Adhyaya 343

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कपिलेश्वरमुत्तमम् । शीराभूषणपूर्वेण कोटितीर्थाच्च पश्चिमे

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ଉତ୍ତମ କପିଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ସେ କୋଟିତୀର୍ଥର ପଶ୍ଚିମେ ଏବଂ ଶୀରାଭୂଷଣର ପୂର୍ବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 2

जरद्गवेशाद्दक्षिणे समुद्रोत्तरतस्तथा । एतद्वै कापिलं क्षेत्रं नापुण्यैः प्राप्यते नरैः

ଏହା ଜରଦ୍ଗବେଶର ଦକ୍ଷିଣେ ଏବଂ ସମୁଦ୍ରର ଉତ୍ତରେ ଅଛି। ଏହିଟି ନିଶ୍ଚୟ କାପିଲ କ୍ଷେତ୍ର; ପୁଣ୍ୟହୀନ ନରମାନେ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 3

कपिलेन पुरा देवि यत्र तप्तं तपो महत् । वर्षाणामयुतं साग्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्

ହେ ଦେବୀ! ପୁରାତନ କାଳରେ ସେଠାରେ କପିଳ ମହାତପ କରିଥିଲେ; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଦଶହଜାରରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ।

Verse 4

समाहूता तत्र देवी कपिलधारा महानदी । समुद्रमध्ये साऽद्यापि पुण्यवद्भिः प्रदृश्यते

ସେଠାରେ ଦେବୀ—କପିଲଧାରା ନାମକ ମହାନଦୀ—ଆହ୍ୱାନିତ ହେଲେ। ସେ ଆଜି ମଧ୍ୟ ସମୁଦ୍ରମଧ୍ୟରେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନଙ୍କୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 5

तत्र स्नात्वा महादेवि कपिलाषष्ठ्यां विशेषतः । कपिलां दापयेत्तत्र गोकोटिफलभाग्भवेत्

ହେ ମହାଦେବୀ! ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ବିଶେଷତଃ କପିଲା-ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ, ସେଠାରେ କପିଲା (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ସେ ଗୋ-କୋଟି ଦାନଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 6

सर्वेषां चैव पापानां प्रायश्चित्तमिदं स्मृतम् । कपिलेश्वरं तु संपूज्य कन्याकोटिफलं लभेत्

ଏହା ସମସ୍ତ ପାପର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। କପିଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ କନ୍ୟା-କୋଟି ଦାନସମ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 7

देव्युवाच । आश्चर्यं मम देवेश कपिलषष्ठ्या महेश्वर । विधानं श्रोतुमिच्छामि दानमन्त्रादि पूर्वकम्

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବେଶ, ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଏହି କପିଲା-ଷଷ୍ଠୀ ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟକର ଲାଗେ। ଦାନବିଧି ଓ ମନ୍ତ୍ରାଦି ସହିତ ତାହାର ବିଧାନ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 8

ईश्वर उवाच । जन्मजीवितमध्ये तु यद्येका लभ्यते नरैः । संयोगयुक्ता सा षष्ठी तत्किं देवि ब्रवीम्यहम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ! ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବନର ମଧ୍ୟରେ ଯଦି ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଶୁଭ-ସଂଯୋଗଯୁକ୍ତ ଏପରି ଗୋଟିଏ ଷଷ୍ଠୀ ମଧ୍ୟ ପାଇଯାଆନ୍ତି, ତେବେ ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ ଆଉ କ’ଣ କହିବି?

