Adhyaya 33

Verse 1

देव्युवाच । पितुर्वधामर्षसुजात मन्युना यद्यत्कृतं कर्म पुरा महर्षिणा । दधीचिपुत्रेण सुरप्रसाधिना सर्वं श्रुतं तद्धि मया समाधिना

ଦେବୀ କହିଲେ—ପିତୃବଧରୁ ଜନିତ ଅମର୍ଷଜନ୍ୟ କ୍ରୋଧରେ ଦଧୀଚିପୁତ୍ର, ଦେବକାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ସେଇ ମହର୍ଷି ପୂର୍ବେ ଯେ କର୍ମ କରିଥିଲେ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ସମାଧିରେ ଶୁଣିଛି।

Verse 2

पुनःपुनर्वै विबुधैः समानं यद्वृत्तमासी त्किमपि प्रधानम् । कार्यं हि तत्सर्वमनुक्रमेण विज्ञातुमिच्छामि कुतूहलेन

ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ପୁନଃପୁନଃ ଯେ ମୁଖ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ସେ କଣ? ସେ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ମୁଁ କୁତୁହଳରେ କ୍ରମକ୍ରମେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 3

ईश्वर उवाच । उक्तो यदासौ विबुधैः समस्तैरापः पुरा त्वं भुवि भक्षयस्व । यतोऽमराणां प्रथमं हि जाता आपोऽग्रजाः सर्वसुरासुरेभ्यः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ତାକୁ କହିଲେ, ‘ପୂର୍ବେ ଭୂମିରେ ଜଳମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କର।’ କାରଣ ଅମରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜଳ ହିଁ ପ୍ରଥମେ ଜନ୍ମିଥିଲା—ସମସ୍ତ ଦେବାସୁରଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ରଜ।

Verse 4

तेनैवमुक्तस्तु महात्मना तदा प्रदर्शयध्वं मम ता यतः स्थिताः । पीत्वा सुराः सर्वमहं पुरस्तात्कृत्यं करिष्ये सुरभक्षणं हि

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲାପରେ ସେ ମହାତ୍ମା କହିଲେ—‘ସେ ଜଳମାନେ ଯେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି ମୋତେ ଦେଖାଅ। ସେସବୁ ପିଇ ସାରି ମୁଁ ପରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ କରିବି—ଅର୍ଥାତ୍ ଦେବଭକ୍ଷଣ।’

Verse 5

तत्रापि नेतुं यदि मां समर्था यत्रासते वारिचयाः समेताः । अतोऽन्यथा नाहमलीकवादी प्राणे प्रयाते मुनिवाक्यकारी

‘ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ସେଠାକୁ ନେଇଯିବାକୁ ସମର୍ଥ—ଯେଉଁଠି ଜଳରାଶିମାନେ ଏକତ୍ର ଅଛନ୍ତି—ତେବେ ନେଇଚଲ। ନହେଲେ ମୁଁ ମିଥ୍ୟାବାଦୀ ନୁହେଁ; ପ୍ରାଣ ଯାଇଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ମୁନିବାକ୍ୟ ପାଳନକାରୀ।’

Verse 6

आहोक्ते पुंडरीकाक्ष और्वं हि वाडवं तदा । त्वां प्रापयिष्ये यत्रापः केन यानेन वाडव

ତେବେ ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ବାଡବ (ଔର୍ବ)ଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଯେଉଁଠାରେ ଆପଃ (ଜଳ) ଅଛି ସେଠାକୁ ତୁମକୁ ପହଞ୍ଚାଇବି; କିନ୍ତୁ ହେ ବାଡବ, କେଉଁ ଯାନରେ ଯିବୁ?”

Verse 7

वाडव उवाच । नाहं हयादिभिर्यानैर्गंतुं तत्र समुत्सहे । कुमारीकरसंपर्कमेकं मुक्त्वा मतं हि मे

ବାଡବ କହିଲେ— “ଘୋଡ଼ା ଆଦି ଯାନରେ ସେଠାକୁ ଯିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛୁକ ନୁହେଁ। ମୋ ପାଇଁ ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ—କୁମାରୀର ହସ୍ତସ୍ପର୍ଶ।”

