବୀ କହିଲେ—ମୋତେ ମହେଶ୍ୱରାଶ୍ରିତ ପରମ ଶକ୍ତି ବୋଲି ଜାଣ। ମୁଁ ଏକା, ଅବ୍ୟୟ, ଅଦ୍ୱିତୀୟା—ଯାହାକୁ ମୁମୁକ୍ଷୁମାନେ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।

Verse 51

दिव्यं ददामि ते चक्षुः पश्य मे रूपमैश्वरम् । एतावदुक्त्वा विज्ञानं दत्त्वा हिमवते स्वयम्

ମୁଁ ତୁମକୁ ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଉଛି—ମୋର ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ରୂପ ଦେଖ। ଏତେ କହି ସେ ସ୍ୱୟଂ ହିମବାନଙ୍କୁ ସତ୍ୟବିଜ୍ଞାନ ଦାନ କଲେ।

Verse 52

सूर्यकोटिप्रतीकाशं तेजोबिंबं निराकुलम् । ज्वाला मालासहस्राढ्यं कालानलशतोपमम्

ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟକୋଟି ସମ ପ୍ରକାଶମାନ, ନିରାକୁଳ ଓ ଶାନ୍ତ ତେଜୋବିମ୍ବ ଦେଖିଲେ; ସହସ୍ର ଜ୍ୱାଲାମାଳାରେ ସମୃଦ୍ଧ, ପ୍ରଳୟାଗ୍ନିର ଶତୋପମ।

Verse 53

दंष्ट्राकरालमुद्धर्षं जटामंडलमंडितम् । प्रशांतं सौम्यवदनमनंताश्चर्यसंयुतम्

ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ ଭୟଙ୍କର ଓ ଉଗ୍ର-ଉଦ୍ଧର୍ଷଯୁକ୍ତ, ଜଟାମଣ୍ଡଳରେ ଭୂଷିତ; ତଥାପି ପ୍ରଶାନ୍ତ, ସୌମ୍ୟମୁଖ, ଅନନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 54

चंद्रावयवलक्ष्माणं चंद्रकोटिसमप्रभम् । किरीटिनं गदाहस्तं नुपुरैरुपशोभितम्

ଚନ୍ଦ୍ରସଦୃଶ ଅବୟବ-ଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ, ଚନ୍ଦ୍ରକୋଟିସମ ପ୍ରଭାଶାଳୀ; କିରୀଟଧାରୀ, ହସ୍ତେ ଗଦାଧାରୀ, ନୂପୁରରେ ଅଧିକ ଶୋଭିତ।

Verse 55

दिव्यमाल्यांबरधरं दिव्यगंधानुलेपनम् । शंखचक्रधरं काम्यं त्रिनेत्रं कृत्तिवाससम्

ଦିବ୍ୟ ମାଳା ଓ ଅମ୍ବରରେ ବିଭୂଷିତ, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧରେ ଅନୁଲିପ୍ତ; ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରଧାରୀ, ମନୋହର—ତ୍ରିନେତ୍ର, ଏବଂ କୃତ୍ତିବାସଧାରୀ।

Verse 56

अंडस्थं चांडबाह्यस्थं बाह्यमभ्यंतरं परम् । सर्वशक्तिमयं शुभ्रं सर्वालंकारसंयुतम्

ସେ ପରମଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ଯିଏ ଅଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ଓ ଅଣ୍ଡର ପାରେ ମଧ୍ୟ; ବାହ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତର, ସର୍ବାତୀତ—ସର୍ବଶକ୍ତିମୟ, ଶୁଭ୍ର-ଦୀପ୍ତ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦିବ୍ୟ ଅଳଙ୍କାରରେ ସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 57

ब्रह्मेन्द्रोपेन्द्रयोगीन्द्रैर्वन्द्यमान पदांबुजम् । सर्वतः पाणिपादांतं सर्वतोऽक्षिशिरोमुखम्

ଯାହାଙ୍କ ପଦ୍ମଚରଣ ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଉପେନ୍ଦ୍ର (ବିଷ୍ଣୁ) ଓ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରମାନେ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ହାତ-ପାଦ ସର୍ବତ୍ର, ଏବଂ ନେତ୍ର, ଶିର ଓ ମୁଖ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅଛି।

Verse 58

सर्वमावृत्य तिष्ठंतं ददर्श परमेश्वरम् । दृष्ट्वा नन्दीश्वरं देवं देव्या महेश्वरं परम्

ସେ ସମସ୍ତକୁ ଆବୃତ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି, ସେ ଦେବୀ ସହିତ ପରମ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କଲା।

Verse 59

भयेन च समाविष्टः स राजा हृष्टमानसः । आत्मन्याधाय चात्मानमोंकारं समनुस्मरन्

ଭୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ରାଜା ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ଥିଲା; ନିଜକୁ ନିଜ ଅନ୍ତରେ ସ୍ଥାପିତ କରି, ସେ ନିରନ୍ତର ଓଂକାରକୁ ସ୍ମରଣ କରୁଥିଲା।

Verse 60

नाम्नामष्टसहस्रेण स्तुत्वाऽसौ हिम वान्गिरिः

ତେବେ ଗିରିରାଜ ହିମବାନ୍ ଅଷ୍ଟସହସ୍ର ନାମରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି ଆରାଧନା କଲେ।

Verse 61

भूयः प्रणम्य भूतात्मा प्रोवाचेदं कृतांजलिः । यदेतदैश्वरं रूपं जातं ते परमेश्वरि

ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ କରି, କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ସେ ମହାତ୍ମା କହିଲେ— “ହେ ପରମେଶ୍ୱରୀ! ତୁମର ଏହି ଐଶ୍ୱର୍ୟମୟ ରୂପ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି—”

Verse 62

भीतोऽस्मि सांप्रतं दृष्ट्वा तत्त्वमन्यत्प्रदर्शय । एवमुक्ता च सा देवी तेन शैलेन पार्वती

“ଏହାକୁ ଏମାତ୍ର ଦେଖି ମୁଁ ଭୟଭୀତ; ଅନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ (ଭିନ୍ନ ବାସ୍ତବତା) ଦେଖାଅ।” ଏଭଳି କହିଲେ ସେ ଶୈଳ, ତାହାରେ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀ (ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ)।

Verse 63

संहृत्य दर्शयामास स्वरूपमपरं परम् । नीलोत्पलदलप्रख्यं नीलोत्पलसुगंधिकम्

ସେ ରୂପକୁ ସଂହରି ଦେବୀ ଅନ୍ୟ ଏକ ପରମ ସ୍ୱରୂପ ଦେଖାଇଲେ— ନୀଳ ଉତ୍ପଳର ପତ୍ରଦଳ ପରି, ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ସମ ସୁଗନ୍ଧିତ।

Verse 64

द्विनेत्रं द्विभुजं सौम्यं नीलालकविभूषितम् । रक्तपादांबुजतलं सुरक्तकरपल्लवम्

ସେ ସୌମ୍ୟ ରୂପ ଦ୍ୱିନେତ୍ର ଓ ଦ୍ୱିଭୁଜ, ନୀଳ ଅଳକରେ ଭୂଷିତ; ପଦ୍ମପାଦତଳ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ କୋମଳ କରପଲ୍ଲବ ସୁରକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 65

श्रीमद्विशालसद्वृत्तं ललाटतिलकोज्ज्वलम् । भूषितं चारुसर्वांगं भूषणैरतिकोमलम्

ସେ ଶ୍ରୀମୟୀ, ବିଶାଳ ଓ ସୁସଂଗଠିତ ଦେହଯୁକ୍ତା; ଲଲାଟର ତିଳକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା। ତାଙ୍କର ସୁନ୍ଦର ସର୍ବାଙ୍ଗ ଆଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ଅତ୍ୟନ୍ତ କୋମଳ ଓ ରମଣୀୟ ଥିଲା।

Verse 66

दधानं चोरसा मालां विशालां हेमनिर्मिताम् । ईषत्स्मितं सुबिंबोष्ठं नूपुरारावशोभितम्

ସେ ଉରସ୍ଥଳରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣନିର୍ମିତ ବିଶାଳ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ଈଷତ୍ ହାସ, ବିମ୍ବଫଳସଦୃଶ ଅଧର, ଓ ନୂପୁରର ମଧୁର ଝଙ୍କାରେ ସେ ଅଧିକ ଶୋଭିତ ହେଲେ।

Verse 67

प्रसन्नवदनं दिव्यं चारुभ्रूमहिमास्पदम् । तदीदृशं समालोक्य स्वरूपं शैलसत्तमः । भयं संत्यज्य हृष्टात्मा बभाषे परमेश्वरीम्

ତାଙ୍କର ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ଓ ଦିବ୍ୟ, ସୁନ୍ଦର ଭୃକୁଟିର ମହିମାର ଆଶ୍ରୟ ଥିଲା। ଏମିତି ରୂପ ଦେଖି ଶୈଳଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୟ ତ୍ୟାଗ କଲା; ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତେ ସେ ପରମେଶ୍ୱରୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 68

