
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦେବୀ–ଈଶ୍ୱର ସମ୍ବାଦ ମାଧ୍ୟମରେ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଉତ୍ପତ୍ତି, ସ୍ଥାନ ଓ ସ୍ନାନାଦି କ୍ରିୟାର ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଦେବୀ ପଚାରନ୍ତି—କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୂଜ୍ୟ ମହାନଦୀ କିପରି ଏଠାରେ ପ୍ରଭାସରେ ସନ୍ନିହିତ ହେଲା, ଏବଂ ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ସ୍ନାନର ଫଳ କ’ଣ? ଈଶ୍ୱର କହନ୍ତି—ଏହି ତୀର୍ଥ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୁଭ ଓ ପାପନାଶକ; ଦର୍ଶନ-ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ କଲ୍ୟାଣ ହୁଏ; ଆଦିନାରାୟଣଠାରୁ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦୂରତାରେ ଏହାର ସ୍ଥିତି। ପରେ କଥା—ଜରାସନ୍ଧ ଭୟରୁ ବିଷ୍ଣୁ ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସକୁ ଆଣି ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନିବାସ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି। ପର୍ବକାଳରେ ରାହୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଗ୍ରସିଲେ (ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ) ବିଷ୍ଣୁ ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ ସମାଧିରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଭେଦି ଏକ ଶୁଭ ଜଳଧାରା ପ୍ରକଟ କରନ୍ତି; ତାହା ମହାପ୍ରବାହ ହୋଇ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ବହେ। ଗ୍ରହଣକାଳେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ। ବିଧିବୃଦ୍ଧି—ଗ୍ରହଣକାଳ ସ୍ନାନରେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ; ଷଡ୍ରସଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନରେ ପୁଣ୍ୟ ବହୁଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି; ହୋମ ଓ ମନ୍ତ୍ରଜପରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଆହୁତି/ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜପକୁ ‘କୋଟିଗୁଣ’ ଫଳ; ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ ଓ ଆଦିଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ପୂଜା ପ୍ରଶଂସିତ। ଶେଷରେ ଫଳଶ୍ରୁତି—ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
Verse 1
देव्युवाच । तत्र संनिहिता प्रोक्ता या त्वया वृषभध्वज । कथं देव समायाता कुरुक्षेत्रान्महानदी । किं प्रभावा तु सा प्रोक्ता फलं स्नानादिकेन किम्
ଦେବୀ କହିଲେ— ହେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ! ତୁମେ ସେଠାରେ ‘ସଂନିହିତା’ ନାମକ ନଦୀ ଉପସ୍ଥିତ ବୋଲି କହିଛ। ହେ ଦେବ, ସେ ମହାନଦୀ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରରୁ କିପରି ଆସିଲା? ତାହାର ପ୍ରଭାବ କ’ଣ, ଏବଂ ସ୍ନାନାଦିରେ କି ଫଳ ମିଳେ?
Verse 2
ईश्वर उवाच । शृणु देवि प्रवक्ष्यामि यत्र संनिहिता शुभा । पापघ्नी सर्वजंतूनां दर्शनात्स्पर्शनादपि
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ହେ ଦେବୀ, ଶୁଣ; ସେଇ ଶୁଭା ସଂନିହିତା ଯେଉଁଠି ଅଛି ମୁଁ କହିବି। ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାପ ନଶାଏ—କେବଳ ଦର୍ଶନ ଓ ସ୍ପର୍ଶରେ ମଧ୍ୟ।
Verse 3
आदिनारायणाद्देवि पश्चिमे धनुषां त्रये । संस्थिता सा महादेवी सरिद्रूपा महानदी
ହେ ଦେବୀ, ଆଦିନାରାୟଣଙ୍କ ପଶ୍ଚିମେ ତିନି ଧନୁଷ-ପରିମାଣ ଦୂରେ ସେଇ ମହାଦେବୀ ଅବସ୍ଥିତ—ସରିତ୍-ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ମହାନଦୀ।
Verse 4
कथयामि समासेन तदुत्पत्तिं शृणु प्रिये । जरासंधभयाद्देवि विष्णुः परिजनैः सह
ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି କହୁଛି—ପ୍ରିୟେ, ଶୁଣ। ହେ ଦେବୀ, ଜରାସନ୍ଧଭୟରୁ ବିଷ୍ଣୁ ପରିଜନସହ…
Verse 5
गृहीत्वा यादवान्सर्वान्बालवृद्धवणिग्जनान् । स शून्यां मथुरां कृत्वा प्रभासं समुपागतः
ସମସ୍ତ ଯାଦବଙ୍କୁ—ଶିଶୁ, ବୃଦ୍ଧ ଓ ବଣିକଜନ ସହ—ନେଇ, ସେ ମଥୁରାକୁ ଶୂନ୍ୟ କରି ପରେ ପ୍ରଭାସକୁ ଆସିଲେ।
Verse 6
समुद्रं प्रार्थयामास स्थानं संवासहेतवे । एतस्मिन्नेव काले तु देवदेवो दिवाकरः
ବାସହେତୁ ଯୋଗ୍ୟ ସ୍ଥାନ ପାଇଁ ସେ ସମୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦେବଦେବ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ମଧ୍ୟ…
Verse 7
संग्रस्तो राहुणा देवि पर्वकाले ह्युपस्थिते । तं दृष्ट्वा यादवाः सर्वे विषादं परमं गताः
ହେ ଦେବୀ, ପର୍ବକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ହେବା ସମୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ରାହୁଦ୍ୱାରା ଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ। ତାହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଯାଦବ ପରମ ବିଷାଦରେ ପଡ଼ିଲେ।