Verse 8

विष्णुरुवाच । एतत्ते सुलभं यानं तां कन्यामानयाम्यहम् । या त्वां नेतुं समर्था स्यादपां स्थानं सुनिश्चितम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— “ଏହି ଯାନ ତୁମ ପାଇଁ ସୁଲଭ। ଯେ କନ୍ୟା ତୁମକୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଆପଃର ସ୍ଥାନକୁ ନେଇଯିବାରେ ସମର୍ଥ, ମୁଁ ତାକୁ ଆଣିବି।”

Verse 9

ईश्वर उवाच । सुरभीशापसंतप्ता प्रागुपात्तदशाफला । सरस्वती यानभूता तस्य सा विष्णुना कृता

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— “ସୁରଭୀର ଶାପରେ ସନ୍ତପ୍ତ ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଗ୍ରହୀତ ଅବସ୍ଥାର ଫଳ ବହନ କରୁଥିବା ସରସ୍ୱତୀକୁ ବିଷ୍ଣୁ ତାହାର ଯାନ ରୂପେ କରିଦେଲେ।”

Verse 10

ततोऽब्रवीद्विभुर्गंगां पार्श्वतः समुपस्थिताम् । एनं वह्निं महाभागे वेगान्नय महोदधिम् । नान्या शक्ता समानेतुं त्वां विना लोकपावनि

ତାପରେ ପ୍ରଭୁ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ହେ ମହାଭାଗେ, ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ବେଗରେ ମହୋଦଧିକୁ ନେଇଯାଅ। ହେ ଲୋକପାବନୀ, ତୁମ ବିନା ଅନ୍ୟ କେହି ଏହାକୁ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚାଇ ପାରିବ ନାହିଁ।”

Verse 11

गङ्गोवाच । नास्ति मे भगवञ्छक्ति रौर्वं वोढुं जगत्पते । रौद्ररूपी महानेष दहत्येवानलो भृशम्

ଗଙ୍ଗା କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ଜଗତ୍ପତେ! ରୌର୍ବ ଅଗ୍ନିକୁ ବହିବା ପାଇଁ ମୋର ଶକ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ମହାବଳୀ ରୌଦ୍ରରୂପ ଜ୍ୱାଳା ଅଗ୍ନି ପରି ଅତ୍ୟଧିକ ଦହେ।

Verse 12

ततस्तु यमुनां प्राह सिन्धुं तस्या ह्यनन्तरम् । अन्या नदीश्च विविधाः पृथक्पृथगुदारधीः

ତାପରେ ସେ ଯମୁନାକୁ କହିଲେ, ତାହା ପରେ ସିନ୍ଧୁକୁ; ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ— ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ଉଦାର ଭାବନାରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍।

Verse 13

अशक्तास्ताः समानेतुं पृष्टाश्च सुरसत्तमैः । ततः सरस्वतीं प्राह देवदेवो जनार्द्दनः । त्वमेव वज कल्याणि प्रतीच्यां लवणोदधौ

ସେହି ନଦୀମାନେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପଚାରିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଆଣିବାରେ ଅଶକ୍ତ ହେଲେ। ତେବେ ଦେବଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ— ‘ହେ କଲ୍ୟାଣୀ! ତୁମେ ଏକା ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ଲବଣୋଦଧି (ସମୁଦ୍ର) କୁ ଯାଅ।’

Verse 14

एवं कृते सुराः सर्वे भविष्यन्ति भयोज्झिताः । अन्यथा वाडवेनैते दह्यंते स्वेन तेजसा

ଏପରି କରାଗଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୟମୁକ୍ତ ହେବେ; ନହେଲେ ଏମାନେ ବାଡବର ନିଜ ତେଜରେ ଦହିଯିବେ।

Verse 15

तस्मात्त्वं रक्ष विबुधाने तस्मात्तुमुलाद्भयात् । मातेव भव सुश्रोणि सुराणामभयप्रदा

ଏହିପରି ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଭୟରୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ହେ ସୁଶ୍ରୋଣି! ମାତା ପରି ହୋଇ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ପ୍ରଦାନ କର।

Verse 16

एवमुक्ता हि सा तेन विष्णुना प्रभविष्णुना । आह नाहं स्वतन्त्रास्मि पिता मे ध्रियते चिरात्

ସେଇ ମହାପ୍ରଭାବୀ ବିଷ୍ଣୁ ଏପରି କହିଲେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲା—“ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ମୋ ପିତାଙ୍କର ଅଧିକାର ମୋ ଉପରେ ଅଛି।”