Verse 9

प्रौष्ठपद्यसिते पक्षे षष्ठ्यामंगारको यदि । व्यतीपातश्च रोहिण्यां सा षष्ठी कपिला स्मृता

ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦୀ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଷଷ୍ଠୀ ଦିନ ଯଦି ମଙ୍ଗଳବାର ହୁଏ, ଏବଂ ରୋହିଣୀ ନକ୍ଷତ୍ରରେ ବ୍ୟତୀପାତ ଯୋଗ ମଧ୍ୟ ଥାଏ—ତେବେ ସେଇ ଷଷ୍ଠୀ ‘କପିଲା’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 10

तत्र क्षेत्रे नरः स्नात्वा अथवार्कस्थले शुभे । मृदा शुक्ल तिलैश्चैव कपिलासंगमे शुभे

ସେହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ସ୍ନାନ କରି, କିମ୍ବା ଶୁଭ ଅର୍କସ୍ଥଳରେ; କପିଳା ନଦୀର ଶୁଭ ସଙ୍ଗମେ ଶୁଦ୍ଧ ମୃତ୍ତିକା ଓ ଶ୍ୱେତ ତିଳ ସହ (ବିଧି) କରିବ।

Verse 11

कृतस्नानजपः पश्चात्सूर्यायार्घ्यं निवेदयेत् । रक्तचंदनतोयेन करवीरयुतेन च । कृत्वार्घपात्रं शिरसि मंत्रेणानेन दापयेत्

ସ୍ନାନ ଓ ଜପ ସମାପ୍ତ କରି ପରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ନିବେଦନ କରିବ। ରକ୍ତଚନ୍ଦନ-ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ କରବୀର ପୁଷ୍ପ ମିଶାଇ, ଅର୍ଘ୍ୟପାତ୍ରକୁ ଶିର ଉପରେ ରଖି ଏହି ମନ୍ତ୍ରରେ ଅର୍ପଣ କରିବ।

Verse 12

नमस्त्रैलोक्यनाथाय उद्भासितजगत्त्रय । वेदरश्मे नमस्तुभ्यं गृहाणार्घ्यं नमोऽस्तु ते

ତ୍ରିଲୋକନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯିଏ ତ୍ରିବିଧ ଜଗତକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରନ୍ତି। ହେ ବେଦରଶ୍ମି! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଏହି ଅର୍ଘ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କୁ ନମୋ ନମଃ।

Verse 13

सूर्यं प्रदक्षिणीकृत्य संपूज्य कपिलेश्वरम् । उपलिप्ते शुभे देशे पुष्पाक्षतविभूषिते

ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଏବଂ କପିଲେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ନବଲେପିତ ଶୁଭ ସ୍ଥାନକୁ ଯିବ; ସେଠା ପୁଷ୍ପ ଓ ଅକ୍ଷତରେ ସୁଶୋଭିତ ଥାଏ।

Verse 14

स्थापयेदव्रणं कुम्भं चन्दनोदकपूरितम् । पंचरत्नसमायुक्तं दूर्वापुष्पाक्षतान्वितम्

ଚନ୍ଦନ-ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବ୍ରଣ (ନିର୍ଦୋଷ) କଳଶ ସ୍ଥାପନ କରିବ; ତାହା ପଞ୍ଚରତ୍ନସହିତ ଓ ଦୂର୍ବା, ପୁଷ୍ପ, ଅକ୍ଷତ ଯୁକ୍ତ ହେଉ।

Verse 15

रक्तवस्त्रयुगच्छन्नं ताम्रपात्रेण संयुतम् । रथो रुक्मफलस्यैव एकचित्रविचित्रितः

ରୁକ୍ମଫଳ ଅର୍ପଣାର୍ଥେ ଦୁଇଟି ରକ୍ତବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ, ତାମ୍ରପାତ୍ରଯୁକ୍ତ ଏବଂ ଏକମାତ୍ର ବିଶିଷ୍ଟ ଅଳଙ୍କାର-ଚିତ୍ରରେ ସୁଶୋଭିତ ରଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 16

सौवर्णपलसंयुक्तां मूर्तिं सूर्यस्य कारयेत् । कुंभस्योपरि संस्थाप्य गंधपुष्पैः समर्चयेत्

ସୁବର୍ଣ୍ଣ-ପଲସ ପରିମାଣର ସୁନାଯୁକ୍ତ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ମୂର୍ତ୍ତି କରାଇବା ଉଚିତ। ତାହାକୁ କଳଶ ଉପରେ ସ୍ଥାପନ କରି ଗନ୍ଧ ଓ ପୁଷ୍ପଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ଚ୍ଚନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 17