Verse 8
अप्राप्ताः संनिहित्यायां तानुवाच जनार्द्दनः । मा विषादं यदुश्रेष्ठा व्रजध्वं मयि संस्थिते
ସଂନିହିତୀକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ—“ହେ ଯଦୁଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ବିଷାଦ କରନି; ମୋତେ ଆଶ୍ରୟ କରି ଆଗେ ବଢ଼।”
Verse 9
दृश्यतां मत्प्रभावोऽद्य धर्मा र्थमिह भूतले । आनयिष्याम्यहं सम्यक्पुण्यं सांनिहितं सरः
ଆଜି ଏହି ଭୂତଳରେ ଧର୍ମାର୍ଥେ ମୋର ପ୍ରଭାବ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପୁଣ୍ୟପ୍ରଦ ‘ସାନ୍ନିହିତ’ ସରୋବରକୁ ପ୍ରକଟ କରିବି।
Verse 10
एवमुक्त्वा स भगवान्समाधिस्थो बभूव ह । एवं संध्यायतस्तस्य विष्णोरमिततेजसः
ଏପରି କହି ସେ ଭଗବାନ୍ ସମାଧିସ୍ଥ ହେଲେ। ଏଭଳି ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ—
Verse 11
प्रादुर्भूता ततस्तस्य वारिधाराऽग्रतः शुभा । बिभेद्य धरणीपृष्ठं स्नानार्थं चासुरद्विषः
ତେବେ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏକ ଶୁଭ ଜଳଧାରା ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ହେଲା; ତାହା ଧରଣୀପୃଷ୍ଠକୁ ଭେଦି ଉଦ୍ଭବିତ ହେଲା—ଅସୁରଦ୍ୱେଷୀ ଭଗବାନ୍ ସ୍ନାନାର୍ଥେ ତୀର୍ଥ ଦେବା ପାଇଁ।
Verse 12
तत स्ते यादवाः सर्वे रामसांबपुरोगमाः । चक्रुः स्नानं महादेवि राहुग्रस्ते दिवाकरे
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଯାଦବ—ରାମ ଓ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି—ହେ ମହାଦେବୀ, ରାହୁଗ୍ରସ୍ତ ଦିବାକର (ଗ୍ରହଣକାଳେ) ପବିତ୍ର ସ୍ନାନ କଲେ।
Verse 13
प्राप्तपुण्या बभूवुस्ते संनिहित्यासमुद्भवम् । कुरुक्षेत्रस्य यात्रायाः प्राप्य सम्यक्फलं हि ते
‘ସାନ୍ନିହିତୀ’ରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ପୁଣ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରି ସେମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ ହେଲେ; ନିଶ୍ଚୟ ସେମାନେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର-ଯାତ୍ରାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଇଲେ।
Verse 14
एवं तत्समनुप्राप्तं पुण्यं सान्निहितं सरः । तत्र स्नात्वा महादेवि राहुग्रस्ते दिवाकरे । अग्निष्टोमस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोत्यशेषतः
ଏଭଳି ପୁଣ୍ୟମୟ ସାନ୍ନିହିତ ସରୋବର ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା। ହେ ମହାଦେବୀ! ରାହୁଗ୍ରସ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟକାଳେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ନିଃଶେଷରେ ମିଳେ।
Verse 15
यस्तत्र भोजयेद्विप्रं षड्रसं विधिपूर्वकम् । एकेन भोजितेनैव कोटिर्भवति भोजिता
ଯେ ଲୋକ ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଷଡ୍ରସଯୁକ୍ତ ଭୋଜନରେ ଗୋଟିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ଗୋଟିଏକୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ମଧ୍ୟ କୋଟିଜନକୁ ଭୋଜନ କରାଇଥିବା ପୁଣ୍ୟ ହୁଏ।
Verse 16
यस्तत्र कारयेद्धोमं संनिहित्यासमीपतः । एकैकाहुतिदानेन कोटिहोमफलं लभेत्
ଯେ ଲୋକ ସେଠାରେ ସନ୍ନିହିତ୍ୟାର ସମୀପରେ ହୋମ କରାଏ, ସେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକେକ ଆହୁତି ଦାନରେ କୋଟି ହୋମର ଫଳ ଲାଭ କରେ।
Verse 17
मन्त्रजाप्यं तु कुरुते तत्र स्थाने स्थितो यदि । एकैकमंत्रजाप्येन कोटिजाप्यफलं लभेत्
ଯଦି କେହି ସେହି ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ମନ୍ତ୍ରଜପ କରେ, ତେବେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଏକେକ ମନ୍ତ୍ରଜପରେ କୋଟି ଜପର ଫଳ ଲାଭ କରେ।
Verse 18
सुवर्णदानं दातव्यं तत्र यात्राफलेप्सुभिः । स्नात्वा संपूजनीयश्च आदिदेवो जनार्द्दनः
ସେଠାର ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଇଚ୍ଛୁକମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ସ୍ନାନ କରି ଆଦିଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 19
इति वै कथितं सम्यक्फलं सांनिहितं तव । श्रुतं पापहरं नृणां सम्यक्छ्रद्धावतां प्रिये
ଏହିପରି ତୁମକୁ ସାନ୍ନିହିତ୍ୟାର ସତ୍ୟ ଫଳ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ କୁହାଗଲା। ପ୍ରିୟେ, ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ଶୁଣିଲେ ଏହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାପ ହରଣ କରେ।
Verse 85
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये संनिहित्यामाहात्म्यवर्णनंनाम पंचाशीतितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ସାନ୍ନିହିତ୍ୟାମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।