Verse 17

तस्याहं कारिणी नित्यं कुमारी च धृतव्रता । कालत्रयेप्यस्वतन्त्रा श्रूयते विबुधैः सुता

“ମୁଁ ସଦା ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଳନକାରିଣୀ—କୁମାରୀ ଓ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼। ତିନି କାଳରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସ୍ୱାଧୀନ ନୁହେଁ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କନ୍ୟାକୁ ଏଭଳି କହନ୍ତି।”

Verse 18

पित्रादेशं विना नाहं पदमेकमपि क्वचित् । गच्छामि तस्मात्कोऽप्यन्य उपायश्चिंत्यतां हरे

“ପିତାଙ୍କ ଆଦେଶ ବିନା ମୁଁ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଯାଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ, ହେ ହରି, ଅନ୍ୟ ଉପାୟ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତୁ।”

Verse 19

तत्स्वरूपं विदित्वैवं समभ्येत्य पितामहम् । तमब्रवीद्वासुदेवो देवकार्यमिदं कुरु

ଏପରି ସତ୍ୟ ସ୍ଥିତି ଜାଣି ବାସୁଦେବ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ କହିଲେ—“ଦେବମାନଙ୍କର ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରନ୍ତୁ।”

Verse 20

नान्यथा शक्यते नेतुं वाडवोऽग्निर्महाबलः । अदृष्टदोषां मुक्त्वेमां कुमारीं तनयां तव

“ମହାବଳୀ ବାଡ଼ବ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ। ଦୋଷ ଦେଖାଯାଉନଥିବା ଏହି କୁମାରୀ—ଆପଣଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ—ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।”

Verse 21

तच्छ्रुत्वा विष्णुना प्रोक्तं कुमारीं तनयां तदा । शिरस्याधाय सस्नेहमुवाच प्रपितामहः

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପ୍ରପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ସେତେବେଳେ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ନିଜ କନ୍ୟା-କୁମାରୀକୁ ଶିରେ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 22

याहि देवि सुरान्सर्वान्रक्ष त्वं भयमागतान् । विनिक्षिप त्वं नीत्वैनं वाडवं लवणांभसि । पितुर्वाक्यं हि सा श्रुत्वा प्रोवाच श्रुतिलक्षणा

“ଦେବି, ଯାଅ; ଭୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର। ଏହି ବାଡବ-ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇ ଲବଣସମୁଦ୍ରରେ ନିକ୍ଷେପ କର।” ପିତାଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ଶ୍ରୁତି-ଲକ୍ଷଣା ଦେବୀ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 23

सरस्वत्युवाच । एषास्मि प्रस्थिता तात तव वाक्या दसंशयम् । रौद्रोऽयं वाडवो वह्निस्तनुं मे भक्षयिष्यति

ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ— “ତାତ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ମୁଁ ନିଃସନ୍ଦେହେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରୁଛି; କିନ୍ତୁ ଏହି ବାଡବ-ଅଗ୍ନି ରୌଦ୍ର, ଏହା ମୋ ଦେହକୁ ଦହିଦେବ।”

Verse 24

प्राप्तं कलियुगं रौद्रं सांप्रतं पृथिवीतले । लोकः पापसमाचारः स्पर्शयिष्यति मां प्रभो

“ପ୍ରଭୋ, ଏବେ ପୃଥିବୀତଳେ ରୌଦ୍ର କଳିଯୁଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି; ପାପାଚାରୀ ଲୋକେ ମୋତେ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ।”

Verse 25

ततो दुःखतरं किं स्याद्यत्पापैः सह संगमः

“ପାପୀମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗମଠାରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଆଉ କ’ଣ ହୋଇପାରେ?”

Verse 26

ब्रह्मोवाच । यदि पापजनाकीर्णं न वांछसि धरातलम् । पातालतलसंस्था त्वं नय वह्निं महोदधौ

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ଯଦି ପାପଜନେ ଭରିଥିବା ଧରାତଳକୁ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହ, ତେବେ ପାତାଳତଳରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ମହୋଦଧିକୁ ନେଇଯାଅ।

Verse 27

यदातिश्रमसंयुक्ता वह्निना दह्यसे भृशम् । तदा विभिद्य वसुधां प्रत्यक्षा भव पुत्रिके

ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ଅତିଶ୍ରମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିଦ୍ୱାରା ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଦହିବ, ସେତେବେଳେ ଧରାକୁ ଭେଦି ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଅ, ହେ କନ୍ୟେ।

