Adhyaya 353

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि भल्लतीर्थमनुत्तमम् । तस्याश्च पश्चिमे भागे यत्र विष्णुश्चतुर्भुजः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଅନୁତ୍ତମ ଭଲ୍ଲତୀର୍ଥକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ତାହାର ପଶ୍ଚିମ ଭାଗରେ ସେଇ ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ବିଷ୍ଣୁ ବିରାଜମାନ।

Verse 2

यत्र त्यक्तं शरीरं तु विष्णुना प्रभविष्णुना । तस्मिन्मित्रवने रम्ये योजनार्द्धार्द्धविस्तृते

ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରଭବିଷ୍ଣୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଶରୀର ତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ। ସେଇ ରମ୍ୟ ମିତ୍ରବନ ଅର୍ଧ ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 3

युगेयुगे महादेवि कल्पमन्वतरादिषु । तत्रैव संस्थितिर्विष्णोर्नान्यत्र च रतिर्भवेत्

ହେ ମହାଦେବୀ, ଯୁଗେ ଯୁଗେ—କଳ୍ପ, ମନ୍ୱନ୍ତର ଆଦି ସମୟରେ—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ନିବାସ ସେଠାରେ ହିଁ; ଅନ୍ୟତ୍ର ତାଙ୍କର ରତି (ଆନନ୍ଦ) ହୁଏନାହିଁ।

Verse 4

क्षेत्राणामादिक्षेत्रं तु वैष्णवं तद्विदुर्बुधाः । तिस्रः कोट्यर्द्धकोटिश्च तीर्थानां प्रवराणि च

ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଏହି ବୈଷ୍ଣବ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରମଧ୍ୟରେ ଆଦିକ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ଏଠାରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତିନି କୋଟି ଓ ଅର୍ଧକୋଟି ତୀର୍ଥ ଅଛି।

Verse 5

दिवि भुव्यंतरिक्षे च तानि तत्रैव भामिनि । तत्र मूर्तिमती गंगा स्वयमेव व्यवस्थिता

ହେ ଭାମିନି! ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଅନ୍ତରିକ୍ଷର ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥମାନେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରେ ହିଁ ଅଛନ୍ତି। ସେଠାରେ ମୂର୍ତ୍ତିମତୀ ଗଙ୍ଗା ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।

Verse 6

विष्णोः संप्लवनार्थाय प्राणिनां च हिताय वै । गंगा गया कुरुक्षेत्रं नैमिषं पुष्कराणि च

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକଧାରଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଓ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ଗଙ୍ଗା, ଗୟା, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ନୈମିଷ ଓ ପୁଷ୍କର—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ସନ୍ନିହିତ।

Verse 7

पुरी द्वारवतीं त्यक्त्वा अत्रैव वसते हरिः । तस्यौर्ध्वदैहिकं देवि प्रकरोमि युगेयुगे

ଦ୍ୱାରବତୀ ପୁରୀକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ହରି ଏଠାରେ ହିଁ ବସନ୍ତି। ହେ ଦେବୀ! ତାଙ୍କ ପାଇଁ ମୁଁ ଯୁଗେଯୁଗେ ଊର୍ଧ୍ୱଦୈହିକ କର୍ମ କରେ।

Verse 8

नभस्ये द्वादशीयोगे तत्र गत्वा स्वयं प्रिये । करोमि तद्विधानेन तत्र ब्राह्मणपुंगवैः

ହେ ପ୍ରିୟେ! ନଭସ୍ୟ ମାସରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ-ଯୋଗର ଶୁଭ ସମୟରେ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଙ୍ଗବମାନଙ୍କ ସହ, ବିଧିଅନୁସାରେ ସେହି କର୍ମ କରେ।

Verse 9

तत्र दत्त्वा तु दानानि विधिवद्वेदपारगे । तत्रैव द्वादशीयोगे स्नात्वा चैव विधानतः

ସେଠାରେ ବିଧିପୂର୍ବକ ବେଦପାରଗ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ସେଠାରେଇ ଦ୍ୱାଦଶୀ-ବ୍ରତଯୋଗରେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିରେ ସ୍ନାନ କରିବ।

Verse 10

सन्तर्प्य च पितॄन्भक्त्या मुच्यते सर्वपातकैः । तत्र विष्णुं तु संपूज्य कृत्वा जागरणं निशि

ଭକ୍ତିରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତର୍ପଣ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ; ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଯଥାବିଧି ପୂଜି ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରିବ।

Verse 11

दीपादिदानं कृत्वा तु कृतकृत्योऽभिजायते

ଦୀପ ଆଦି ଦାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ—ଅର୍ଥାତ୍ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଥାଏ।

Verse 12

अथ तस्य प्रवक्ष्यामि पुरावृत्त महं प्रिये । संहृत्य यादवान्सर्वान्वासुदेवः प्रतापवान्

ଏବେ, ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ସେହି ପୁରାତନ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିବି—ପ୍ରତାପବାନ ବାସୁଦେବ ସମସ୍ତ ଯାଦବମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରି (ତାପରେ କ’ଣ ହେଲା)।

