
ଈଶ୍ୱର ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଶ୍ରୀଦୈତ୍ୟସୂଦନ ମନ୍ଦିର ସମୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏକ ଦେବୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥା କହନ୍ତି—ସେ ବୈଷ୍ଣବୀ ସ୍ୱଭାବର କ୍ଷେତ୍ରଦୂତୀ, ଅର୍ଥାତ୍ କ୍ଷେତ୍ରରକ୍ଷିଣୀ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚାପରେ ବଳବାନ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯାଇ ନାନା ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ରରେ ଦୀର୍ଘ ଯୁଦ୍ଧ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା କଷ୍ଟକର ଦେଖି ବିଷ୍ଣୁ ମହାମାୟା, ତେଜୋମୟୀ ଭୈରବୀ-ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରନ୍ତି; ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦେଖି ଦେବୀଙ୍କ ନୟନ ଦିବ୍ୟ ଭାବେ ବିଶାଳ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ସେ ‘ବିଶାଳାକ୍ଷୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହୋଇ ସେଠାରେ ଶତ୍ରୁନାଶିନୀ ରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି। ପରେ ସୋମେଶ୍ୱର ଓ ଦୈତ୍ୟସୂଦନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ‘ଉମା-ଦ୍ୱୟ’ ଯୁଗଳ ଉପାସନା ଏବଂ ତୀର୍ଥକ୍ରମ—ପ୍ରଥମେ ସୋମେଶ୍ୱର, ପରେ ଶ୍ରୀଦୈତ୍ୟସୂଦନ ଦର୍ଶନ—ବିଧିତ। ମାଘ ମାସର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ବିଶେଷ ପୂଜାର ବିଧାନ ଅଛି। ଫଳରେ ବଂଶପରମ୍ପରାରେ ସନ୍ତାନହୀନତା ନାଶ, ଆରୋଗ୍ୟ-ସୁଖ ସ୍ଥିରତା, ଏବଂ ନିତ୍ୟଭକ୍ତଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ। ଶେଷରେ ଫଳଶ୍ରୁତି—ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣେ ପାପକ୍ଷୟ ଓ ଧର୍ମବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवीं क्षेत्रदूतीं तु वैष्णवीम् । श्रीदैत्यसूदनाद्देवि पूर्वभागे व्यवस्थिताम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତଃ ପରେ ବୈଷ୍ଣବୀ ‘କ୍ଷେତ୍ରଦୂତୀ’ ଏହି ମହାଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ହେ ଦେବି, ସେ ଶ୍ରୀ ଦୈତ୍ୟସୂଦନଙ୍କ ସମୀପରେ ପୂର୍ବଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
योगेश्वर्यास्तथैशान्यां धनुषां सप्तके स्थिताम् । महादौर्भाग्यदग्धानां स्थितां भेषजरूपिणीम्
ଯୋଗେଶ୍ୱରୀଙ୍କ ସମୀପ ଈଶାନ ଦିଗରେ ସେ ସାତ ଧନୁଷ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ। ମହାଦୁର୍ଭାଗ୍ୟେ ଦଗ୍ଧ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ଔଷଧି-ରୂପିଣୀ ଭାବେ ବିରାଜିତ।
Verse 3
चाक्षुषस्यांतरे देवि यदा दैत्या बलोत्कटाः । हन्यमाना विष्णुनाऽथ दक्षिणां दिशमाविशन्
ହେ ଦେବି! ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ବଳୋତ୍କଟ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହନ୍ୟମାନ ହେଉଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ପଳାଇ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 4
तत्र वर्षशतं साग्रं दैत्याश्चक्रुर्महाहवम् । विष्णुना सह देवेशि दिव्यास्त्रैश्च पृथग्विधैः
ସେଠାରେ, ହେ ଦେବେଶି! ଦୈତ୍ୟମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ନାନାପ୍ରକାର ଦିବ୍ୟାସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର କରି, ଶତବର୍ଷରୁ କିଛି ଅଧିକ ସମୟ ମହାଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 5
