Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 5

Devanagari script

तस्य वामे स्थितो विष्णुर्वराह इति यः स्मृतः । तस्य दक्षिणभागे तु स्थितो ब्रह्मा प्रजापतिः । कपर्द्दिरूपमास्थाय सावित्र्याः कोपकारणात्

Transliteration

tasya vāme sthito viṣṇurvarāha iti yaḥ smṛtaḥ | tasya dakṣiṇabhāge tu sthito brahmā prajāpatiḥ | kaparddirūpamāsthāya sāvitryāḥ kopakāraṇāt

Translation

ତାହାଙ୍କ ବାମପାର୍ଶ୍ୱରେ ‘ବରାହ’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛନ୍ତି; ଦକ୍ଷିଣପାର୍ଶ୍ୱରେ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଅଧିଷ୍ଠିତ। ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ କ୍ରୋଧକାରଣରୁ ସେ ‘କପର୍ଦ୍ଦୀ’ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Word by Word

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• वामे: on the left (side)
• वामे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वाम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः (Locative), एकवचनम्

• स्थितः: standing/situated
• स्थितः: Karta (Predicative/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः (past participle), पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• वराहः: Varāha
• वराहः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• इति: thus/as
• इति: Sambandha (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• यः: who
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• स्मृतः: is remembered/called
• स्मृतः: Kriya (Predicative action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः, पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्मणि-प्रयोगार्थः (is remembered/called)

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम

• दक्षिणभागे: on the right side/part
• दक्षिणभागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणभाग (प्रातिपदिक: दक्षिण + भाग)
• Form: पुंलिङ्गः, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; तत्पुरुषः (दक्षिणः भागः)

• तु: but/and
• तु: Sambandha (Contrast/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपातः (conjunction/contrast)

• स्थितः: standing/situated
• स्थितः: Karta (Predicative/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (प्रत्यय)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• ब्रह्मा: Brahmā
• ब्रह्मा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• प्रजापतिः: Prajāpati
• प्रजापतिः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रजापति (प्रातिपदिक: प्रजा + पति)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (प्रजानां पतिः)

• कपर्द्दिरूपम्: the form of Kaparddī
• कपर्द्दिरूपम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: कपर्द्दिरूप (प्रातिपदिक: कपर्द्दि + रूप)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (कपर्द्देः रूपम्)

• आस्थाय: having assumed
• आस्थाय: Kriya (Gerundial/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: आ + स्था (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), उपसर्गः—आ; पूर्वकालिक-क्रिया

• सावित्र्याः: of Sāvitrī
• सावित्र्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सावित्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, षष्ठी-विभक्तिः (Genitive), एकवचनम्

• कोपकारणात्: because of the cause of (her) anger
• कोपकारणात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: कोपकारण (प्रातिपदिक: कोप + कारण)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, पञ्चमी-विभक्तिः (Ablative), एकवचनम्; तत्पुरुषः (कोपस्य कारणम्)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Someśvara-sannidhi with Varāha and Brahmā presence (Prabhāsa)

Type: temple

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A central Someśvara-liṅga with Viṣṇu as Varāha standing to the left and Brahmā Prajāpati to the right; an additional emblem of 'Kaparddī' (matted/knotted hair icon) indicates a specific manifested form linked to Sāvitrī’s anger episode.

Characters & Entities

• Someśvara
• Viṣṇu
• Varāha
• Brahmā
• Prajāpati
• Kaparddī
• Sāvitrī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage theology integrates cosmic functions—preservation (Viṣṇu), creation (Brahmā), and transcendence (Śiva)—around a single sacred center.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra’s Someśvara Liṅga precinct, described with attendant divine presences.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse provides sacred iconographic and mythic context for darśana at the site.