Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 39

Devanagari script

लोमश उवाच । त्वमीड्यो हि महाराज जगत्पूज्यो द्विजोत्तमः । गावश्च दिव्यास्तस्माद्गौर्मूल्यमम्यै प्रदीयताम्

Transliteration

lomaśa uvāca | tvamīḍyo hi mahārāja jagatpūjyo dvijottamaḥ | gāvaśca divyāstasmādgaurmūlyamamyai pradīyatām

Translation

ଲୋମଶ କହିଲେ—“ହେ ମହାରାଜ! ଆପଣ ସ୍ତୁତ୍ୟ, ଜଗତ୍‌ପୂଜ୍ୟ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ। ଗାଈମାନେ ଦିବ୍ୟ; ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟ/ଅର୍ପଣ ରୂପେ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦିଆଯାଉ।”

Word by Word

• lomaśaḥ: Lomaśa (sage)
• lomaśaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: lomaśa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• uvāca: said
• uvāca: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: vac (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

• tvam: you
• tvam: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: yusmad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम; प्रथमा, एकवचनम्

• īḍyaḥ: praiseworthy, worthy of worship
• īḍyaḥ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: īḍya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (tvam)

• hi: indeed / for
• hi: Sambandha/Upapada (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: hi (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; निपातः (emphatic/causal particle)

• mahārāja: O great king
• mahārāja: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: mahā + rāja (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, सम्बोधन (8th case), एकवचनम्; कर्मधारयसमासः

• jagat-pūjyaḥ: worshipped by the world
• jagat-pūjyaḥ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: jagat (प्रातिपदिक) + pūjya (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (jagataḥ pūjyaḥ)

• dvijottamaḥ: best of the twice-born (brahmins)
• dvijottamaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: dvija + uttama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्; तत्पुरुषः (श्रेष्ठः द्विजेषु)

• gāvaḥ: cows
• gāvaḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: go (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः (fem.), प्रथमा, बहुवचनम्

• ca: and
• ca: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: ca (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; समुच्चयार्थकः (conjunction)

• divyāḥ: divine
• divyāḥ: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: divya (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् (gāvaḥ)

• tasmāt: therefore
• tasmāt: Hetu/Apadana (Cause/Ablative/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: tad (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: तस्मात् इति पञ्चमी-एकवचनरूपं निपातवत् (ablative used adverbially: ‘therefore/from that’)

• gauḥ: a cow
• gauḥ: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: go (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• mūlyam: price, value
• mūlyam: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: mūlya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• amyai: to her (to this cow)
• amyai: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: idam (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: स्त्रीलिङ्गः, चतुर्थी (4th case), एकवचनम्; एतस्मै/अस्यै इत्यर्थे (to her/for this one)

• pradīyatām: let (it) be given
• pradīyatām: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: pra-dā (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), आत्मनेपदम्/कर्मणि-प्रयोगः (passive imperative), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्

Speaker

Lomaśa

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Lomaśa instructs the king; a gentle, radiant cow is presented as the intended offering, with attendants preparing the gift in a sacred setting.

Characters & Entities

• Lomaśa
• Nabhāga
• Gauḥ (cow)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Go-dāna is upheld as a supremely meritorious offering, reflecting reverence for life-sustaining sacred beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where dharmic prescriptions like go-dāna are taught as part of the site’s greatness.

What ritualistic prescription is mentioned?

Donation of a cow (go-dāna) as the ‘mūlya’—the fitting offering to satisfy the sage.