हिमवानुवाच । अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलाः क्रियाः । यन्मे साक्षात्त्वमव्यक्ता प्रसन्ना दृष्टिगोचरा । इदानीं किं मया कार्यं तन्मे ब्रूहि महेश्वरि

ହିମବାନ କହିଲେ—ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ, ଆଜି ମୋର କ୍ରିୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଫଳିଲା; ହେ ଅବ୍ୟକ୍ତା, ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ମୋ ଚକ୍ଷୁଗୋଚରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ଏବେ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି? ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, କହନ୍ତୁ।

Verse 69

महेश्वर्युवाच । शिवपूजा त्वया कार्या ध्यानेन तपसा सदा । अहं तस्मै प्रदातव्या केनचित्कारणेन वै

ମହେଶ୍ୱରୀ କହିଲେ—ତୁମେ ସଦା ଧ୍ୟାନ ଓ ତପସ୍ୟାରେ ଶିବପୂଜା କର। ଏକ ଦିବ୍ୟ କାରଣରୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।

Verse 70

यादृशस्तु त्वया दृष्टो ध्येयो वै तादृशस्त्वया । एक एव शिवो देवः सर्वाधारो धराधरः

ତୁମେ ଯେପରି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଛ, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ଶିବ ଏକମାତ୍ର ଦେବ—ସର୍ବାଧାର, ହେ ଧରାଧର।

Verse 71

सारस्वत उवाच । तपश्च कृतवान्रुद्रः समागम्य हिमाचलम् । तस्योमा परमां भक्तिं चकार शिवसंनिधौ

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ—ହିମାଚଳକୁ ଆସି ରୁଦ୍ର ତପ କଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଉମା ଶିବସନ୍ନିଧିରେ ପରମ ଭକ୍ତି ଅର୍ପିଲେ।

Verse 72

देवकार्येण केनापि देवो वै ज्ञापितः प्रभुः । उपयेमे हरो देवीमुमां त्रिभुवनेश्वरीम्

କିଛି ଦିବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟବଶେ ପ୍ରଭୁ ଦେବଙ୍କୁ ଜଣାଇଦିଆଗଲା; ତେବେ ହର ତ୍ରିଭୁବନେଶ୍ୱରୀ ଦେବୀ ଉମାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।

Verse 73

स शप्तः शंभुना पूर्वं दक्षः प्राचेतसो नृपः । विनिंद्य पूर्ववैरेण गंगाद्वारेऽयजद्धरिम्

ପ୍ରାଚେତସପୁତ୍ର ରାଜା ଦକ୍ଷ ପୂର୍ବେ ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ପୂର୍ବ ବୈରରେ ନିନ୍ଦା କରି ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ ହରିଙ୍କ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

Verse 74

देवाश्च यज्ञभागार्थमाहूता विष्णुना स्वयम् । सहैव मुनिभिः सर्वैरागता मुनिपुंगवाः

ଯଜ୍ଞଭାଗ ପାଇଁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ୱୟଂ ଆହ୍ୱାନ କଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 75

दृष्ट्वा देवकुलं कृत्स्नं शंकरेण विनाऽगतम् । दधीचो नाम विप्रर्षिः प्राचेतसमथाब्रवीत्

ଶଙ୍କର ବିନା ସମଗ୍ର ଦେବସମୂହ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଦଧୀଚି ନାମକ ବିପ୍ରଋଷି ତେବେ ପ୍ରାଚେତସପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 76

दधीचिरुवाच । ब्रह्माद्यास्तु पिशाचांता यस्याज्ञानुविधायिनः । स हि वः सांप्रतं रुद्रो विधिना किं न पूज्यते

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଦିରୁ ପିଶାଚ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମସ୍ତେ ଯାହାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି। ସେଇ ରୁଦ୍ର ଏବେ ତୁମମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ; ତେବେ ବିଧିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କ ପୂଜା କାହିଁକି ହେବ ନାହିଁ?

Verse 77

दक्ष उवाच । सर्वेष्वेव हि यज्ञेषु न भागः परिकल्पितः । न मंत्रा भार्यया सार्द्धं शंकरस्येति नेष्यते

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଭାଗ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ହୋଇନାହିଁ। ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ଆହ୍ୱାନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ।

Verse 78

विहस्य दक्षं कुपितो वचः प्राह महामुनिः । शृण्वतां सर्वदेवानां सर्वज्ञानमयः स्वयम्

ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ହସି ଉପହାସ କରି, କ୍ରୋଧିତ ମହାମୁନି ଏହି ବଚନ କହିଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୁଣୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ସ୍ୱୟଂ ସର୍ବଜ୍ଞାନମୟ ଥିଲେ।

Verse 79

यतः प्रवृत्तिर्विश्वात्मा यश्चासौ भुवनेश्वरः । न त्वं पूजयसे रुद्रं देवैः संपूज्यते हरः

ଯାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ, ଯିଏ ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ଓ ଭୁବନେଶ୍ୱର—ସେଇ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ତୁମେ ପୂଜା କରୁନାହ; କିନ୍ତୁ ଦେବମାନେ ହରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରନ୍ତି।

Verse 80

दक्ष उवाच । अस्थिमालाधरो नग्नः संहर्ता तामसो हरः । विषकंठः शूलहस्तः कपाली नागवेष्टितः

ଦକ୍ଷ କହିଲେ—ହର ଅସ୍ଥିମାଳାଧାରୀ, ନଗ୍ନ, ସଂହାରକ ଓ ତାମସ-ସ୍ୱଭାବ; ସେ ବିଷକଣ୍ଠ, ଶୂଳହସ୍ତ, କପାଳୀ ଏବଂ ନାଗବେଷ୍ଟିତ।

Verse 81

ईश्वरो हि जगत्स्रष्टा प्रभुर्योऽसौ सनातनः । सत्त्वात्मकोऽसौ भगवानिज्यते सर्वकर्मसु

କାରଣ ଈଶ୍ୱର ହିଁ ଜଗତର ସ୍ରଷ୍ଟା, ସେଇ ସନାତନ ପ୍ରଭୁ। ସତ୍ତ୍ୱସ୍ୱରୂପ ସେ ଭଗବାନ ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ପୂଜିତ।

Verse 82

दधीचिरुवाच । किं त्वया भगवानेष सहस्रांशुर्न दृश्यते । सर्वलोकैकसंहर्ता कालात्मा परमेश्वरः

ଦଧୀଚି କହିଲେ—ତୁମେ ଏହି ସହସ୍ରାଂଶୁ ଭଗବାନଙ୍କୁ କାହିଁକି ଚିହ୍ନୁନାହ? ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ସଂହାରକ, କାଳସ୍ୱରୂପ ପରମେଶ୍ୱର।

Verse 83

एष रुद्रो महादेवः कपर्द्दी चाग्रणीर्हरः । आदित्यो भगवान्सूर्यो नीलग्रीवो विलोहितः

ଏହିଁ ରୁଦ୍ର—ମହାଦେବ—କପର୍ଦ୍ଦୀ ଏବଂ ଅଗ୍ରଣୀ ହର। ଏହିଁ ଆଦିତ୍ୟ, ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟ; ନୀଳଗ୍ରୀବ ଓ ବିଲୋହିତ।

Verse 85

एवमुक्ते तु मुनयः समायाता दिदृक्षवः । बाढमित्यब्रुवन्दक्षं तस्य साहाय्यकारिणः

ଏହି କଥା କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ମୁନିମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ ହୋଇ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ସେମାନେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ “ବାଢମ୍ (ତଥାସ୍ତୁ)” କହି ତାଙ୍କ ସହାୟକ ହେଲେ।

Verse 86

तपसाविष्टमनसो न पश्यंति वृषध्वजम् । सहस्रशोऽथ शतशो बहुशोऽथ य एव हि

ତପସ୍ୟାରେ ଆବିଷ୍ଟ ମନ ଥିବା ସେମାନେ ବୃଷଧ୍ୱଜ (ଶିବ)ଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ସେ ତ ହଜାରେ, ଶତେ, ଅନେକ ରୂପରେ ସର୍ବତ୍ର ବିରାଜିତ।

Verse 87

देवांश्च सर्वे भागार्थमागता वासवादयः । नापश्यन्देवमीशानमृते नारायणं हरिम्

ବାସବ ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭାଗ ପାଇଁ ଆସିଲେ; କିନ୍ତୁ ଈଶାନ ଦେବ (ଶିବ) କେଉଁଠି ଦେଖାଗଲେ ନାହିଁ—କେବଳ ନାରାୟଣ ହରି ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 88

रुद्रं क्रोधपरं दृष्ट्वा ब्रह्मा ब्रह्मासनाद्ययौ । अन्तर्हिते भगवति दक्षो नारायणं हरिम्

କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାସନରୁ ଉଠି ଆଗେଇଲେ; ଭଗବାନ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ ପରେ ଦକ୍ଷ ନାରାୟଣ ହରିଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲେ।

Verse 89

रक्षकं जगतां देवं जगाम शरणं स्वयम् । प्रवर्तयामास च तं यज्ञं दक्षोऽथ निर्भयः

ଦକ୍ଷ ସ୍ୱୟଂ ଜଗତର ରକ୍ଷକ ଦେବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ; ତାପରେ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ସେହି ଯଜ୍ଞକୁ ପୁନଃ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କଲେ।

Verse 90

रक्षको भगवान्विष्णुः शरणागतरक्षकः । पुनः प्राहाध्वरे दक्षं दधीचो भगवन्नृप

ରକ୍ଷକ ହେଲେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ, ଶରଣାଗତଙ୍କ ରକ୍ଷକ; ପରେ ସେହି ଅଧ୍ୱରରେ ଦଧୀଚି—ହେ ରାଜନ—ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପୁନଃ କହିଲେ।

Verse 91

निर्भयः शृणु दक्ष त्वं यज्ञभंगो भवि ष्यति । अपूज्यपूजनाद्दक्ष पूज्यस्य च विवर्जनात्

ହେ ଦକ୍ଷ, ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ଶୁଣ—ଏହି ଯଜ୍ଞ ଭଙ୍ଗ ହେବ; ଅପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଓ ସତ୍ୟ ପୂଜ୍ୟଙ୍କୁ ତ୍ୟାଗ କରିବାରୁ।

Verse 92

नरः पापमवाप्नोति महद्वै नात्र संशयः । असतां प्रग्रहो यत्र सतां चैव विमानता

ମନୁଷ୍ୟ ମହାପାପ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ମିଳେ ଓ ସତ୍ମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯାଏ।

Verse 93

दण्डो देवकृतस्तत्र सद्यः पतति दारुणः । एवमुक्त्वा स विप्रर्षिः शशापेश्वरविद्विषः

ସେଠାରେ ଦେବକୃତ ଭୟଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପତିତ ହୁଏ। ଏହିପରି କହି ସେ ବିପ୍ରଋଷି ଈଶ୍ୱରଦ୍ୱେଷୀମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ।

Verse 94

यस्माद्बहिष्कृतो देवो भवद्भिः परमेश्वरः । भविष्यध्वं त्रयीबाह्याः सर्वेऽपीश्वरविद्विषः

ତୁମେ ପରମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ବହିଷ୍କୃତ କରିଛ; ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ—ଈଶ୍ୱରଦ୍ୱେଷୀ—ବେଦତ୍ରୟୀରୁ ବାହ୍ୟ ହେବ।

Verse 95

मिथ्यारीतिसमाचारा मिथ्याज्ञानप्रभाषिणः । प्राप्ते कलियुगे घोरे कलिजैः किल पीडिताः

ସେମାନେ ମିଥ୍ୟା ରୀତି-ନୀତି ଓ ଆଚାର ଅନୁସରିବେ, କପଟ ଜ୍ଞାନ କହିବେ; ଘୋର କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ କଳିଜନ୍ୟ ଦୋଷରେ ନିଶ୍ଚୟ ପୀଡିତ ହେବେ।

Verse 96

कृत्वा तपोबलं घोरं गच्छध्वं नरकं पुनः । भविष्यति हृषीकेशः स्वामी वोऽपि पराङ्मुखः

ଘୋର ତପସ୍ୟା କରି ତପୋବଳ ସଞ୍ଚୟ କଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପୁନଃ ନରକକୁ ଯିବ; ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ହୃଷୀକେଶ (ବିଷ୍ଣୁ) ମଧ୍ୟ ତୁମଠାରୁ ବିମୁଖ ହେବେ।

Verse 97

सारस्वत उवाच । एवमुक्त्वा स ब्रह्मर्षिर्विरराम तपोनिधिः । जगाम मनसा रुद्रमशेषाध्वरनाशनम्

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ—ଏପରି କହି ସେ ତପୋନିଧି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ନିରବ ହେଲେ। ପରେ ମନୋବଳରେ ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ଯିଏ ଦୂଷିତ ଯଜ୍ଞର ନାଶକ।

Verse 98

एतस्मिन्नंतरे देवी महादेवं महेश्वरम् । गत्वा विज्ञापयामास ज्ञात्वा दक्षमखं शिवा

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ଦେବୀ ଶିବା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ବିଷୟ ଜାଣି ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ।

Verse 99

देव्युवाच । दक्षो यज्ञेन यजते पिता मे पूर्वजन्मनि । तेन त्वं दूषितः पूर्वमहं चातीव दुःखिता । विनाशयस्व तं यज्ञं वरमेनं वृणोम्यहम्

ଦେବୀ କହିଲେ—ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ମୋ ପିତା ଦକ୍ଷ ଯଜ୍ଞ କରୁଛନ୍ତି। ତାହାରେ ପୂର୍ବେ ଆପଣ ଅପମାନିତ ହୋଇଥିଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିଲି। ତେଣୁ ସେ ଯଜ୍ଞକୁ ଧ୍ୱଂସ କରନ୍ତୁ—ଏହି ବରକୁ ମୁଁ ବରଣ କରୁଛି।

Verse 100

सारस्वत उवाच । एवं विज्ञापितो देव्या देवदेवो महेश्वरः । ससर्ज सहसा रुद्रं दक्षयज्ञजिघांसया

ସାରସ୍ୱତ କହିଲେ—ଦେବୀଙ୍କ ନିବେଦନ ଶୁଣି ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞକୁ ନାଶ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସହସା ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 101

सहस्रशिरसं क्रूरं सहस्राक्षं महाभुजम् । सहस्रपाणिं दुर्द्धर्षं युगांतानलसन्निभम्

ସେ ସହସ୍ରଶିର, କ୍ରୂର; ସହସ୍ରାକ୍ଷ, ମହାବାହୁ; ସହସ୍ରପାଣି, ଦୁର୍ଧର୍ଷ—ଯୁଗାନ୍ତର ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସଦୃଶ ଥିଲେ।

Verse 102

दंष्ट्राकरालं दुष्प्रेक्ष्यं शंखचक्रधरं प्रभुम् । दण्डहस्तं महानादं शार्ङ्गिणं भूतिभूषणम्

ଦଂଷ୍ଟ୍ରାରେ କରାଳ, ଦେଖିବାକୁ ଦୁଷ୍ପ୍ରେକ୍ଷ୍ୟ; ଶଂଖ-ଚକ୍ରଧାରୀ ପ୍ରଭୁ—ହାତେ ଦଣ୍ଡ, ମହାନାଦକାରୀ, ଶାର୍ଙ୍ଗଧାରୀ ଓ ବିଭୂତିଭୂଷିତ।

Verse 103

वीरभद्र इति ख्यातं देवदेवसमन्वितम् । स जातमात्रो देवेशमुपतस्थे कृतांजलिः

ସେ ‘ବୀରଭଦ୍ର’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ହେଲେ, ଦେବଗଣଙ୍କ ସହିତ ସମନ୍ୱିତ। ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ଦେବେଶଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 104

तमाह दक्षस्य मखं विनाशय शमस्तु तं । विनिन्द्य मां स यजते गंगाद्वारे गणेश्वर

ତେବେ (ଶିବ) ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଦକ୍ଷଙ୍କ ମଖକୁ ବିନାଶ କର, ତାହାର ଶମ (ଅନ୍ତ) କର। ମୋତେ ନିନ୍ଦା କରି ସେ ଗଙ୍ଗାଦ୍ୱାରେ ଯଜନ କରୁଛି—ହେ ଗଣେଶ୍ୱର!”

