Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 7

Devanagari script

महर्षिरात्मवान्पूर्वमापस्तंबो द्विजाग्रणीः । उपावसन्सदा रम्भो बभूव भगवांस्तदा

Transliteration

maharṣirātmavānpūrvamāpastaṃbo dvijāgraṇīḥ | upāvasansadā rambho babhūva bhagavāṃstadā

Translation

ପୂର୍ବେ ଆତ୍ମସଂଯମୀ ମହର୍ଷି ଆପସ୍ତମ୍ବ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଗ୍ରଣୀ, ସଦା ଉପବାସପରାୟଣ ଥିଲେ; ସେହି ତପରେ ସେ ତେଜସ୍ୱୀ ଓ ଭଗବଦ୍ଭାବସମ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Word by Word

• महर्षिः: great sage
• महर्षिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महर्षि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• आत्मवान्: self-possessed
• आत्मवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: आत्मवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (qualifier)

• पूर्वम्: formerly
• पूर्वम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पूर्वम् (प्रातिपदिक/अव्ययीभाव-प्रयोग)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• आपस्तम्बः: Āpastamba
• आपस्तम्बः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आपस्तम्ब (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-नाम (proper name)

• द्विजाग्रणीः: leader of the twice-born
• द्विजाग्रणीः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: द्विज + अग्रणी (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (द्विजानाम् अग्रणीः)

• उपावसन्: fasted
• उपावसन्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप-वास् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सदा: always
• सदा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; नित्यत्ववाचक क्रियाविशेषण (adverb)

• रम्भः: Rambha
• रम्भः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेष्य-नाम (proper name)

• बभूव: became
• बभूव: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• भगवान्: venerable, blessed
• भगवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: भगवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तदा: then
• तदा: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (then)

Speaker

Īśvara (Śiva) (continuing the narration)

Skanda Dialogue

Listener: Devī (within the frame)

Visual Art Cues

Scene: Āpastamba, a venerable sage, sits in austere posture, lean from fasting, surrounded by a simple hermitage; his body emits a calm radiance signifying tapas-tejas.

Characters & Entities

• Āpastamba

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Austerity and self-restraint—especially fasting—are portrayed as producing spiritual power and sanctity.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader narrative belongs to Prabhāsa Kṣetra Māhātmya, even as the verse focuses on Āpastamba’s discipline.

What ritualistic prescription is mentioned?

Upavāsa (fasting/observing a fast) is highlighted as Āpastamba’s sustained practice.