Verse 28

कृत्वा वक्त्रं विशालाक्षि प्राची भव सुमध्यमे । ततो यास्यंति तीर्थानि त्वां श्रांतां चारुहासिनीम्

ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷି, ସୁମଧ୍ୟମେ! ମୁହଁକୁ ପୂର୍ବଦିଗକୁ କରି ପ୍ରାଚୀମୁଖୀ ହେଅ; ତାପରେ, ହେ ଚାରୁହାସିନୀ, ତୁମେ ଶ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ତୀର୍ଥମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ।

Verse 29

तानि सर्वाणि चागत्य साहाय्यं ते वरानने । करिष्यंति त्रयस्त्रिंशत्कोट्यो वै मम शासनात्

ହେ ବରାନନେ! ସେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଆସି ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବେ—ମୋ ଶାସନରେ, ନିଶ୍ଚୟ ତ୍ରୟସ୍ତ୍ରିଂଶତ୍କୋଟି।

Verse 30

गच्छ पुत्रि न संतापस्त्वया कार्यः कथंचन । अरिष्टं व्रज पंथानं मा सन्तु परिपंथिनः

ଯାଅ, ହେ କନ୍ୟେ; ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅରିଷ୍ଟରହିତ ପଥରେ ଯାଅ—ତୁମ ପଥରେ କୌଣସି ବାଧା କିମ୍ବା ବିରୋଧୀ ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 31

ईश्वर उवाच । एवमुक्ता तदा तेन ब्रह्मणाथ सरस्वती । त्यक्त्वा भयं हृष्टमनाः प्रयातुं समुपस्थिता

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏପରି ବାକ୍ୟରେ ସମ୍ବୋଧିତ ହୋଇ ସରସ୍ୱତୀ ଭୟ ତ୍ୟାଗ କରି ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତେ ପ୍ରସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 32

तस्याः प्रयाणसमये शंखदुंदुभिनिःस्वनैः । मंगलानां च निर्घोषैर्जगदापूरितं शुभैः

ତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ ଶଙ୍ଖ ଓ ଦୁନ୍ଦୁଭିର ନିନାଦ, ମଙ୍ଗଳ ଘୋଷର ଶୁଭ ଧ୍ୱନିରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ ପବିତ୍ର ଆନନ୍ଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 33

सितांबरधरा देवी सितचंदनगुंठिता । शारदांबुदसंकाशा तारहारविभूषिता

ଦେବୀ ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ରଧାରିଣୀ, ଶ୍ୱେତ ଚନ୍ଦନଲେପିତା; ଶରତ୍କାଳୀନ ମେଘ ପରି ଦୀପ୍ତ, ମୁକ୍ତାହାରରେ ବିଭୂଷିତ ଥିଲେ।

Verse 34

संपूर्णचंद्रवदना पद्मपत्रायतेक्षणा । कीर्तिर्यथा महेंद्रस्य पूरयन्ती दिशो दश

ତାଙ୍କ ମୁଖ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ, ନୟନ ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ; ମହେନ୍ଦ୍ରଙ୍କ କୀର୍ତ୍ତି ପରି ସେ ଦଶ ଦିଗକୁ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 35

स्वतेजसा द्योतयंती सर्वमाभासयज्जगत् । अनुव्रजंती गंगा वै तयोक्ता वरवर्णिनि

ସେ ନିଜ ତେଜରେ ଦୀପ୍ତ ହୋଇ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରି ଗଙ୍ଗା ମଧ୍ୟ ଚାଲୁଥିଲେ—ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନି, ଏମିତି ତାଙ୍କୁ କୁହାଗଲା।

Verse 36

द्रक्ष्यामि त्वां पुनरहं कुत्र वै वसतीं सखि । एवमुक्ता तया गंगा प्रोवाच स्निग्धया गिरा

“ହେ ସଖି, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନର୍ବାର କେଉଁଠି ଦେଖିବି—ତୁମେ କେଉଁଠି ବସିବ?” ଏଭଳି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଗଙ୍ଗା ସ୍ନିଗ୍ଧ ବାଣୀରେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 37

यदैव वीक्षसे प्राचीदिशि प्राप्स्यसि मां तदा । सुरैः परिवृता सर्वैस्तत्राहं तव सुवृते