Verse 105

ततो बंधप्रमुक्तेन सिंहेनेव च लीलया । वीरभद्रेण दक्षस्य नाशार्थं रोम चोद्धुतम्

ତାପରେ ବୀରଭଦ୍ର—ବନ୍ଧନମୁକ୍ତ ସିଂହ ପରି, ଯେନ କ୍ରୀଡାରେ—ଦକ୍ଷଙ୍କ ନାଶାର୍ଥେ ନିଜ ରୋମକୁ ଝାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 106

रोम्णा सहस्रशो रुद्रा निसृष्टास्तेन धीमता । रोमजा इति विख्यातास्तत्र साहाय्यकारिणः

ସେଇ ଧୀମାନ୍ ନିଜ ରୋମରୁ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେମାନେ ‘ରୋମଜ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସହାୟକ ହେଲେ।

Verse 107

शूलशक्तिगदाहस्ता दण्डोपलकरास्तथा । कालाग्निरुद्रसंकाशा नादयन्तो दिशो दश

ସେମାନେ ଶୂଳ, ଶକ୍ତି, ଗଦା ଧାରଣ କରିଥିଲେ; କେହି ଦଣ୍ଡ ଓ ପଥର ଧରିଥିଲେ। କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ସେମାନେ ଗର୍ଜନ କରି ଦଶଦିଗକୁ ନାଦିତ କଲେ।

Verse 108

सर्वे वृषसमारूढाः सभा र्याश्चातिभीषणाः । समाश्रित्य गणश्रेष्ठं ययुर्दक्षमखं प्रति

ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ବୃଷଭରେ ଆରୂଢ଼, ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଅତିଭୟଙ୍କର ହୋଇ, ଗଣଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ପ୍ରତି ଗଲେ।

Verse 109

देवांगनासहस्राढ्यमप्सरोगीतिनादितम् । वीणावेणुनिनादाढ्यं वेदवादाभि नादितम्

ସେଠା ସହସ୍ର ଦେବାଙ୍ଗନାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ଗୀତଧ୍ୱନିରେ ନାଦିତ; ବୀଣା-ବେଣୁର ମଧୁର ନାଦରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଏବଂ ବେଦପାଠର ଘୋଷରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ଥିଲା।

Verse 110

दृष्ट्वा दक्षं समासीनं देवैब्रह्मर्षिभिः सह । उवाच स वृषारूढो दक्षं वीरः स्मयन्निव

ଦେବମାନେ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ଆସୀନ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ବୀର ବୃଷଭାରୂଢ଼ ହୋଇ ଯେନେ ହସୁଥିବା ପରି ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କଲେ।

Verse 111

वयं ह्यचतुराः सर्वे शर्वस्यामितते जसः । भागार्थलिप्सया प्राप्ता भागान्यच्छ त्वमीप्सितान्

ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ଶର୍ବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଆମେ ସମସ୍ତେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଚତୁର। ଭାଗଲୋଭରେ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ; ଆପଣ ଯାହା ଯଥୋଚିତ ଭାବନ୍ତି, ସେହି ଭାଗ ଆମକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 112

भागो भवद्भ्यो देयस्तु नास्मभ्यमिति कथ्यताम् । ततो वयं विनिश्चित्य करिष्यामो यथोचितम्

ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କୁହାଯାଉ—“ଭାଗ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଆମକୁ ନୁହେଁ।” ତା’ପରେ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ କରି ଯଥୋଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବୁ।

Verse 113

एवमुक्ता गणेशेन प्रजापतिपुरःसराः

ଗଣମାନଙ୍କ ଅଧିପତି ଗଣେଶ ଏଭଳି କହିଲେ, ପ୍ରଜାପତି (ଦକ୍ଷ) ଆଦିମାନେ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 114

देवा ऊचुः । प्रमाणं नो विजानीथ भागं मंत्रा इति धुवम्

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଯଜ୍ଞଭାଗର ବିଧି ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରମାଣ ମନ୍ତ୍ରମାନେ ହିଁ ଜାଣନ୍ତି; ଏହା ଧ୍ରୁବ।

Verse 115

मंत्रा ऊचुः । सुरा यूयं तमोभूतास्तमोपहतचेतसः । ये नाध्वरस्य राजानं पूजयेयुर्महेश्वरम्

ମନ୍ତ୍ରମାନେ କହିଲେ—ହେ ଦେବମାନେ, ତୁମେ ତମସ୍ସ୍ୱରୂପ ହୋଇଗଲ; ମୋହରେ ତୁମ ଚେତନା ଆହତ, କାରଣ ଯଜ୍ଞର ରାଜା ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ତୁମେ ପୂଜା କରୁନାହ।

Verse 116

ईश्वरः सर्वभूतानां सर्वदेवतनुर्हरः । गण उवाच । पूज्यते सर्वयज्ञेषु कथं दक्षो न पूजयेत्

ଈଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ପ୍ରଭୁ; ହର ହିଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ତନୁସ୍ୱରୂପ। ଗଣ କହିଲା—ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ; ତେବେ ଦକ୍ଷ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୂଜା ନ କରିବ?

Verse 117

मंत्राः प्रमाणं न कृता युष्माभिर्बलगर्वितैः । यस्मादसह्यं तस्मान्नो नाशयाम्यद्य गर्वितम्

ବଳଗର୍ବରେ ମତ୍ତ ତୁମେ ପବିତ୍ର ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରମାଣତା ଗ୍ରହଣ କରିନାହ। ଏହି ଧୃଷ୍ଟତା ଅସହ୍ୟ ହୋଇଛି; ତେଣୁ ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ଗର୍ବକୁ ଭଙ୍ଗ କରିଦେବି।

Verse 118

इत्युक्त्वा यज्ञशालां तां देवोऽहन्गणपुंगवः । गणेश्वराश्च संक्रुद्धा यूपानुत्पाट्य चिक्षिपुः

ଏପରି କହି ଦେବ-ଗଣମୁଖ୍ୟ ସେଇ ଯଜ୍ଞଶାଳାକୁ ପ୍ରହାର କଲେ। କ୍ରୋଧିତ ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ଯୂପଗୁଡ଼ିକୁ ଉପାଡ଼ି ଦୂରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 119

प्रस्तोतारं सहोतारमध्वर्युं च गणेश्वरः । गृहीत्वा भीषणाः सर्वे गंगास्रोतसि चिक्षिपुः

ଗଣେଶ୍ୱରମାନେ ପ୍ରସ୍ତୋତା, ଉଦ୍ଗାତା ଓ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁଙ୍କୁ ଧରି, ଭୟଙ୍କର ରୂପେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗାର ସ୍ରୋତରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 120

वीरभद्रोऽपि दीप्तात्मा वज्रयुक्तं करं हरेः । व्यष्टंभयददीनात्मा तथान्येषां दिवौकसाम्

ବୀରଭଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଦୀପ୍ତାତ୍ମା ଓ ଅଦୀନ; ସେ ବଜ୍ରସମ ଶକ୍ତିଯୁକ୍ତ ହରିଙ୍କ ହାତକୁ ରୋକିଦେଲା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେବଲୋକବାସୀମାନଙ୍କ ହାତମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିବାରଣ କଲା।

Verse 121

भगनेत्रे तथोत्पाट्य कराग्रेणैव लीलया । निहत्य मुष्टिना दंडैः सप्ताश्वं च न्यपातयत्

ସେ ଆଙ୍ଗୁଳିର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ଭଗଙ୍କ ନେତ୍ର ଉପାଡ଼ିଦେଲେ; ପରେ ମୁଷ୍ଟିଘାତରେ ଦଣ୍ଡକୁ ନିହତ କରି ସପ୍ତାଶ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ଭୂମିପତିତ କଲେ।

Verse 122

तथा चंद्रमसं देवं पादांगुष्ठेन लीलया । धर्षयामास वलवान्स्मयमानो गणेश्वरः

ସେହିପରି ହସିମୁଖେ ବଳବାନ୍ ଗଣେଶ୍ୱର ନିଜ ପାଦାଙ୍ଗୁଠିରେ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ଚନ୍ଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ଧର୍ଷଣ କରି ଦମନ କଲେ।

Verse 123

वह्नेर्हस्तद्वयं छित्त्वा जिह्वामुत्पाट्य लीलया । जघान मूर्ध्नि पादेन मुनीनपि मुनीश्वरान्

ସେ ଅଗ୍ନିଦେବଙ୍କ ଦୁଇ ହସ୍ତ କାଟି ଓ ଜିହ୍ୱାକୁ ଲୀଳାମାତ୍ରେ ଉପାଡ଼ିଦେଇ, ପାଦଦ୍ୱାରା ମୁନିମାନଙ୍କ—ମୁନୀଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ—ମସ୍ତକରେ ପ୍ରହାର କଲେ।

Verse 124

तथा विष्णुं सगरुडं समायातं महाबलः । विव्याध निशितैर्बाणैः स्तंभयित्वा सुदर्शनम्

ସେହିପରି ଗରୁଡସହିତ ଆସିଥିବା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସେ ମହାବଳୀ ପ୍ରଥମେ ସୁଦର୍ଶନଚକ୍ରର ଗତି ରୋକି, ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ବିଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 125

ततः सहस्रशो भद्रः ससर्ज गरुडान्बहून् । वैनतेयादभ्यधिकान्गरुडं ते प्रदुद्रुवुः

ତାପରେ ଭଦ୍ର ହଜାରେ ହଜାରେ ଅନେକ ଗରୁଡ ସୃଷ୍ଟି କଲେ—ବହୁତେ ବୈନତେୟଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ବଳବାନ; ଏବଂ ସେଇ ଗରୁଡମାନେ ଗରୁଡଙ୍କ ଉପରେ ହିଁ ଧାଇ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 126

तान्दृष्ट्वा गरुडो धीमान्पलायनपरोऽभवत् । तत्स्थितो माधवो वेगाद्यथा गौः सिंहपीडिता

ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ଧୀମାନ୍ ଗରୁଡ ପଳାୟନକୁ ତତ୍ପର ହେଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମାଧବ ହଠାତ୍ ବେଗରେ କମ୍ପିତ ହେଲେ—ଯେପରି ସିଂହପୀଡିତ ଗାଈ।

