Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 29

Devanagari script

कथितं कोटि सूर्यस्य प्रलयानलसंनिभम् । तेनकालाग्निरुद्रेति प्रोक्तं सोमेश्वरः पुरा

Transliteration

kathitaṃ koṭi sūryasya pralayānalasaṃnibham | tenakālāgnirudreti proktaṃ someśvaraḥ purā

Translation

ତାହାକୁ ପ୍ରଳୟାଗ୍ନି ସଦୃଶ—କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟର ପ୍ରଭା ପରି—ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ କରାଯାଇଛି। ତେଣୁ ପୁରାତନ କାଳରେ ସୋମେଶ୍ୱର ‘କାଳାଗ୍ନିରୁଦ୍ର’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Word by Word

• कथितम्: described/said
• कथितम्: Pratipādya (Predicative/प्रतीपाद्य)
• Type: Adjective
• Root: कथ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• कोटि: a crore
• कोटि: Visheshana (Quantifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (संख्यावाचक)

• सूर्यस्य: of the sun
• सूर्यस्य: Shashthi-sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• प्रलयानलसंनिभम्: like the fire of dissolution
• प्रलयानलसंनिभम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रलय (प्रातिपदिक) + अनल (प्रातिपदिक) + संनिभ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (प्रलयस्य अनल इव संनिभं); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तेन: by that/therefore
• तेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; सर्वनाम

• कालाग्निरुद्र: Kālāgnirudra
• कालाग्निरुद्र: Karma/Pratipādya (Object of naming/कर्म)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक) + अग्नि (प्रातिपदिक) + रुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (कालस्य अग्निरिव रुद्रः); पुंलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• इति: thus
• इति: Vacana-paryavasana (Quotation marker/इति)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरण/इत्यर्थक (quotative particle)

• प्रोक्तम्: was called/declared
• प्रोक्तम्: Pratipādya (Predicative/प्रतीपाद्य)
• Type: Adjective
• Root: प्रवच्/वच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सोमेश्वरः: Someśvara
• सोमेश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (सोमस्य ईश्वरः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

• पुरा: formerly
• पुरा: Kāla-adhikarana (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक (adverb of time)

Speaker

Īśvara (Śiva) (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Somēśvara (Kālāgnirudra aspect) at Prabhāsa

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Somēśvara appears as a blazing liṅga, radiance like countless suns; behind it, a symbolic pralaya horizon of fire-waves, yet devotees stand protected within a sanctum of grace.

Characters & Entities

• Somēśvara
• Kālāgnirudra
• Pralaya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Somēśvara embodies the awe-inspiring power of Rudra—capable of cosmic dissolution—yet present for devotees at the tīrtha.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra through the praise of Somēśvara as Kālāgnirudra.

What ritualistic prescription is mentioned?

None directly; the verse provides a name-etymology and potency-description supporting pilgrimage faith.