ତୁମେ ଯେତେବେଳେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରିବ, ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ମୋତେ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ। ହେ ସୁବ୍ରତେ, ସେଠାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ତୁମ ପାଇଁ ସନ୍ନିହିତ ରହିବି।

Verse 38

दर्शनं संप्रदास्यामि त्यज शोकं शुचिस्मिते । तामापृच्छ्य ततो गंगां पुनर्दर्शनमस्तु ते

ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ମୋ ଦର୍ଶନ ଦେବି; ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ଶୋକ ତ୍ୟାଗ କର। ତାପରେ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ—ତୁମର ପୁନର୍ଦର୍ଶନ ହେଉ।

Verse 39

गच्छ स्वमालयं भद्रे स्मर्त्तव्याऽहं त्वयाऽनघे । यमुनापि तथा चैवं गायत्री सुमनोरमा

ହେ ଭଦ୍ରେ, ନିଜ ଆଳୟକୁ ଯାଅ; ହେ ଅନଘେ, ତୁମେ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେହିପରି ଯମୁନାକୁ ମଧ୍ୟ, ଏବଂ ସେହିପରି ସୁମନୋରମା ଗାୟତ୍ରୀକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କର।

Verse 40

सावित्रीसहिताः सर्वाः सख्यः संप्रेषितास्तदा । ततो विसृज्य तां देवी नदी भूत्वा सरस्वती

ତେବେ ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ ସମସ୍ତ ସଖୀମାନଙ୍କୁ ପଠାଇ ଦିଆଗଲା। ତାପରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ନଦୀରୂପ ଧାରଣ କରି ସରସ୍ୱତୀ ହେଲେ।

Verse 41

हिमवंतं गिरिं प्राप्य प्लक्षात्तत्र विनिर्गता । अवतीर्णा धरापृष्ठे मत्स्यकच्छपसंकुला

ହିମବନ୍ତ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେଠାରେ ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷରୁ ସେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠରେ ଅବତରି ସେ ମତ୍ସ୍ୟ ଓ କଚ୍ଛପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 42

ग्राहडिंडिमसंपूर्णा तिमिनक्रगणैर्युता । हसंती च महादेवी फेनौघैः सर्वतो दिशम्

ଗ୍ରାହମାନଙ୍କ ଡିଣ୍ଡିମ ନାଦରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ତିମି-ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ମକରଗଣରେ ଯୁକ୍ତ ମହାଦେବୀ ଯେନ ହସୁଥିବା ପରି ଗତି କରି, ଫେନଧାରାକୁ ସର୍ବଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ କଲେ।

Verse 43

पुण्यतो यवहा देवीस्तूयमाना द्विजातिभिः । वाडवं वह्निमादाय हयवेगेन निःसृता

ପୁଣ୍ୟଦାୟିନୀ ଦେବୀ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ବାଡବ ଅଗ୍ନିକୁ ଧାରଣ କରି, ଅଶ୍ୱବେଗରେ ପ୍ରବଳ ଭାବେ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 44

भित्त्वा वेगाद्धरापृष्ठं प्रविष्टाथ महीतलम् । यदायदाभवच्छ्रांता दह्यते वाडवाग्निना । तदातदा मर्त्यलोके याति प्रत्यक्षतां नदी

ବେଗରେ ପୃଥିବୀର ପୃଷ୍ଠକୁ ଭେଦି ସେ ଭୂଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯେତେବେଳେ ଯେତେବେଳେ ସେ ଶ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ବାଡବାଗ୍ନିରେ ଦହିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ନଦୀ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହୁଏ।

Verse 45

ततस्तु जायते प्राची संतप्ता वाडवेन तु । ततो वै यानि तीर्थानि कीर्त्तितानि पुरातनैः

ତତ୍ପରେ ବାଡବ (ଅଗ୍ନି)ରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇ ‘ପ୍ରାଚୀ’ ନାମକ ନଦୀ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ତାପରେ ପୁରାତନମାନେ କୀର୍ତ୍ତିତ କରିଥିବା ଯେ ଯେ ତୀର୍ଥ, ସେଗୁଡ଼ିକ ନିଶ୍ଚୟ (ତାହା ସହ) ପବିତ୍ର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଓ ମହତ୍ତ୍ୱ ପାଏ।

Verse 46

दिव्यांतरिक्षभौमानि सांनिध्यं यांति भामिनि । ततश्चाश्वासिता तैः सा सरस्वती पुनर्नदी । पातालतलमा साद्य जगाम मकरालयम्