कपिलेश्वरसान्निध्ये मण्डपे होमसंस्कृते । आदित्यं पूजयेद्देवं नामभिः स्वैर्यथोदितैः

କପିଲେଶ୍ୱରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ, ହୋମ-ସଂସ୍କାରଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ମଣ୍ଡପରେ, ଯଥୋକ୍ତ ଭାବେ ନିଜ ନାମମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେବ ଆଦିତ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

आदित्यभास्कर रवे भानो स्वयं दिवाकर । प्रभाकर नमस्तुभ्यं ससारान्मां समुद्धर

ହେ ଆଦିତ୍ୟ, ହେ ଭାସ୍କର, ହେ ରବି, ହେ ଭାନୁ—ଆପଣ ହିଁ ସତ୍ୟ ଦିବାକର। ହେ ପ୍ରଭାକର, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଏହି ସଂସାର-ପ୍ରବାହରୁ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।

Verse 19

भुक्तिमुक्तिप्रदो यस्मात्तस्माच्छांतिं प्रयच्छ नः

ଆପଣ ଭୁକ୍ତି ଓ ମୁକ୍ତି—ଉଭୟର ଦାତା; ତେଣୁ ଆମକୁ ଶାନ୍ତି ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।

Verse 20

प्रार्थनामन्त्रः । नमोनमस्ते वरद ऋक्सामयजुषांपते । नमोऽस्तुविश्वरूपाय विश्वधाम्ने नमोऽस्तु ते

ପ୍ରାର୍ଥନା-ମନ୍ତ୍ର: ହେ ବରଦ! ଋକ୍-ସାମ-ଯଜୁର୍ବେଦର ପତି, ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ହେ ବିଶ୍ୱରୂପ, ହେ ବିଶ୍ୱଧାମ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମୋऽସ୍ତୁ।

Verse 21

अमृतं देवि ते क्षीरं पवित्रमिह पुष्टिदम् । त्वत्प्रसादात्प्रमुच्यंते मनुजाः सर्वपातकैः

ହେ ଦେବୀ! ଆପଣଙ୍କ କ୍ଷୀର ଅମୃତସମ—ଏହି ଲୋକରେ ପବିତ୍ର ଓ ପୁଷ୍ଟିଦାୟକ। ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 22

ब्रह्मणोत्पादिते देवि वह्निकुण्डान्महाप्रभे । नमस्ते कपिले पुण्ये सर्वदेवनमस्कृते

ହେ ଦେବୀ! ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତା, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ପ୍ରକଟିତା, ମହାପ୍ରଭେ! ସମସ୍ତ ଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନମସ୍କୃତ ପୁଣ୍ୟମୟୀ କପିଲେ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 23

सर्वदेवमये देवि सर्वतीर्थमये शुभे । दातारं पूजयानं मां ब्रह्मलोकं नय स्वयम्

ହେ ଶୁଭେ ଦେବୀ! ଆପଣ ସର୍ବଦେବମୟୀ ଓ ସର୍ବତୀର୍ଥମୟୀ। ଦାତାରୂପେ ଆପଣଙ୍କୁ ପୂଜୁଥିବା ମୋତେ, ନିଜ ଶକ୍ତିରେ, ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ନେଇଯାଆନ୍ତୁ।

Verse 24

पूजामंत्रः । एवं संपूज्य कपिलां कुम्भस्थं च दिवाकरम् । ब्राह्मणे वेदविदुष उभयं प्रतिपादयेत्

ପୂଜା-ମନ୍ତ୍ର: ଏହିପରି କପିଲାଙ୍କୁ ଏବଂ କୁମ୍ଭସ୍ଥ ଦିବାକର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରି, ବେଦବିଦ୍ୱାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଉଭୟକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ସମର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 25