Verse 127

अंतर्हिते वैनतेये विष्णौ च पद्मसंभवः । आगत्य वारयामास वीरभद्रं शिवप्रियम्

ଗରୁଡାରୂଢ ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେଲେ, ପଦ୍ମସମ୍ଭବ ବ୍ରହ୍ମା ସେଠାକୁ ଆସି ଶିବପ୍ରିୟ ବୀରଭଦ୍ରଙ୍କୁ ନିବାରଣ କଲେ।

Verse 128

प्रसादयामास स तं गौरवात्परमेष्ठिनः । तेऽदृश्यं नैव जानंति रुद्रं तत्रागतं सुराः

ପରମେଷ୍ଠୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୌରବରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ଏବଂ ସେଠାକୁ ଆସିଥିବା ଦେବମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିଲେ ନାହିଁ।

Verse 129

स देवो विष्णुना ज्ञातो ब्रह्मणा च दधीचिना । तुष्टाव भगवान्ब्रह्मा दक्षो विष्णुदिवौकसः

ସେ ଦେବଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦଧୀଚି ଚିହ୍ନିଲେ; ତାପରେ ଭଗବାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ଦକ୍ଷ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ଦିବୌକସମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 130

विशेषात्पार्वतीं देवीमीश्वरार्द्धशरीरिणीम् । स्तोत्रैर्नानाविधैर्दक्षः प्रणम्य च कृताञ्जलिः

ବିଶେଷତଃ ଦକ୍ଷ କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ପ୍ରଣାମ କରି, ଈଶ୍ୱରାର୍ଧଶରୀରିଣୀ ଦେବୀ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ନାନାବିଧ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ସ୍ତୁତି କଲେ।

Verse 131

ततो भगवती प्राह प्रहसंती महेश्वरम् । त्वमेव जगतः स्रष्टा संहर्ता चैव रक्षकः

ତେବେ ଭଗବତୀ ଦେବୀ ହସି ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଆପଣେ ହିଁ ଜଗତର ସ୍ରଷ୍ଟା, ସଂହାରକ ଓ ରକ୍ଷକ।”

Verse 132

अनुग्राह्यो भगवता दक्षश्चापि दिवौ कसः । ततः प्रहस्य भगवान्कर्पद्दी नीललोहितः । उवाच प्रणतान्देवान्दक्षं प्राचेतसं हरः

ଦକ୍ଷ ଓ ସମସ୍ତ ଦେବଗଣ ଭଗବାନଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ଥିଲେ। ତାପରେ ନୀଲଲୋହିତ ଭଗବାନ ହର ହସି, ପ୍ରଣତ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ପ୍ରାଚେତସପୁତ୍ର ଦକ୍ଷଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 133

गच्छध्वं देवताः सर्वाः प्रसन्नो भवतामहम् । संपूज्यः सर्वयज्ञेषु प्रथमं देवकर्मणि

“ହେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ, ତୁମେ ଯାଅ; ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବକର୍ମର ଆରମ୍ଭରେ ପ୍ରଥମେ ମୋର ହିଁ ପୂଜା ହେବ।”

Verse 134

त्वं चापि शृणु मे दक्ष वचनं सर्वरक्षणम् । त्यक्त्वा लोकेषणामेनां मद्भक्तो भव यत्नतः

“ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ, ଦକ୍ଷ, ସର୍ବପ୍ରକାର ରକ୍ଷାକାରୀ ମୋ ବଚନ ଶୁଣ: ଏହି ଲୋକପ୍ରତିଷ୍ଠାର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ତ୍ୟାଗ କରି ଯତ୍ନରେ ମୋର ଭକ୍ତ ହେଅ।”

Verse 135

भविष्यसि गणेशानः कल्पांतेऽनुग्रहान्मम । तावत्तिष्ठ ममादेशात्स्वाधिकारेषु निर्वृतः । इत्युक्त्वाऽदर्शनं प्राप्तो दक्षस्यामिततेजसः

“ମୋ ଅନୁଗ୍ରହରେ କଳ୍ପାନ୍ତେ ତୁମେ ଗଣେଶାନ ହେବ। ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋ ଆଦେଶରେ ନିଜ ନିଜ ଅଧିକାରରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରୁହ।” ଏହିପରି କହି ଅମିତତେଜସ୍ୱୀ ପ୍ରଭୁ ଦକ୍ଷଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 136

दधीचिना शिवो दृष्टो विज्ञप्तः शापमोचने । कथं शापं मया दत्तं तरिष्यंति तवाज्ञया

ଦଧୀଚି ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖି ଶାପମୋଚନ ପାଇଁ ବିନତି କଲେ—“ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆ ଶାପକୁ ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ କିପରି ଅତିକ୍ରମ କରିବେ?”

Verse 137

शिव उवाच । भविष्यंति त्रयी बाह्याः संप्राप्ते तु कलौ युगे । पठिष्यंति च ये वेदास्ते विप्राः स्वर्गगामिनः

ଶିବ କହିଲେ—କଳିଯୁଗ ଆସିଲେ ବେଦତ୍ରୟୀର ବାହାରେ ଥିବା ଲୋକ ହେବେ; କିନ୍ତୁ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବେଦ ପଢ଼ନ୍ତି ଓ ଜପ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀ ହେବେ।

Verse 138

आगमा विष्णुरचिताः पठ्यन्ते ये द्विजातिभिः । तेपि स्वर्गं प्रयास्यंति मत्प्रसादान्न संशयः

ବିଷ୍ଣୁରଚିତ ଆଗମଗୁଡ଼ିକୁ ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 139

कलिकालप्रभावेन येषां पाठो न विद्यते । गृहस्थधर्माचरणं कर्तव्यं मम पूजनम्

କଳିକାଳର ପ୍ରଭାବରେ ଯେମାନଙ୍କର ପାଠ ହୁଏନାହିଁ, ସେମାନେ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମ ଆଚରଣ କରିବେ ଏବଂ ମୋର ପୂଜା କରିବେ।

Verse 140

अवश्यं च मया कार्यं तेषां पापविमोचनम् । भिक्षां भ्रमामि मध्याह्ने अतीते भस्मगुंठितः

ସେମାନଙ୍କ ପାପବିମୋଚନ ମୋତେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବାକୁ ହେବ। ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଅତିକ୍ରମିଲେ ଭସ୍ମରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ଭ୍ରମଣ କରେ।

Verse 141

जटाजूटधरः शांतो भिक्षापात्रकरो द्विजः । यो ददाति च मे भिक्षां स्वर्गं याति स मानवः

ଜଟାଜୂଟଧାରୀ, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ଦ୍ୱିଜ, ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ହାତେ—ଯେ ମୋର ଏହି ରୂପକୁ ଭିକ୍ଷା ଦାନ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଏ।

Verse 142

उपानहौ वा च्छत्रं वा कौपीनं वा कमंडलुम् । यो ददाति तपस्विभ्यो नरो मुक्तः स पातकैः । दधीचेः स वरान्दत्त्वा वभाषे सह विष्णुना

ପାଦୁକା ହେଉ କି ଛତ୍ର, କୌପୀନ ହେଉ କି କମଣ୍ଡଳୁ—ଯେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କୁ ଏହା ଦାନ କରେ, ସେ ନର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ବର ଦେଇ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଏଭଳି କହିଲେ।

Verse 143

रुद्र उवाच । यस्ते मित्रं स मे मित्रं यस्ते रिपुः स मे रिपुः । यस्त्वां पूजयते विष्णो स मां पूजयते ध्रुवम्

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଯେ ତୁମର ମିତ୍ର, ସେ ମୋର ମିତ୍ର; ଯେ ତୁମର ଶତ୍ରୁ, ସେ ମୋର ଶତ୍ରୁ। ହେ ବିଷ୍ଣୁ, ଯେ ତୁମକୁ ପୂଜେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ପୂଜେ।

Verse 144

यः स्तौति त्वां स मां स्तौति प्रियो यस्ते स मे प्रियः । अहं यत्र च तत्र त्वं नास्ति भेदः परस्परम्

ଯେ ତୁମକୁ ସ୍ତୁତି କରେ, ସେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କରେ; ଯେ ତୁମର ପ୍ରିୟ, ସେ ମୋର ପ୍ରିୟ। ମୁଁ ଯେଉଁଠି, ସେଉଁଠି ତୁମେ—ଆମ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପାରସ୍ପରିକ ଭେଦ ନାହିଁ।

Verse 145

कृष्ण उवाच । एवमेतत्परं देव वक्तव्यं यत्तथैव तत् । अर्द्धनारीनरवपुर्यदा दृष्टो मया पुरा

କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ହେ ପରମ ଦେବ, ଏହା ନିଶ୍ଚୟ ଏମିତି ହିଁ; ଆପଣ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହା ସେହିପରି ମାନ୍ୟ। ପୂର୍ବେ, ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେଇ ଅର୍ଧନାରୀ-ଅର୍ଧନର ଦେହରୂପକୁ ଦେଖିଥିଲି…

Verse 146

नेयं नारी मया दृष्टा दृष्टं रूपं किलात्मनः । शंखचक्रगदाहस्तं वनमालाविभूषितम्

ମୁଁ ଯାହା ଦେଖିଲି ସେ କୌଣସି ନାରୀ ନୁହେଁ; ପ୍ରକୃତରେ ମୁଁ ନିଜ ରୂପକୁ ଦେଖିଲି—ହାତରେ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି, ବନମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 147

श्रीवत्सांकं पीतवस्त्रं कौस्तुभेन विराजि तम् । द्वितीयार्द्धं मया दृष्टं शूलहस्तं त्रिलोचनम्

ମୁଁ ଗୋଟିଏ ଅର୍ଧଭାଗକୁ ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନିତ, ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ କୌସ୍ତୁଭମଣିରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେଖିଲି; ଅନ୍ୟ ଅର୍ଧଭାଗକୁ ତ୍ରିଲୋଚନ, ହାତରେ ଶୂଳଧାରୀ ଦେଖିଲି।

Verse 148

चंद्रावयवसंयुक्तं जटाजूटकपालिनम् । एकीभावं प्रपन्नोहं यथा पूर्वं तथाऽधुना । न मां गौरी प्रपश्येत प्रपश्यामि तथैव च

ମୁଁ ସେହି ରୂପକୁ ଚନ୍ଦ୍ରକଳାଯୁକ୍ତ, ଜଟାଜୂଟଧାରୀ ଓ କପାଳପାତ୍ରଧାରୀ ଦେଖିଲି। ପୂର୍ବବତ୍ ଏବେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଏକୀଭାବରେ ମୁଁ ଶରଣ ନେଲି। ଗୌରୀ ମୋତେ ନ ଦେଖୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସେହିପରି ଦେଖିବି।

Verse 149

ईश्वर उवाच । आवयोरंतरं नास्ति चैकरूपावुभावपि । यो जानाति स जानाति सत्यलोकं स गच्छति

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ଆମେ ଉଭୟେ ଏକ ରୂପ। ଯେ ଏହା ଜାଣେ ସେଇ ସତ୍ୟ ଜାଣେ; ସେ ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଏ।

Verse 150

इत्युक्त्वा स ययौ तत्र कैलासं पर्वतोत्तमम् । कृष्णोपि मंदरं प्राप्तो देवकार्येण केनचित्

ଏହିପରି କହି ସେ ସେଠାରୁ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଲାସକୁ ଗଲେ। ଏବଂ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ କୌଣସି ଦେବକାର୍ଯ୍ୟର ନିମିତ୍ତରେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 151

अत्रांतरे दैत्यराजो महादेवप्रसादतः । हिरण्यनेत्रतनयो बाधतेसौ जगत्त्रयम्

ଏହି ମଧ୍ୟରେ ମହାଦେବଙ୍କ ବରପ୍ରସାଦରେ ଦାନବରାଜା—ହିରଣ୍ୟନେତ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର—ତ୍ରିଲୋକକୁ ପୀଡ଼ା ଦେବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 152

अमरत्वं हराल्लब्ध्वा कामांधो नैव पश्यति । हरांगधारिणीं देवीं दिव्यरूपां सुलोचनाम्

ହରଙ୍କଠାରୁ ଅମରତ୍ୱ ପାଇ କାମାନ୍ଧ ହୋଇ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରେ ନାହିଁ—ଯିଏ ହରଙ୍କୁ ଅଳଙ୍କାରରୂପେ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟରୂପା ଓ ସୁଲୋଚନା।

Verse 153

ममेति स च जानाति याचते च हरं प्रति । हरोऽपि कार्यव्यसनस्त्यक्त्वा कैलासपर्वतम्

“ଏହା ମୋର” ବୋଲି ଭାବି ସେ ହରଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ/ଦାବି କଲା; ହର ମଧ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟର ତାତ୍କାଳିକତାରେ କୈଲାସ ପର୍ବତ ତ୍ୟାଗ କରି ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 154

मंदरं समनुप्राप्तो देवं द्रष्टुं जनार्द्दनम् । परस्परं समालोच्यामुंचद्देवीं स मंदरे

ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବାକୁ ସେ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚିଲା; ପରସ୍ପର ଆଲୋଚନା କରି ଦେବୀଙ୍କୁ ସେଠାରେ ମନ୍ଦରେ ରଖିଦେଲା।

Verse 155

नारायणगृहे देवी स्थिता देवीगणैर्वृता । अत्रांतरे गौतमस्तु गोवधान्मलिनीकृतः

ଦେବୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ଗୃହରେ ଦେବୀଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଗୌତମ ଗୋବଧ ହେତୁ କଳୁଷିତ ହେଲେ।

Verse 156

पवित्रीकरणायास्य भिक्षुरूपधरो हरः । गौतमस्य गृहं प्राप्तो मंदरं चांधको गतः

ପବିତ୍ରତାର୍ଥେ ହର ଭିକ୍ଷୁରୂପ ଧାରି ଗୌତମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଆସିଲେ; ଅନ୍ଧକ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦର ପର୍ବତକୁ ଗଲା।

Verse 157

ययाचे पार्वतीं दुष्टो युद्धं चक्रे स विष्णुना । हारितं तु गणैः सर्वैर्देवीं दैत्यो न पश्यति

ସେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଅନ୍ଧକ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଯାଚିଲା ଏବଂ ପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲା; କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତ ଗଣ ଦେବୀଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ନେଇଗଲେ, ତେଣୁ ଦାନବ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 158

स्त्रीरूपधारी कृष्णोऽसौ गौरीं रक्षति मंदिरे । गौरीणां तु शतं चक्रे हरिस्तत्र स मायया

ସ୍ତ୍ରୀରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେଇ କୃଷ୍ଣ ମନ୍ଦିରରେ ଗୌରୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ; ସେଠାରେ ହରି ନିଜ ମାୟାରେ ଗୌରୀଙ୍କ ଶତ ରୂପ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 159

विष्णोर्देहसमुद्भूता दिव्यरूपा वरस्त्रियः । अन्धको नैव जानाति कैषा गौरी नु पार्वती

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଦିବ୍ୟରୂପା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; କିଏ ଗୌରୀ ଓ କିଏ ପାର୍ବତୀ—ଅନ୍ଧକ କିଛିମାତ୍ରେ ଜାଣିପାରିଲା ନାହିଁ।

Verse 160

विलंबस्तत्र सञ्जातो मोहितो विष्णुमायया । तावच्छिवः समायातः कृत्वा गौतमपावनम्

ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁମାୟାରେ ମୋହିତ ହେବାରୁ ବିଳମ୍ବ ହେଲା; ଏତିକିବେଳେ ଗୌତମଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରି ଶିବ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 161

भिक्षामात्रेण चान्नेन गौतमो निर्मलीकृतः । सोंधकेन तदा युद्धं चक्रे रुद्रोऽपि कोपितः

ଭିକ୍ଷାରୂପ ଅଳ୍ପ ଅନ୍ନମାତ୍ରେ ଗୌତମ ନିର୍ମଳ ହେଲେ। ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଅନ୍ଧକ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।

Verse 162

अमरोऽसौ हराज्जातः शूले प्रोतः सुदारुणे । शूलस्थस्तु स्तुतिं चक्रे तस्य तुष्टो महेश्वरः

ସେ ହରଠାରୁ ଜନ୍ମି ‘ଅମର’ ହେଲା ଏବଂ ଅତି ଭୟଙ୍କର ଶୂଳରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲା। ଶୂଳସ୍ଥ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ସ୍ତୁତି କଲା; ତାହାରେ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 163

गणेशत्वं ददौ तस्मै यावदाभूतसंप्लवम् । स्वसरूपामुमादेवीं कृष्णस्तस्मै ददौ स्वयम्

ପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାକୁ ଗଣେଶତ୍ୱ ଦାନ କଲେ। ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉମାଦେବୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ସ୍ୱସ୍ୱରୂପରେ ତାହାକୁ ଦେଲେ।

Verse 164

गौरीरूपाः स्त्रियश्चान्या धरित्र्यां तास्तु प्रेषिताः । कृत्वा नामानि सर्वासां लोके पूज्या भविष्यथ

ଗୌରୀରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଅନ୍ୟ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ତେବେ ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରେଷିତ ହେଲେ। ସମସ୍ତଙ୍କ ନାମ ରଖି, ତୁମେ ଲୋକେ ପୂଜ୍ୟ ହେବ।

Verse 165

एता ये पूजयिष्यंति पूजयिष्यन्ति ते शिवाम् । शिवां ये पूजयिष्यंति तेऽर्चयन्ते हरं हरिम्