Verse 13

दुर्वाससाऽनुलिप्तेन पायसेन पदस्तले । वज्रांगभूतदेहस्तु सर्वव्यापी जनार्द्दनः

ଦୁର୍ବାସା ଲେପିଥିବା ପାୟସ ତାଙ୍କ ପାଦତଳରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲା; ତଥାପି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କ ଦେହ ବଜ୍ରସମ ଦୃଢ଼ ଥିଲା।

Verse 14

गत्वा तीरे समुद्रस्य समाधिस्थो बभूव ह । सर्वस्रोतांसि संयम्य निवेश्यात्मानमात्मनि

ସମୁଦ୍ରତଟକୁ ଯାଇ ସେ ସମାଧିସ୍ଥ ହେଲେ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ପ୍ରାଣର ସମସ୍ତ ପ୍ରବାହକୁ ସଂଯମ କରି ଆତ୍ମାକୁ ଆତ୍ମାରେ ନିବେଶ କଲେ।

Verse 15

एतस्मिन्नंतरे प्राप्तो बाणहस्तो जराभिधः । दाशपुत्रोऽतिकृष्णांगो मत्स्यघाती च पापकृत्

ସେହି ମଧ୍ୟରେ ‘ଜରା’ ନାମକ ଜଣେ ବାଣହସ୍ତ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା—ଦାଶପୁତ୍ର, ଅତି କୃଷ୍ଣାଙ୍ଗ, ମତ୍ସ୍ୟଘାତୀ ଓ ପାପକର୍ତ୍ତା।

Verse 16

तेन दृष्टस्ततो दूरान्निषादात्मसमुद्भवः । विष्णोः पदं मृगं मत्वा शरं तस्य मुमोच ह

ଦୂରରୁ ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ନିଷାଦ ସ୍ୱଭାବଜ ଲୋକଟି—ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକୁ ମୃଗ ଭାବି ତାଙ୍କ ଉପରେ ଶର ଛାଡ଼ିଲା।

Verse 17

ततोऽसौ पश्यते यावद्गत्वा तस्य च संनिधौ । चतुर्बाहुं महाकायं शंखचक्रगदाधरम्

ତାପରେ ସେ ଦେଖୁଦେଖୁ ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଗଲା ଏବଂ ଚତୁର୍ଭୁଜ, ମହାକାୟ, ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।

Verse 18

पुरुषं नीलमेघाभं पुडरीकनिभे क्षणम् । तं दृष्ट्वा भयभीतस्तु वेपमानः कृतांजलिः । अब्रवीन्न मया ज्ञातस्त्वं विभो दिव्यरूपधृक्

ସେ ନୀଳମେଘସଦୃଶ ଶ୍ୟାମ, ପୁଣ୍ଡରୀକସମ ନୟନଯୁକ୍ତ ସେହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ, କୃତାଞ୍ଜଳି କରି କହିଲା—‘ହେ ବିଭୋ, ଦିବ୍ୟରୂପଧାରୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଚିହ୍ନି ପାରିଲି ନାହିଁ।’

Verse 19

अज्ञानात्त्वं मया विद्धस्त्वत्पदाग्रे सुरोत्तम । क्षन्तुमर्हसि मे नाथ न त्वं क्रोद्धुमिहार्हसि

ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଦାଗ୍ରେ ପ୍ରହାର କରିଦେଲି, ହେ ଦେବୋତ୍ତମ। ହେ ନାଥ, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ଏଠାରେ ଆପଣ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 20

विष्णुरुवाच । शापस्यांतोद्य मे भद्र शरपातात्कृतस्त्वया । तस्मात्त्वं मत्प्रसादेन स्वर्गं गच्छ महाद्युते

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ଭଦ୍ର, ଆଜି ତୁମ ଶରପାତରେ ମୋ ଶାପର ଅନ୍ତ ହେଲା। ତେଣୁ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ, ହେ ମହାଦ୍ୟୁତେ, ତୁମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଅ।

Verse 21

ये चान्ये मामिहागत्य द्रक्ष्यंति हि नरोत्तमाः । ते यास्यंति परं स्थानं यत्राहं नित्यसंस्थितः

ଏଠାକୁ ଆସି ଯେ ଅନ୍ୟ ନରୋତ୍ତମମାନେ ମୋତେ ଦର୍ଶନ କରିବେ, ସେମାନେ ସେହି ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବେ ଯେଉଁଠାରେ ମୁଁ ନିତ୍ୟ ସଂସ୍ଥିତ।

Verse 22

भल्लेनाहं यतो विद्धस्त्वया पादतले शुभे । भल्लतीर्थमिति ख्यातं ततो ह्येतद्भविष्यति

ତୁମେ ଶୁଭ ପାଦତଳରେ ଭଲ୍ଲ-ବାଣରେ ମୋତେ ବିଦ୍ଧ କରିଥିବାରୁ, ଏହି ସ୍ଥାନ ତେଣୁ ଆଗାମୀକାଳେ ‘ଭଲ୍ଲତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତିଲାଭ କରିବ।