दुःखवध्यांस्ततो ज्ञात्वा विष्णुः कमललोचनः । सस्मार भैरवीं शक्तिं महामायां महाप्रभाम्
ତେବେ କମଳଲୋଚନ ବିଷ୍ଣୁ ସେମାନେ ଦୁର୍ବଧ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣି, ମହାପ୍ରଭା ମହାମାୟା—ଭୈରବୀ ଶକ୍ତିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।
Verse 6
सा स्मृता क्षणमात्रेण विष्णुना प्रभविष्णुना । तत्रागता महादेवी आनंदस्फुरितेक्षणा
ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ବିଷ୍ଣୁ ସ୍ମରଣ କରିବାମାତ୍ରେ ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ—ଆନନ୍ଦରେ ସ୍ଫୁରିତ ନୟନବତୀ ମହାଦେବୀ।
Verse 7
विशाले तु कृते देव्या लोचने विष्णुदर्शनात् । विशालाक्षी ततो जाता तत्रस्था दैत्यनाशिनी
ବିଷ୍ଣୁଦର୍ଶନରେ ଦେବୀ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ନୟନକୁ ବିଶାଳ କଲେ, ସେତେବେଳେ ସେ ‘ବିଶାଳାକ୍ଷୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ; ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ଦୈତ୍ୟନାଶିନୀ ହେଲେ।
Verse 8
अस्मिन्कल्पेसमाख्याता ललितोमा वरानने । उमाद्वयं समाख्यातं सोमेशे दैत्यसूदने
ହେ ବରାନନେ! ଏହି କଳ୍ପରେ ସେ ‘ଲଲିତୋମା’ ବୋଲି କଥିତ; ଏହି ‘ଉମାଦ୍ୱୟ’ ସୋମେଶ ଓ ଦୈତ୍ୟସୂଦନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
Verse 9
पूर्वं सोमेश्वरे पश्येत्पश्चाच्छ्रीदैत्यसूदने । उमा द्वयं पूजयित्वा तीर्थयात्राफलं लभेत्
ପ୍ରଥମେ ସୋମେଶ୍ୱରରେ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ, ପରେ ଶ୍ରୀଦୈତ୍ୟସୂଦନରେ। ଉମାଦ୍ୱୟକୁ ପୂଜିଲେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।
Verse 10
माघे मासि तृतीयायां विधिना योऽर्चयेत्तु ताम् । न संततिविहीनः स्यात्तस्यकोट्यन्वये नरः
ମାଘ ମାସର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଯେ ନିୟମାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାର ବଂଶରେ କୋଟି ପିଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କେହି ସନ୍ତାନହୀନ ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 11
यो नित्यमीक्षते तत्र भक्त्या परमया युतः । आरोग्यसुखसौभाग्यसंयुक्तोऽसौ भवेच्चिरम्
ଯେ ତାହାଁ ନିତ୍ୟ ପରମ ଭକ୍ତିସହିତ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଆରୋଗ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ସୌଭାଗ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ରହେ।
Verse 12
इति संक्षेपतः प्रोक्तं माहात्म्यं ललितोद्भवम् । श्रुतं यत्पापनाशाय जायते धर्मवृद्धये
ଏହିପରି ସଂକ୍ଷେପରେ ଲଲିତାଉଦ୍ଭବ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କୁହାଗଲା। ଏହା ଶୁଣିଲେ ପାପନାଶ ହୁଏ ଓ ଧର୍ମବୃଦ୍ଧି ହୁଏ।
Verse 61
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये ललितोमाविशालाक्षी माहात्म्यवर्णनंनामैकषष्टितमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟର ପ୍ରଥମ ଭାଗର ‘ଲଲିତା-ଉମା-ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଷଷ୍ଟିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।