
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଅଘୋରେଶ୍ୱରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ଉପାସନା-ବିଧି ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛନ୍ତି। ଅଘୋରେଶ୍ୱରକୁ “ଷଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ” ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇ, ତାଙ୍କ ‘ବକ୍ତ୍ର’ ଭାବେ ଭୈରବଙ୍କ ସମ୍ବନ୍ଧ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି। ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱର ନିକଟରେ ଥିବା ଏହି ତୀର୍ଥ କଳିଯୁଗୀୟ ଦୋଷ-କଲ୍ମଷ ନାଶକ ଓ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଭକ୍ତିସହ ସ୍ନାନ ଓ ପୂଜାର କ୍ରମ ଦେଖାଇ, ସେଠାରେ କୃତ ଆରାଧନା ମେରୁଦାନ ପରି ମହାଦାନ ସମାନ ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତି-ଭାବରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଅର୍ପଣ/ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କଥା ଅଛି। ଅଘୋରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣରେ କରାଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦୀର୍ଘକାଳ ତୃପ୍ତି ଦେଏ; ଏହାକୁ ଗୟା-ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରାଯାଇଛି। ଯାତ୍ରାଦାନରେ ଅଳ୍ପ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ ମଧ୍ୟ ମହାଫଳଦାୟକ, ଏବଂ ସୋମାଷ୍ଟମୀ ସମୀପରେ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବ୍ରତ ମହା ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସାଧେ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅଛି। ଶେଷରେ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କଲେ ପାପନାଶ ଓ କାର୍ଯ୍ୟସିଦ୍ଧି ହୁଏ ବୋଲି ଉପସଂହାର।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि अघोरेश्वरमुत्तमम् । षष्ठं लिंगं समाख्यातं तद्वक्त्रं भैरवं स्मृतम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ଉତ୍ତମ ଅଘୋରେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହା ଷଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏବଂ ଏହାର ଦିବ୍ୟ ‘ବକ୍ତ୍ର’ ଭୈରବ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।
Verse 2
त्र्यंबकेश्वरवायव्ये धनुषां पंचके स्थितम् । सर्वकामप्रदं पुण्यं कलिकल्मषनाशनम्
ତ୍ର୍ୟମ୍ବକେଶ୍ୱରଙ୍କ ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ପାଞ୍ଚ ଧନୁଷ ଦୂରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ; ଏହା ପୁଣ୍ୟମୟ, ସର୍ବକାମପ୍ରଦ ଏବଂ କଳିଯୁଗର କଲ୍ମଷ ନାଶକ।
Verse 3
यस्तं पूजयते भक्त्या स्नानपूजादिभिः क्रमात् । मेरुदानस्य कृत्स्नस्य स लभेन्मनुजः फलम्
ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ, ପୂଜା ଆଦି କ୍ରମବଦ୍ଧ ବିଧିରେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ‘ମେରୁଦାନ’ ନାମକ ମହାଦାନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।
Verse 4
दक्षिणामूर्तिमास्थाय यत्किंचित्तत्र दीयते । अघोरेश्वरदेवस्य तत्सर्वं चाक्षयं भवेत्
ଦକ୍ଷିଣାମୂର୍ତ୍ତିଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇ ସେଠାରେ ଯାହା କିଛି ଦିଆଯାଏ, ତାହା ଅଘୋରେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ହୋଇ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
Verse 5
यः श्राद्धं कुरुते तत्र अघोरेश्वरदक्षिणे । आकल्पं तृप्तिमायांति पितरस्तस्य तर्पिताः
ଯେ ଲୋକ ସେଠାରେ ଅଘୋରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରେ, ତାହାର ତର୍ପିତ ପିତୃଗଣ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
Verse 6
किं श्राद्धेन गयातीर्थे वाजिमेधेन किं प्रिये । तत्र श्राद्धेन तत्सर्वं फलमभ्यधिकं लभेत्
ପ୍ରିୟେ! ଗୟାତୀର୍ଥରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବାର କି ପ୍ରୟୋଜନ, ଅଶ୍ୱମେଧର କି? ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ସେ ସମସ୍ତ ଫଳ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ମଧ୍ୟ, ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 7
त्रुटिमात्र मपि स्वर्णं यात्रायां यः प्रयच्छति । स सर्वं फलमाप्नोति महादानस्य भूरिशः
ଯାତ୍ରାକାଳରେ ଯେ ତ୍ରୁଟିମାତ୍ର ସୁନା ମଧ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେ ମହାଦାନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଅତ୍ୟଧିକ ଭାବେ ପାଏ।
Verse 8
ब्रह्मकूर्चं चरेद्यस्तु सोमाष्टम्यां विधानतः । अघोरेश्वरसांनिध्ये अघोरेणाभिमंत्रितम् । षडब्दस्य महत्तेन प्रायश्चित्तं कृतं भवेत्
ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ସୋମାଷ୍ଟମୀ ଦିନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବ୍ରତ ଆଚରେ ଏବଂ ଅଘୋରେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଅଘୋର ମନ୍ତ୍ରରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ହୋଇ ତାହା ସମ୍ପନ୍ନ କରେ, ତାହାର ମହିମାରେ ଛଅ ବର୍ଷର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।
Verse 9
इति संक्षेपतः प्रोक्तमघोरेशमहोदयम् । माहात्म्यं सर्वपापघ्नं श्रुतं सर्वार्थसाधकम्
ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ ଅଘୋରେଶ୍ୱରଙ୍କ ମହୋଦୟ-ମହିମା କଥିତ ହେଲା। ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସର୍ବ ପାପନାଶକ; ଏହା ଶ୍ରବଣ କଲେ ସର୍ବ ପୁରୁଷାର୍ଥ ସାଧକ ହୁଏ।
Verse 92
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्य एकादश रुद्रमाहात्म्येऽघोरेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विनवतितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ଏକାଦଶ ରୁଦ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଅଘୋରେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିନବତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।