Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 24

Devanagari script

पुनरस्मिन्महाकल्पे वाराह इति विश्रुते । कदाचिद्दक्षशापेन क्षीणश्चन्द्रो बभूव ह

Transliteration

punarasminmahākalpe vārāha iti viśrute | kadāciddakṣaśāpena kṣīṇaścandro babhūva ha

Translation

ପୁନର୍ବାର ‘ବାରାହ କଳ୍ପ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏହି ମହାକଳ୍ପରେ, ଏକଦା ଦକ୍ଷଙ୍କ ଶାପରେ ଚନ୍ଦ୍ର କ୍ଷୀଣ ହେଲା।

Word by Word

• पुनः: again
• पुनः: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुनः (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; पुनरावृत्त्यर्थक-अव्ययम् (again)

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; अधिकरणे

• महाकल्पे: in the great aeon
• महाकल्पे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समासः (महान् कल्पः), पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्

• वाराहे: in the Vārāha (kalpa)
• वाराहे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; (कल्पे) इति विशेषण-सम्बन्धः

• इति: called
• इति: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; नामनिर्देशे (thus-called)

• विश्रुते: well-known
• विश्रुते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: वि+श्रु (धातु) → विश्रुत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः (past participle), पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; (कल्पे) इति विशेषणम्

• कदाचित्: once
• कदाचित्: Kala (Time/काल)
• Type: Indeclinable
• Root: कदाचित् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; कालवाचक-अव्ययम् (at some time)

• दक्ष-शापेन: by Dakṣa’s curse
• दक्ष-शापेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक) + शाप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समासः (षष्ठी-तत्पुरुषः: दक्षस्य शापः), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम्

• क्षीणः: waned, diminished
• क्षीणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षी (धातु) → क्षीण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्तः, पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; चन्द्रः इति विशेषणम्

• चन्द्रः: the Moon
• चन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• बभूव: became
• बभूव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकारः (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथम-पुरुषः, एकवचनम्

• ह: indeed
• ह: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; स्मरण/खलु-अर्थक-निपातः (emphatic particle)

Speaker

Narrative context (speaker not explicit in this verse; within Prabhāsakṣetramāhātmya discourse)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa (as remedial tīrtha for Candra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau: the Moon’s disk wanes under Dakṣa’s curse during the Vārāha Kalpa; sages and gods look on as the lunar radiance diminishes, foreshadowing a pilgrimage to Prabhāsa for relief.

Characters & Entities

• Vārāha Kalpa
• Dakṣa
• Candra (Moon)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Even cosmic beings are subject to dharma and consequence; curses become catalysts guiding them toward sacred refuge.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The narrative sets up the Moon’s journey that culminates at Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse; it introduces the cause (Dakṣa’s curse) for the Moon’s affliction.