
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବସ୍ଥିତ ବିଶେଷ ଲିଙ୍ଗ ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟେଶ୍ୱର’ଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ଉପଦେଶରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଦିଗ୍-ଚିହ୍ନ ଓ ଧନୁ-ପରିମାଣ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଦିରସ୍ଥାନ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ହୋଇ, କେବଳ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ପାପଘ୍ନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା; ସେଠାରେ ନନ୍ଦିନ ନାମକ ଗଣ ଘୋର ତପ କରି ମହାଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ନିତ୍ୟ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ମହାମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଗଣେଶତ୍ୱ, ସାମୀପ୍ୟ ଓ ମୋକ୍ଷସଦୃଶ ଫଳ ଦେଲେ। ପରେ ଲିଙ୍ଗପୂଜାର କ୍ରମ ଦିଆଯାଇଛି—କ୍ଷୀର, ଦଧି, ଘୃତ, ମଧୁ ଓ ଇଖୁରସରେ ଅଭିଷେକ; କୁଙ୍କୁମଲେପନ; କର୍ପୂର, ଉଶୀର, କସ୍ତୂରୀସାର, ଚନ୍ଦନ ଓ ପୁଷ୍ପାର୍ପଣ; ଧୂପ ଓ ଅଗୁରୁ; ସାମର୍ଥ୍ୟାନୁସାରେ ବସ୍ତ୍ର; ଦୀପସହିତ ନୈବେଦ୍ୟ ଏବଂ ଶେଷରେ ନମସ୍କାର। ଶେଷରେ ବେଦବିଦ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ ବିଧିତ; ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଜନ୍ମଫଳ, ସର୍ବପାପକ୍ଷୟ ଓ ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ଘୋଷିତ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेद्वरारोहे लिंगं मृत्युञ्जयेश्वरम् । तस्यैव वह्नि कोणस्थं धनुषां दशके स्थितम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ବରାରୋହେ! ତାପରେ ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେହି ସ୍ଥାନର ଅଗ୍ନିକୋଣରେ (ଆଗ୍ନେୟ ଦିଗରେ) ଦଶ ଧନୁ ଦୂରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
पश्चिमे सागरादित्यात्स्थितं धनुश्चतुष्टये । पापघ्नं सर्वजन्तूनां दर्शनात्स्पर्शनादपि
ସାଗରାଦିତ୍ୟଙ୍କ ପଶ୍ଚିମେ ଏହା ଚାରି ଧନୁ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ। ଦର୍ଶନରେ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ ଏହା ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାପ ନାଶ କରେ।
Verse 3
पूर्वे युगे समाख्यातं नाम नन्दीश्वरेति च । यत्र तप्तं तपो घोरं नन्दिनाम्ना गणेन मे
ପୂର୍ବ ଯୁଗରେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ର ‘ନନ୍ଦୀଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲା। ସେଠାରେ ମୋର ଗଣ ନନ୍ଦିନ ଘୋର ତପ କରିଥିଲା।
Verse 4
प्रतिष्ठाप्य महालिंगं नित्यं पूजापरेण च । तत्र जप्तो महामन्त्रो मृत्युञ्जय इति श्रुतः
ମହାଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ସେ ନିତ୍ୟ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜା କଲା। ସେଠାରେ ଜପ୍ୟ ମହାମନ୍ତ୍ର ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 5
कोटीनां नियुतं देवि ततस्तुष्टो महेश्वरः । ददौ गणेशतां तस्य मुक्तिं सामीप्यगां तथा
ହେ ଦେବୀ, କୋଟି-ନିୟୁତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପରେ ମହେଶ୍ୱର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ସେ ତାକୁ ଶିବଗଣତ୍ୱ ଏବଂ ପ୍ରଭୁ-ସାମୀପ୍ୟଦାୟିନୀ ମୁକ୍ତି ଦାନ କଲେ।
Verse 6