ଏହି ରୂପମାନଙ୍କୁ ଯେ ପୂଜିବେ ସେମାନେ ଶିବାଙ୍କୁ ହିଁ ପୂଜିବେ। ଶିବାଙ୍କୁ ଯେ ପୂଜନ୍ତି ସେମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ହର ଓ ହରି—ଉଭୟଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।

Verse 167

ब्रह्मेशनारायणपुण्यचेतसां शृण्वन्ति चित्रं चरितं महात्मनाम् । मुच्यंति पापैः कलिकालसंभवैर्यास्यंति नाकं गणवृन्दवंदिताः

ବ୍ରହ୍ମା, ଈଶ ଓ ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତ ଥିବା ଯେମାନେ ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଚରିତ୍ର ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ କଳିଯୁଗଜନ୍ୟ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଗଣବୃନ୍ଦଦ୍ୱାରା ବନ୍ଦିତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 168

एवं काले वर्त्तमाने हरः कैलासपर्वते । रक्षोदानवदैत्यैस्तु गृह्यतेऽसौ वरान्बहून्

ଏଭଳି କାଳ ଚାଲିଥିବାବେଳେ ହର (ଶିବ) କୈଳାସ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ସେଠାରେ ରାକ୍ଷସ, ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିକଟେ ଯାଇ ତାଙ୍କଠାରୁ ଅନେକ ବର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 169

ब्रह्मदत्तवरो रौद्रस्तारकाख्यो महासुरः । तेन सर्वं जगद्व्याप्तं तस्य नष्टा सुरा रणे

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦତ୍ତ ବର ପ୍ରାପ୍ତ, ରୌଦ୍ର ସ୍ୱଭାବର ‘ତାରକ’ ନାମକ ଏକ ମହାସୁର ଥିଲା। ତାହା ଦ୍ୱାରା ସମଗ୍ର ଜଗତ ବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା ଏବଂ ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେବମାନେ ତାହାରେ ପରାଜିତ ହେଲେ।

Verse 170

महादेवसुतेनाजौ हंतव्योऽसौ ससर्ज तम् । कार्तिकेयमुमापुत्रं रुद्रवीर्यसमुद्भवम्

‘ସେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମହାଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ବଧ ହେବ’—ଏହି ନିୟତି ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା। ତେଣୁ ରୁଦ୍ରବୀର୍ୟରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ଉମାପୁତ୍ର କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲେ।

Verse 171

देवैरिन्द्रादिभिः सर्वैः सेनाध्यक्ष्येभिषेचितः । तेनापि दैवयोगेन तारकाख्यो निपातितः

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେନାଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦରେ ଅଭିଷେକ କଲେ। ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହିଁ—ଦୈବଯୋଗରେ—ତାରକ ନାମକ ଅସୁର ନିପାତିତ ହେଲା।

Verse 172

कैलासशिखरासीनो देवदेवो जगद्गुरुः । उमया सह संतुष्टो नन्दिभद्रादिभिर्वृतः

କୈଲାସଶିଖରେ ଆସୀନ ଦେବଦେବ, ଜଗଦ୍‌ଗୁରୁ, ଉମାଙ୍କ ସହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦୀ, ଭଦ୍ର ଆଦିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ଥିଲେ।

Verse 173

स्कन्देन गजवक्त्रेण धनाध्यक्षेण संयुतः । अथ हासपरं देवं शनैः प्रोवाच तं शिवा

ସେ ସ୍କନ୍ଦ, ଗଜବକ୍ତ୍ର ଗଣେଶ ଓ ଧନାଧ୍ୟକ୍ଷ କୁବେର ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ଥିଲେ। ତାପରେ ଦେବଙ୍କୁ ହାସ୍ୟପର ଦେଖି ଶିବା (ଉମା) ଧୀରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 174

केन देव प्रकारेण तोषं यास्यसि शंकर । मर्त्यानां केन दानेन तपसा नियमेन वा

ହେ ଦେବ, ହେ ଶଙ୍କର! କେଉଁ ପ୍ରକାରେ ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି? ମର୍ତ୍ୟମାନଙ୍କ କେଉଁ ଦାନରେ—କେଉଁ ତପସ୍ୟାରେ କିମ୍ବା କେଉଁ ନିୟମପାଳନରେ—ଆପଣ ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି?

Verse 175

केन वा कर्मणा देव केन मन्त्रेण वा पुनः । स्नानेन केन देवेश केन धूपेन तुष्यसि

କିମ୍ବା ହେ ଦେବ! କେଉଁ କର୍ମରେ ଏବଂ ପୁନଃ କେଉଁ ମନ୍ତ୍ରରେ? ହେ ଦେବେଶ! କେଉଁ ସ୍ନାନରେ ଓ କେଉଁ ଧୂପରେ ଆପଣ ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି?

Verse 176

पुष्पेण केन मे नाथ केन पत्रेण शंकर । कया संतुष्यसे स्तुत्या साहसेन च केन वै

ମୋ ନାଥ, ହେ ଶଙ୍କର! କେଉଁ ପୁଷ୍ପରେ, କେଉଁ ପତ୍ରରେ? କେଉଁ ସ୍ତୁତିରେ ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ କେଉଁ ସାହସିକ କର୍ମରେ?

Verse 177

नैवेद्येन च केन त्वं केन होमेन तुष्यसि । केन कष्टेन वा देव केनार्घेण मम प्रभो

ହେ ପ୍ରଭୁ! କେଉଁ ନୈବେଦ୍ୟରେ ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, କେଉଁ ହୋମରେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି? ହେ ଦେବ! କେଉଁ କଷ୍ଟ-ତପସ୍ୟାରେ ଏବଂ କେଉଁ ଅର୍ଘ୍ୟାର୍ପଣରେ, ମୋ ସ୍ୱାମୀ?

Verse 178

षोडशैते मया प्रश्नाः पृष्टा मे निर्णयं वद

ଏହି ଷୋଳଟି ପ୍ରଶ୍ନ ମୁଁ ପଚାରିଛି; ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ନିର୍ଣ୍ଣୟାତ୍ମକ ଉତ୍ତର ମୋତେ କୁହ।

Verse 179

शंकर उवाच । साधु पृष्टं त्वया देवि कथयिष्ये मम प्रियम् । शिवपूजाप्रकारोऽयं क्रियते वचसा गुरोः

ଶଙ୍କର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ତୁମେ ଭଲ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଯାହା ମୋତେ ପ୍ରିୟ, ତାହା ମୁଁ କହିବି। ଏହି ଶିବପୂଜା-ପ୍ରକାର ଗୁରୁବଚନାନୁସାରେ କରାଯାଏ।

Verse 180

अभयं सर्वजंतूनां दानं देवि मम प्रियम् । सत्यं तपः समाख्यातं परदारविवर्जनम्

ହେ ଦେବୀ! ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେବା—ଏହି ଦାନ ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ସତ୍ୟକୁ ତପସ୍ୟା ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ପରଦାର-ବିବର୍ଜନ ହେଉଛି ସଂଯମ।

Verse 181

प्रियो मे नियमो देवि कर्म तल्लोकरञ्जनम् । मयों नमः शिवायेति मन्त्रोऽयमुररीकृतः

ହେ ଦେବୀ! ନିୟମ (ଅନୁଶାସନ) ମୋତେ ପ୍ରିୟ, ଏବଂ ଲୋକକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କର୍ମ ମଧ୍ୟ। ‘ନମୋ ନମଃ ଶିବାୟ’—ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ମୁଁ ପ୍ରମାଣରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରିଛି।

Verse 182

सर्वपापविनिर्मुक्तो मम देवि स वल्लभः । पापत्यागो भवेत्स्नानं धूपो मे गौग्गुलः प्रियः

ହେ ଦେବୀ! ଯେ ସର୍ବ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ, ସେଇ ମୋର ପ୍ରିୟ। ପାପତ୍ୟାଗ ହିଁ ସତ୍ୟ ସ୍ନାନ; ଗୁଗ୍ଗୁଳୁ ଧୂପ ମୋତେ ପ୍ରିୟ।

Verse 183

धत्तूरकस्य पुष्पं मे बिल्वपत्रं मम प्रियम् । स्तुतिः शिवशिवायेति साहसं रणकर्मणि

ଧତ୍ତୁରାର ପୁଷ୍ପ ଓ ବିଲ୍ୱପତ୍ର ମୋତେ ପ୍ରିୟ। ‘ଶିବ, ଶିବ’ ବୋଲି ସ୍ତୁତି ଏବଂ ରଣକର୍ମରେ ସାହସ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରୀତିକର।

Verse 184

न बिभेति नरो यस्तु तस्याग्रे संभवाम्यहम् । हंतकारो गवां यस्तु नैवेद्यं मम वल्लभम्

ଯେ ନର ଭୟ କରେନାହିଁ, ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ ପ୍ରକଟ ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ଗୋହନ୍ତା, ତାହାର ନୈବେଦ୍ୟ ମୋତେ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ।

