Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । तस्यास्तु दक्षिणे भागे स्थितं लिंगं महाप्रभम् । पांडवेश्वरनामाढ्यं पंचभिः स्थापितं क्रमात्

Transliteration

īśvara uvāca | tasyāstu dakṣiṇe bhāge sthitaṃ liṃgaṃ mahāprabham | pāṃḍaveśvaranāmāḍhyaṃ paṃcabhiḥ sthāpitaṃ kramāt

Translation

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ମହାପ୍ରଭ ଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ, ‘ପାଣ୍ଡବେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପାଞ୍ଚଜଣ (ପାଣ୍ଡବ) କ୍ରମେ ତାହା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; वक्ता/कर्ता (nom sg)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन (perfect, 3rd sg)

• तस्याः: of that (place/river etc., fem.)
• तस्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्ध (of her/of that)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (but/indeed)

• दक्षिणे: in the southern
• दक्षिणे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: दक्षिण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; विशेषण (in the southern)

• भागे: in the region/part
• भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; अधिकरण (in the part/region)

• स्थितम्: situated
• स्थितम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त → स्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (situated)

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्ता/कर्म (the liṅga)

• महाप्रभम्: greatly radiant/splendid
• महाप्रभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: महा + प्रभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (very splendid)

• पाण्डवेश्वरनामाढ्यम्: bearing the name Pāṇḍaveśvara
• पाण्डवेश्वरनामाढ्यम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाण्डव + ईश्वर + नाम + आढ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (endowed with the name ‘Pāṇḍaveśvara’)

• पंचभिः: by five (persons)
• पंचभिः: Karta (Agent/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (संख्याप्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, तृतीया (3), बहुवचन; संख्या-विशेषण (by five)

• स्थापितम्: established
• स्थापितम्: Kriya (Result state/क्रिया)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + णिच् (causative) → स्थापय + क्त → स्थापित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण/विधेय (established)

• क्रमात्: in order/gradually
• क्रमात्: Sambandha (Manner/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (ablative used adverbially: in due order/gradually)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Pāṇḍaveśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A luminous liṅga shrine to the south of a sacred bank; the five Pāṇḍavas are implied as founders, with Śiva speaking to Devī about its radiance and name.

Characters & Entities

• Pāṇḍaveśvara
• Śiva-liṅga
• Pāṇḍavas
• Prabhāsa-kṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Holy places preserve dharma through consecrated icons; righteous exemplars (the Pāṇḍavas) anchor devotion by establishing liṅgas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Pāṇḍaveśvara liṅga-site within Prabhāsa-kṣetra, described as lying to the south of the previously discussed sacred spot.

What ritualistic prescription is mentioned?

Liṅga-sthāpana (establishment/consecration) attributed to the five Pāṇḍavas.