Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 6

Devanagari script

देव्युवाच । कथं पृथ्वीश्वरं ख्यातं तल्लिंगं पाप नाशनम् । कथं पुनः समाख्यातं चन्द्रेश्वरमिति प्रभो । एतद्विस्तरतो ब्रूहि श्रोतुकामाहमादरात्

Transliteration

devyuvāca | kathaṃ pṛthvīśvaraṃ khyātaṃ talliṃgaṃ pāpa nāśanam | kathaṃ punaḥ samākhyātaṃ candreśvaramiti prabho | etadvistarato brūhi śrotukāmāhamādarāt

Translation

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଭୋ, ପାପନାଶକ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ‘ପୃଥ୍ୱୀଶ୍ୱର’ ନାମେ କିପରି ଖ୍ୟାତ ହେଲା? ଏବଂ ପୁନଃ ‘ଚନ୍ଦ୍ରେଶ୍ୱର’ ବୋଲି କିପରି କୁହାଗଲା? ଏହା ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ; ମୁଁ ଆଦରରେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Word by Word

• देवी: the Goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन

• कथम्: how
• कथम्: Prashna (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• पृथ्वीश्वरम्: Pṛthvīśvara (Lord of the Earth)
• पृथ्वीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पृथ्वी (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (पृथिव्याः ईश्वरः)

• ख्यातम्: known/called
• ख्यातम्: Kriya (Predicative/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (known/called)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशक (demonstrative)

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• पाप: sin
• पाप: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-सम्बन्धे (genitive-relation, in compound sense) / अव्ययीभाव-पूर्वपदवत्; here used as upapada to nāśanam

• नाशनम्: destroying (removing)
• नाशनम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नाशन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (destroying)

• कथम्: how
• कथम्: Prashna (Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• पुनः: again/further
• पुनः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• समाख्यातम्: was named/declared
• समाख्यातम्: Kriya (Predicative/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + ख्या (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि (was named/declared)

• चन्द्रेश्वरम्: Candreśvara (Lord of the Moon)
• चन्द्रेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (चन्द्रस्य ईश्वरः)

• इति: thus/‘as’
• इति: Vacana-marker (Quotation)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/समाप्तिसूचक-अव्यय (quotative particle)

• प्रभो: O Lord
• प्रभो: Sambodhana (Address)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• विस्तरतः: in detail
• विस्तरतः: Kriya-visheshaṇa (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: विस्तरतः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• ब्रूहि: tell (me)
• ब्रूहि: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ब्रू (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन

• श्रोतुकामा: desirous to hear
• श्रोतुकामा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: श्रु (धातु) + तुमुन् (कृदन्त) + काम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (श्रोतुम् कामा)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आदरात्: out of respect/eagerness
• आदरात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: आदर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

Speaker

Devī (Pārvatī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pṛthvīśvara/Candreśvara (Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Īśvara (Śiva)

Visual Art Cues

Scene: Devī, seated beside Śiva, asks with reverence about the liṅga’s two names and its sin-destroying power; the background hints at a coastal shrine of Prabhāsa.

Characters & Entities

• Devī
• Prabhu (Śiva)
• Pṛthvīśvara
• Candreśvara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred names carry history and theology; inquiry made with श्रद्धा (reverence) becomes a doorway to deeper tīrtha-understanding.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Pṛthvīśvara/Candreśvara liṅga-site in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual is prescribed; the verse models śravaṇa (attentive listening) and inquiry as devotional disciplines.