Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 30

Devanagari script

नाभाग उवाच । कोटिः प्रदीयतां मूल्यं निषादेभ्यो द्विजोत्तम । यद्येतदपि ते मूल्यं ततो भूयः प्रदीयते

Transliteration

nābhāga uvāca | koṭiḥ pradīyatāṃ mūlyaṃ niṣādebhyo dvijottama | yadyetadapi te mūlyaṃ tato bhūyaḥ pradīyate

Translation

ନାଭାଗ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ନିଷାଦମାନଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟ ଭାବେ ଏକ କୋଟି ଦିଆଯାଉ। ଏହା ମଧ୍ୟ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ ହେଲେ, ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଦିଆଯିବ।

Word by Word

• नाभागः: Nābhāga
• नाभागः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नाभाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• कोटिः: a crore; ten million
• कोटिः: Karta (Subject in passive/कर्मकर्तृ)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-क्रियायाः कर्तृस्थानी (subject of passive)

• प्रदीयताम्: let (it) be given
• प्रदीयताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-दा (धातु)
• Form: लोट्-लकार, कर्मणि-प्रयोग (Passive imperative), प्रथम-पुरुष, एकवचन

• मूल्यम्: as the price
• मूल्यम्: Apposition (Samānādhikaraṇa)
• Type: Noun
• Root: मूल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘कोटिः’ इत्यस्य विधेय/सम्बन्ध

• निषादेभ्यः: to the Niṣādas
• निषादेभ्यः: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: निषाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी, बहुवचन

• द्विजोत्तम: O best of twice-born
• द्विजोत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (द्विजेषु उत्तमः), पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• यदि: if
• यदि: Sambandha (Condition marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)
• Form: शर्त/सम्भावना-सूचक अव्यय (conditional particle)

• एतत्: this
• एतत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘मूल्यम्’ इत्यस्य विशेषण/निर्देशक

• अपि: even; also
• अपि: Sambandha (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/अपि-कारक अव्यय (particle: ‘even/also’)

• ते: your
• ते: Shashthi-sambandha (Possessive/षष्ठीसम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• मूल्यम्: price
• मूल्यम्: Karta (Subject in passive/कर्मकर्तृ)
• Type: Noun
• Root: मूल्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘प्रदीयते’ इत्यस्य कर्मणि-कर्तृ (subject of passive)

• ततः: then; thereafter
• ततः: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय—तस्मात्/ततः (ablatival adverb: ‘then/from that’)

• भूयः: more; further
• भूयः: Sambandha (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: भूयस् (अव्यय/प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय—पुनः/अधिकम् (adverb: ‘more, again’)

• प्रदीयते: is given; will be given
• प्रदीयते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-दा (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथम-पुरुष, एकवचन

Speaker

Nabhāga

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Āpastamba

Visual Art Cues

Scene: King Nabhāga, earnest and determined, proposes a koṭi as payment to the Niṣādas; the sage listens with composed detachment, while attendants hold chests of coins and ministers watch.

Characters & Entities

• Nabhāga
• Niṣādas
• Āpastamba (addressed as dvijottama)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

When guided by dharma, generosity escalates beyond self-interest; the king is willing to give more until the settlement becomes righteous.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra, where the narrative links sacred place with righteous giving and ethical resolution.

What ritualistic prescription is mentioned?

A large-scale dāna/compensation (koṭi) to the Niṣādas is proposed.