मृत्युञ्जयेन मन्त्रेण तस्य तुष्टो यतो हरः । तेन मृत्युञ्जयेशेति ख्यातं लिंगं धरातले
ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ହର (ଶିବ) ତାହାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ତେଣୁ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ଧରାତଳେ ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟେଶ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା।
Verse 7
यस्तं पूजयते भक्त्या पश्येद्वा भावितात्मवान् । नाशयेत्तस्य पापानि सप्तजन्मार्जितान्यपि
ଯେ କେହି ଭକ୍ତିରେ ତାହାକୁ ପୂଜେ, କିମ୍ବା ଶୁଦ୍ଧ-ଭାବରେ ଦର୍ଶନ କରେ—ତାହାର ସାତ ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପମାନେ ମଧ୍ୟ (ପ୍ରଭୁ) ନାଶ କରନ୍ତି।
Verse 8
स्नापयेत्पयसा लिंगं दध्ना घृतयुतेन च । मधुनेक्षुरसेनैव कुंकुमेन विलेपयेत्
ଲିଙ୍ଗକୁ ଦୁଧରେ ସ୍ନାନ କରାଇବ; ଘିଅ ମିଶା ଦହିରେ ମଧ୍ୟ ଅଭିଷେକ କରିବ। ପରେ ମଧୁ ଓ ଇଖୁରସରେ ସ୍ନାନ କରାଇ କୁଙ୍କୁମ ଲେପ କରିବ।
Verse 9
कर्पूरोशीर मिश्रेण मृगनाभिरसेन च । चन्दनेन सुगन्धेन पुष्पैः संपूजयेत्ततः
ତାପରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ, କର୍ପୂର-ଉଶୀର ମିଶ୍ରଣ, ମୃଗନାଭି (କସ୍ତୁରୀ) ରସ ଏବଂ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗକୁ ସମ୍ପୂଜା କରିବ।
Verse 10
दद्याद्धूपं पुरो देवि ततो देवस्य चागुरुम् । वस्त्रैः संपूज्य विविधैरात्मवित्तानुसारतः
ହେ ଦେବୀ, ପ୍ରଥମେ ଧୂପ ଅର୍ପଣ କରିବ; ତାପରେ ଦେବଙ୍କୁ ସୁଗନ୍ଧିତ ଅଗୁରୁ ଅର୍ପଣ କରିବ। ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟାନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ବସ୍ତ୍ରରେ ପୂଜା କରିବ।
Verse 11
नैवेद्यं परमान्नं च दत्त्वा दीपसमन्वितम् । अष्टांगं प्रणिपातं च ततः कार्यं च भक्तितः
ଦୀପ ସହିତ ନୈବେଦ୍ୟ—ବିଶେଷକରି ଉତ୍ତମ ଅନ୍ନ—ଅର୍ପଣ କରି, ପରେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରିବ; ତାପରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ କରିବ।
Verse 12
हेमदानं प्रदातव्यं ब्राह्मणे वेदपारगे
ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।
Verse 13
एवं यात्रा भवेत्तस्य शास्त्रोक्ता नात्र संशयः । एवं कृत्वा नरो देवि लभते जन्मनः फलम्
ଏହିପରି ତାହାର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଦେବୀ, ଏଭଳି କରି ନର ଜନ୍ମର ସତ୍ଫଳ ପାଏ।
Verse 14
इति संक्षेपतः प्रोक्तं मृत्युञ्जयमहोदयम् । पापघ्नं सर्वजंतूनां सर्वकामफलप्रदम्
ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟଙ୍କ ମହାମହିମା କଥିତ ହେଲା। ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାପନାଶକ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଧର୍ମସମ୍ମତ କାମନାର ଫଳଦାତା।
Verse 95
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभास खण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादशरुद्रमाहात्म्ये मृत्युञ्जयमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चनवतितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ଏକାଦଶରୁଦ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟାନ୍ତର୍ଗତ ‘ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମ ପଞ୍ଚନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।