
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ‘ପାଣ୍ଡବେଶ୍ୱର’ର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଅଜ୍ଞାତବାସ ଓ ବନବାସ ସମୟରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଅବସରରେ ସେମାନେ ପ୍ରଭାସକୁ ଆସି, ସୋମପର୍ବଣୀ ଦିନ ତଟରେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ କ୍ରମେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରନ୍ତି। ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଋତ୍ୱିଜ ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ବେଦମନ୍ତ୍ର ପାଠ ସହ ଅଭିଷେକ ହୁଏ ଏବଂ ଗୋଦାନାଦି ଦାନ ଦିଆଯାଏ। ଋଷିମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଫଳଶ୍ରୁତି କହନ୍ତି—ଯେ ପାଣ୍ଡବ-ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ପାଣ୍ଡବେଶ୍ୱରକୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜେ, ସେ ଦେବତା ଓ ଅନ୍ୟ ଦିବ୍ୟ/ଅମାନବ ବର୍ଗମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହୁଏ; ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ସମାନ। ସନ୍ନିହିତା କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶେଷକରି ମାଘମାସ ସାରା ପାଣ୍ଡବେଶ୍ୱର ପୂଜା କଲେ ମହାଫଳ ମିଳେ ଏବଂ ଶେଷରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସହ ତାଦାତ୍ମ୍ୟ ଲଭ୍ୟ; କେବଳ ଦର୍ଶନରେ ମଧ୍ୟ ପାପକ୍ଷୟ ବହୁଗୁଣ ହୁଏ। ଲିଙ୍ଗକୁ ବୈଷ୍ଣବ ରୂପରେ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇ ଶୈବ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବୈଷ୍ଣବ ସମନ୍ୱୟ ଦର୍ଶାଯାଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तस्यास्तु दक्षिणे भागे स्थितं लिंगं महाप्रभम् । पांडवेश्वरनामाढ्यं पंचभिः स्थापितं क्रमात्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାହାର ଦକ୍ଷିଣ ଭାଗରେ ମହାପ୍ରଭ ଲିଙ୍ଗ ଅବସ୍ଥିତ, ‘ପାଣ୍ଡବେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ପାଞ୍ଚଜଣ (ପାଣ୍ଡବ) କ୍ରମେ ତାହା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ।
Verse 2
गुप्तचर्यां यदा याताः पांडवा वनवासिनः । तीर्थयात्राप्रसंगेन प्रभासं क्षेत्रमागताः
ବନବାସୀ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେତେବେଳେ ଗୁପ୍ତଚର୍ୟା (ଅଜ୍ଞାତବାସ) ଗ୍ରହଣ କଲେ, ସେତେବେଳେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ସେମାନେ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।
Verse 3
तस्मिन्काले महादेवि सं प्राप्ते सोमपर्वणि । स्थापयामासुस्ते सर्वे लिंगं संनिहिता तटे
ହେ ମହାଦେବୀ, ସେହି ସମୟରେ ସୋମପର୍ବ ଦିନ ଆସିପହଞ୍ଚିଲାବେଳେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସାନ୍ନିହିତ୍ୟା ତଟରେ ଏକ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।
Verse 4
मार्कण्डप्रमुखान्कृत्वा ऋत्विजो ब्राह्मणोत्तमान् । वेदोक्तैः कारयामासुरभिषेकं वृषान्ददुः
ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପ୍ରମୁଖ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଋତ୍ୱିଜ କରି, ସେମାନେ ବେଦୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ଅଭିଷେକ କରାଇଲେ ଏବଂ ଦାନରୂପେ ବୃଷ (ବଳଦ) ଦେଲେ।
Verse 5
ततः प्रसन्ना ऋषयो मार्कंडप्रमुखाः प्रिये । प्रतिष्ठितस्य लिंगस्य पांडवैर्वरवर्णिनि
ତାପରେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପ୍ରମୁଖ ଋଷିମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ହେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବର୍ଣ୍ଣିନି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିବା ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଦେଖି।
Verse 6
ऋषय ऊचुः । ये चैतत्पूजयिष्यंति लिंगं पांडवपूजितम् । ते वै पूज्या भविष्यंति देवदानवरक्षसाम्
ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ପାଣ୍ଡବମାନେ ପୂଜିଥିବା ଏହି ଲିଙ୍ଗକୁ ଯେ କେହି ପୂଜିବେ, ସେମାନେ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ପୂଜ୍ୟ ହେବେ।
Verse 7
अश्वमेधफलं तेषां सम्यक्छ्रद्धार्चनेन वै । भविष्यति न संदेहो ह्यस्मद्वाक्यप्रभावतः
ସେମାନଙ୍କର ସମ୍ୟକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ଣ୍ଣ ଅର୍ଚ୍ଚନାଦ୍ୱାରା ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳିବ; ଆମ ବାକ୍ୟପ୍ରଭାବରୁ ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
Verse 8
स्नात्वा संनिहिताकुंडे योऽर्चयेत्पांडवेश्वरम् । माघे मासि समग्रे तु स साक्षात्पुरुषोत्तमः
ଯେ କେହି ସଂନିହିତା-କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ପାଣ୍ଡବେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ—ବିଶେଷତଃ ସମଗ୍ର ମାଘ ମାସ ଜୁଡ଼ି—ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ସମ ଧନ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 9
दर्शनेनापि तस्यापि पापं याति सहस्रधा । विष्णुरूपो हि स प्रोक्तो नात्र कार्या विचारणा
ତାଙ୍କୁ କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ସହସ୍ରଗୁଣେ ଭଙ୍ଗି ନଶିଯାଏ। କାରଣ ସେ ବିଷ୍ଣୁସ୍ୱରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି—ଏଠାରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।
Verse 86
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संनिहित्यामाहात्म्ये पांडवेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम षडशीतितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ସନ୍ନିହିତୀମାହାତ୍ମ୍ୟାନ୍ତର୍ଗତ ‘ପାଣ୍ଡବେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଷଡଶୀତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।