व्यासाय सूर्यभक्ताय मंत्रेणानेन दापयेत्

ଏହି ମନ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସୂର୍ଯ୍ୟଭକ୍ତ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ସେଇ ଅର୍ପଣ/ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 26

दिव्यमूर्त्तिर्जगच्चक्षु र्द्वादशात्मा दिवाकरः । कपिलासहितो देवो मम मुक्तिं प्रयच्छतु

ଦିବ୍ୟମୂର୍ତ୍ତି, ଜଗତ୍‌ର ଚକ୍ଷୁ, ଦ୍ୱାଦଶାତ୍ମା ଦିବାକର—କପିଲାସହିତ ସେ ଦେବ ମୋତେ ମୁକ୍ତି ଦିଅନ୍ତୁ।

Verse 27

यस्मात्त्वं कपिले पुण्या सर्वलोकस्य पावनी । प्रदत्ता सह सूर्येण मम मुक्तिप्रदा भव

ହେ ପୁଣ୍ୟା କପିଲେ! ତୁମେ ସର୍ବଲୋକର ପାବନକାରିଣୀ; ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସହ ଦାନ ହେଲେ ମୋ ପାଇଁ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ହେଅ।

Verse 28

पलेन दक्षिणा कार्या तदर्धार्धेन वा पुनः । शक्तितो दक्षिणायुक्तां तां धेनुं प्रतिपादयेत्

ଏକ ପଲ ପରିମାଣର ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ, କିମ୍ବା ତାହାର ଅର୍ଧ; ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ସେ ଧେନୁକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 29

योऽनेन विधिना कुर्या त्षष्ठीं कपिलसंज्ञिताम् । सोऽश्वमेधसहस्रस्य फलं प्राप्नोति मानवः

ଯେ ଏହି ବିଧିରେ ‘କପିଲା’ ନାମକ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସହସ୍ର ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 30

यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । तत्फलं सर्वमाप्नोति यः षष्ठीं कपिलां चरेत्

ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ଯେ ଫଳ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦାନର ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ—କପିଲା-ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତ ଯେ ଆଚରେ, ସେ ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ପାଏ।

Verse 31

कपिलाकोटिसहस्राणि कपिलाकोटिशतानि च । सूर्यपर्वणि यद्दत्त्वा तत्फलं कोटिशो भवेत्

ସୂର୍ଯ୍ୟପର୍ବ ଦିନେ କପିଲା-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଦାନ କୋଟି-ସହସ୍ର ଓ କୋଟି-ଶତ ପରିମାଣରେ ଦିଆଗଲେ, ସେହି କର୍ମର ପୁଣ୍ୟଫଳ କୋଟିଗୁଣ ହୋଇଯାଏ।

Verse 32

कोटिगोरोम संख्यानि वर्षाणि वरवर्णिनि । तावत्स वसते स्वर्गे यः षष्ठीं कपिलां चरेत्

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ‘ଗୋରୋମର କୋଟି-ସଂଖ୍ୟା’ ଯେତେ ବର୍ଷ ଗଣନା ହୋଇପାରେ, ସେତେକାଳ କପିଲା-ଷଷ୍ଠୀ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆଚରଣକାରୀ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରେ।

Verse 33

ज्ञानतोऽज्ञानतो वापि यत्पापं पूर्वसंचितम् । तत्सर्वं नाशमायाति इत्याह कपिलो मुनिः

ଜାଣିକି କିମ୍ବା ଅଜାଣିରେ ପୂର୍ବରୁ ସଞ୍ଚିତ ଯେ କୌଣସି ପାପ—ସେ ସମସ୍ତ ନାଶ ପାଏ; ଏହିପରି କପିଲ ମୁନି କହିଛନ୍ତି।

Verse 343

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये कपि लधाराकपिलेश्वरमाहात्म्ये कपिलाषष्ठीव्रतविधानमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रिचत्वारिंशदुत्तरत्रिशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, କପିଲଧାରା-କପିଲେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘କପିଲା-ଷଷ୍ଠୀ-ବ୍ରତବିଧାନ-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୩୪୩ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।