Verse 23

हरिक्षेत्रमिति प्रोक्तं पूर्वं स्वायंभुवेऽन्तरे

ପୂର୍ବେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏହାକୁ ‘ହରିକ୍ଷେତ୍ର’ ବୋଲି ପ୍ରଖ୍ୟାପିତ କରାଯାଇଥିଲା।

Verse 24

ईश्वर उवाच । इत्युक्त्वांतर्दधे विष्णुर्लुब्धकोऽपि दिवं गतः । येऽत्र स्नानं करिष्यंति भक्त्या परमया युताः । विष्णुलोकं गमिष्यंति प्रीत्या ते मत्प्रसादतः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଏହିପରି କହି ବିଷ୍ଣୁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ, ଶିକାରୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲା। ଯେମାନେ ଏଠାରେ ପରମ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କରିବେ, ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରସାଦରେ ଆନନ୍ଦରେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ।

Verse 25

येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति पितृभक्तिपरायणाः । तृप्तिं तेषां गमिष्यंति पितरश्चैव तर्पिताः

ଯେମାନେ ଏଠାରେ ପିତୃଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃଗଣ ତୃପ୍ତି ପାଇବେ; ପିତୃମାନେ ଯଥାବିଧି ତର୍ପିତ ହେବେ।

Verse 26

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन प्राप्य तत्क्षेत्रमुत्तमम् । दृश्यो देवश्चतुर्बाहुः स्नात्वा तीर्थे तु भल्लके

ଏହେତୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ ସେଇ ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବା ଉଚିତ। ଭଲ୍ଲକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଚତୁର୍ଭୁଜ ଦେବଙ୍କ ଶୁଭ ଦର୍ଶନ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 27

मद्भक्तिबलदर्पिष्ठा मत्प्रियं न नमंति ये । वासुदेवं न ते ज्ञेया मद्भक्ताः पापिनो हि ते

ମୋ ଭକ୍ତିବଳରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ମୋ ପ୍ରିୟକୁ ନମସ୍କାର ନ କରୁଥିବାମାନଙ୍କୁ ବାସୁଦେବଙ୍କ ଭକ୍ତ ବୋଲି ଜାଣିବେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ପାପୀ।

Verse 28

मद्भक्तोऽपि हि यो भूत्वा भुंक्त एकादशीदिने । मल्लिंगस्यार्चनं कार्यं न तेन पापबुद्धिना

ମୋର ଭକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ପାପବୁଦ୍ଧି ଥିବା ଲୋକ; ତାହାଦ୍ୱାରା ମୋ ଲିଙ୍ଗର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରାଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 29

या तिथिर्दयिता विष्णोः सा तिथिर्मम वल्लभा । न तां चोपोषयेद्यस्तु स पापिष्ठतराधिकः

ଯେ ତିଥି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ, ସେଇ ତିଥି ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ। କିନ୍ତୁ ଯେ ସେ ଦିନ ଉପବାସ ନ କରେ, ସେ ଅଧିକ ପାପିଷ୍ଠ ହୁଏ।

Verse 30

तद्वत्स द्वादशीयोगे भल्लतीर्थस्य संनिधौ । यस्तु मां पूजयेद्भक्त्या नारी वाऽपि नरोऽपि वा । तस्य जन्मसहस्राणि गृहभंगो न जायते

ସେହିପରି, ହେ ବତ୍ସ, ଦ୍ୱାଦଶୀ-ଯୋଗରେ ଭଲ୍ଲତୀର୍ଥର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଯେ କେହି—ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ—ଭକ୍ତିରେ ମୋ ପୂଜା କରେ, ତାହାର ହଜାର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୃହଭଙ୍ଗ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 31

इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । भल्लतीर्थस्य विष्णोस्तु सर्व पातकनाशनम्

ଏହିପରି, ହେ ଦେବୀ, ପାପନାଶକ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥିତ ହେଲା। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଭଲ୍ଲତୀର୍ଥ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପାତକ ନାଶକ।

Verse 32

तत्र विष्णोस्तु सांनिध्ये वायव्ये कुम्भमुत्तमम् । भल्लतीर्थं तु विख्यातं यत्र भल्लहतो हरिः

ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ବାୟବ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ) ଦିଗରେ ଏକ ଉତ୍ତମ କୁମ୍ଭ ଅଛି। ଯେଉଁଠାରେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ) ଭଲ୍ଲ (ବାଣ/ଶୂଳାଗ୍ର) ଦ୍ୱାରା ଆହତ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ସ୍ଥାନ ‘ଭଲ୍ଲତୀର୍ଥ’ ଭାବେ ବିଖ୍ୟାତ।

Verse 33

तत्र देयानि वासांसि पदं गावो विधानतः । देयानि विप्रमुख्येभ्यः सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः

ସେଠାରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ବସ୍ତ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ‘ପଦ’ ଦାନ ଓ ଗୋଦାନ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଯେମାନେ ଯାତ୍ରାର ସମ୍ୟକ୍ ଫଳ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କରନ୍ତୁ।

Verse 352

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये भल्लतीर्थमाहात्म्यवर्णनंनाम द्विपञ्चाशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଭଲ୍ଲତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୩୫୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।