Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 25

Devanagari script

योऽसौ प्राणः शरीरस्थो देहिनां देहसंचरः । ब्रह्मांडमेतद्यस्यांतरेको यश्चाप्यनेकधा

Transliteration

yo'sau prāṇaḥ śarīrastho dehināṃ dehasaṃcaraḥ | brahmāṃḍametadyasyāṃtareko yaścāpyanekadhā

Translation

ଯେ ପ୍ରାଣ ଶରୀରରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ସଞ୍ଚରେ, ଯାହାଙ୍କ ଅନ୍ତରେ ଏହି ସମଗ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ଅଣ୍ଡ ଅଛି—ସେ ଏକ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ବହୁରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ।

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• असौ: that (one)
• असौ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्राणः: vital breath
• प्राणः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्राण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• शरीरस्थः: situated in the body
• शरीरस्थः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शरीर + स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः (शरीरे स्थितः)

• देहिनाम्: of embodied beings
• देहिनाम्: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देहिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• देहसंचरः: moving within the body
• देहसंचरः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: देह + संचर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (देहे संचरति इति)

• ब्रह्माण्डम्: the cosmic egg/universe
• ब्रह्माण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्म + अण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (ब्रह्मणः अण्डम्)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (ब्रह्माण्डम्)

• यस्य: whose
• यस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• अन्तर: within
• अन्तर: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (अन्तरे)

• एकः: one
• एकः: Visheshana (Adjectival/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (यः/प्राणः)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; पुनरुक्त-सम्बन्ध (relative)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-बोधक अव्यय

• अपि: also
• अपि: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/अपि-भावक अव्यय (also/even)

• अनेकधा: in many ways
• अनेकधा: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनेकधा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (adverb of manner)

Speaker

Śiva (Someśvara/Kālāgnirudra) to Devī (Deveśī)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A yogic vision: within the subtle prāṇa in a human body, the entire brahmāṇḍa appears—stars, worlds, and beings—while a single luminous presence pervades all forms.

Characters & Entities

• Prāṇa
• Brahmāṇḍa
• Śiva (implied)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The tīrtha’s Lord is not only a shrine-deity but the immanent life-force—one reality appearing as many.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The ongoing context is Prabhāsa kṣetra and Śrī Someśvara, now described in a more universal, inner (prāṇa) register.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit ritual; the verse shifts toward contemplative understanding of the divine as prāṇa and cosmos.