Verse 185

पूर्णाहुत्या परा प्रीतिर्जायते मम सुन्दरि । शुश्रूषा वल्लभं कष्टं यतीनां च तपस्विनाम्

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ପୂର୍ଣ୍ଣାହୁତିରେ ମୋର ପରମ ପ୍ରୀତି ଜନ୍ମେ। ଯତି ଓ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ଶୁଶ୍ରୂଷା ଏବଂ ସେମାନେ ସହୁଥିବା କଷ୍ଟ ମୋତେ ପ୍ରିୟ।

Verse 186

सूर्योदये महादेवि मध्याह्नेऽस्तमने तथा । अर्घो यो दीयते सूर्ये वल्लभोऽसौ मम प्रिये

ହେ ମହାଦେବୀ! ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦିଏ, ସେ ମୋତେ ପ୍ରିୟ, ହେ ପ୍ରିୟେ।

Verse 187

किं दानैः किं तपोभिर्वा किं यज्ञैर्भाववर्जितैः । दया सत्यं घृणाऽस्तेयं दंभपैशुन्यवर्जितम् । भक्त्या यद्दीयते स्तोकं देवि तद्वल्लभं मम

ଭାବଶୂନ୍ୟ ଦାନ, ତପ ଓ ଯଜ୍ଞର କି ଲାଭ? ଦୟା, ସତ୍ୟ, କରୁଣା, ଅସ୍ତେୟ ଏବଂ ଦମ୍ଭ-ପୈଶୁନ୍ୟବର୍ଜିତତା—ହେ ଦେବୀ, ଭକ୍ତିରେ ଯେ ଅଳ୍ପ ଅର୍ପଣ ହୁଏ, ସେହି ମୋତେ ପ୍ରିୟ।

Verse 188

एवं यावत्कथयति प्रश्नान्सूक्ष्मान्यथोदितान् । तावद्ब्रह्मादिभिर्देवैर्विष्णुस्तत्र ययौ स्वयम्

ସେ ଯେପରି ପଚରାଯାଇଥିବା ସୂକ୍ଷ୍ମ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହୁଥିଲେ, ସେତେବେଳେ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱୟଂ ବିଷ୍ଣୁ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 189

विष्णुरुवाच । नाहं पालयितुं शक्तस्त्वं ददासि वरान्बहून् । दैत्यानां दानवादीनां राक्षसानां महेश्वर

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ମହେଶ୍ୱର, ମୁଁ ଶାସନ-ବ୍ୟବସ୍ଥା ରକ୍ଷା କରିପାରୁନି; କାରଣ ଆପଣ ଦୈତ୍ୟ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କୁ ଅନେକ ବର ଦେଇଦିଅନ୍ତି।

Verse 190

विकृतिं यांति पश्चात्ते कष्टं वध्या भवंति मे । पत्रेण पुष्पमात्रेण ओंकारेण शिवेन च । मुक्तिं याति नरो देव भवभक्तिं करोतु कः

ପରେ ସେମାନେ ବିକୃତିକୁ ଯାଆନ୍ତି; ମୋ ପାଇଁ ଦମନ କରିବା କଷ୍ଟକର ହୁଏ ଏବଂ ବଧଯୋଗ୍ୟ ହୋଇପଡ଼ନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ହେ ଦେବ, କେବଳ ଗୋଟିଏ ପତ୍ର, ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍ପ, ‘ଓଁ’କାର ଓ ‘ଶିବ’ ନାମରେ ମନୁଷ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାଏ—ତେବେ ଭବଭକ୍ତି (ସଂସାରାସକ୍ତି) କିଏ କରିବ?

Verse 191

इन्द्रादयोऽपि ये देवा यज्ञैराप्याययंति ते । न यजंति द्विजा यज्ञान्भिक्षादानेन तुष्यसि

ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନେ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ପୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆପଣ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ—ଭିକ୍ଷାଦାନରେ ଆପଣ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 192

रुद्र उवाच । इन्द्रादिभिर्न मे कार्यं ब्रह्मा मे किं करिष्यति । येन केन प्रकारेण प्रजाः पाल्यास्त्वया ऽधुना

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ଇନ୍ଦ୍ରାଦିମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର କିଛି କାର୍ଯ୍ୟ ନାହିଁ; ବ୍ରହ୍ମା ମୋ ପାଇଁ କ’ଣ କରିବେ? ଯେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ହେଉ, ଏବେ ତୁମେ ହିଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 193

मदीया प्रकृतिस्त्वेषा तां कथं त्यक्तुमुत्सहे । त्वयाहं ब्रह्मणा देवैर्वरकर्मणि योजितः

ଏହା ମୋର ନିଜ ସ୍ୱଭାବ-ପ୍ରକୃତି; ମୁଁ ଏହାକୁ କିପରି ତ୍ୟାଗ କରିବି? ତୁମେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦେବମାନେ ମୋତେ ବରଦାନ ଦେବା କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛ।

Verse 194

इदानीमेव किं नष्टं मुक्त्वा देवीं तवाग्रतः । भूत्वा मूर्तिं परित्यज्य एकाकी विचराम्यहम्

ଏବେଇ ତୁମ ଆଗରେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ କ’ଣ ହାନି? ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଧାରଣ କରି ପୁଣି ସେହି ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୁଁ ଏକାକୀ ବିଚରିବି।

Verse 195

इत्युक्त्वा स शिवो देवस्तत्रैवांतरधीयत । गते तस्मिञ्छिवे तत्र संक्षोभः सुमहानभूत्

ଏପରି କହି ସେ ଦେବ ଶିବ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଶିବ ଚାଲିଯିବା ପରେ ସେଠାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହା ସଂକ୍ଷୋଭ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା।

Verse 196

उमा प्रोवाच चेन्द्रादीन्ब्रह्मविष्णुगणांस्तथा । इदानीं किं मया कार्यं भवद्भिः शिववर्जितैः

ଉମା ଇନ୍ଦ୍ରାଦିମାନଙ୍କୁ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା-ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଗଣମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—ଏବେ ଶିବବିହୀନ ତୁମମାନଙ୍କ ସହିତ ମୋର କ’ଣ କାର୍ଯ୍ୟ?

Verse 197

अत्रान्तरे च ये चान्ये देवास्तत्र समागताः । ऋषयश्चैव सिद्धाश्च तथा नारदपर्वतौ

ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେଠାରେ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାଗତ ହେଲେ; ଋଷି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ନାରଦ ଓ ପର୍ବତ ମୁନି ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।

Verse 198

गंगासरस्वतीनद्यो नागा यक्षाः समागताः । ब्रह्मादिभिः समालोच्य कथमेतद्भविष्यति

ଗଙ୍ଗା ଓ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ, ନାଗ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ସମାଗତ ହେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଆଲୋଚନା କରି କହିଲେ—“ଏହା କିପରି ହେବ, ଏବେ କଣ ଘଟିବ?”

Verse 199

विष्णुरुवाच । सहैव गम्यतां तत्र यत्र देवो गतः शिवः । स्वल्पा यासेन ते यान्तु नराः स्वर्गं शिवाज्ञया

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—“ଆସ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଏକାସାଥି ସେଠାକୁ ଯାଉ, ଯେଉଁଠାକୁ ଦେବ ଶିବ ଗତ ହୋଇଛନ୍ତି। ଶିବାଜ୍ଞାରେ ସେ ନରମାନେ ଅଳ୍ପ କଷ୍ଟରେ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ କରୁନ୍ତୁ।”

Verse 200

सत्यलोके नरा यान्तु देवा यान्तु धरातलम् । रक्षोदानवदैत्यानां वरान्यच्छतु शंकरः

“ନରମାନେ ସତ୍ୟଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତୁ; ଦେବମାନେ ଧରାତଳକୁ ଅବତରନ୍ତୁ। ରାକ୍ଷସ, ଦାନବ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଶଙ୍କର ବର ଦିଅନ୍ତୁ।”

Verse 201

तेषां बाधा मया कार्या यै च स्युर्धर्मलोपकाः । हृष्टे शिवे मया कार्या व्यवस्था स्वर्गगामिनाम्

“ଯେମାନେ ଧର୍ମଲୋପକ ହେବେ, ସେମାନଙ୍କୁ ମୋତେ ନିବାରଣ କରିବାକୁ ହେବ। ଶିବ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ସ୍ୱର୍ଗଗାମୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥା ମୁଁ ସ୍ଥାପନ କରିବି।”

Verse 202

त्रयीधर्मं परित्यज्य येऽन्यं धर्ममुपासते । ते नरा नरकं यांतु यावदाभूतसंप्लवम्

ଯେମାନେ ତ୍ରିବେଦଧର୍ମକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରି ଅନ୍ୟ (କୁପଥ) ଧର୍ମକୁ ଆଶ୍ରୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟିପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।