ହେ ଭାମିନି! ଦିବ୍ୟ, ଆକାଶୀୟ ଓ ଭୌମ ତୀର୍ଥଶକ୍ତିମାନେ ତାହାର ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଶ୍ୱସ୍ତ ହୋଇ ସରସ୍ୱତୀ ପୁନଃ ନଦୀରୂପେ ପାତାଳତଳକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମକରାଳୟ ସମୁଦ୍ରଧାମକୁ ଗଲା।

Verse 47

खदिरामोदमासाद्य तत्र सा वीक्ष्य सागरम् । गंतुं प्रवृत्ता तं वह्निमादाय सुरसुंदरि

ଖଦିରବୃକ୍ଷର ସୁଗନ୍ଧମୟ ଉପବନକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ସେଠାରେ ସାଗରକୁ ଦେଖିଲା। ତାପରେ ସେଇ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ ସେହି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନିକୁ ସହ ନେଇ ଆଗକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା।

Verse 48

निरूढभारमात्मानं देवादेशाद्विचिंत्य सा । प्रहृष्टा सुमनास्तस्मात्प्रवृत्ता दक्षिणामुखी

ଦେବମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ନିଜ ଭାର ଯଥାବିଧି ଗ୍ରହଣ ହୋଇଛି—ଏହା ଚିନ୍ତା କରି ସେ ହର୍ଷିତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନମନା ହେଲା; ତେଣୁ ସେ ଦକ୍ଷିଣମୁଖୀ ହୋଇ ଅଗ୍ରସର ହେଲା।

Verse 49

एतस्मिन्नेव काले तु ऋषयो वेदपारगाः । चत्वारश्च महादेवि प्रभासं क्षेत्रमाश्रिताः

ସେହି ସମୟରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ବେଦପାରଙ୍ଗତ ଚାରି ଋଷି ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 50

हरिणश्चाथ वज्रश्च न्यंकुः कपिल एव च । तपस्तप्यंति तत्रस्थाः स्वाध्यायासक्तमानसाः

ହରିଣ, ବଜ୍ର, ନ୍ୟଙ୍କୁ ଓ କପିଲ—ସେଠାରେ ବସି—ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ (ବେଦପାଠ)ରେ ଆସକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 51

पृथक्पृथक्समाहूताः स्नानार्थं तैः सरस्वती । सागरः सम्मुखस्तस्याः सहसा सम्मुपस्थितः

ସ୍ନାନାର୍ଥେ ସେମାନେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ସହିତ, ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହଠାତ୍ ସାଗର ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲା।

Verse 52

ततः सा चिन्तयामास कथं मे सुकृतं भवेत् । शापभीता च सा साध्वी पंचस्रोतास्तदाऽभवत्

ତାପରେ ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ—“ମୋ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟ କିପରି ହେବ?” ଶାପଭୟରେ ସେ ସାଧ୍ୱୀ ତେବେ ପଞ୍ଚସ୍ରୋତା ହେଲେ।

Verse 53

एकैकं तोषयामास तमृषिं वरवर्णिनि । ततोऽस्याः पंच नामानि जातानि पृथिवीतले

ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ! ସେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ଏକେକ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ; ତେଣୁ ପୃଥିବୀତଳେ ତାଙ୍କର ପାଞ୍ଚ ନାମ ଜନ୍ମ ନେଲା।

Verse 54

हरिणी वज्रिणी न्यंकुः कपिला च सरस्वती । पानावगाहनान्नृणां पंचस्रोताः सरस्वती

ହରିଣୀ, ବଜ୍ରିଣୀ, ନ୍ୟଙ୍କୁ, କପିଲା ଏବଂ (ମୁଖ୍ୟ) ସରସ୍ୱତୀ—ଏଭଳି ସରସ୍ୱତୀ ପଞ୍ଚସ୍ରୋତା ହେଲେ; ଏହି ଜଳ ପାନ ଓ ସ୍ନାନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ।

Verse 55

ब्रह्महत्या सुरापानं स्तेयं गुर्वंगनागमः । एषां संयोगजं चान्यन्नराणां पंचमं हि यत्

ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା, ସୁରାପାନ, ଚୋରି, ଗୁରୁପତ୍ନୀଗମନ—ଏବଂ ଏମାନଙ୍କ ସଂଯୋଗରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଅନ୍ୟ ପାପକୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ମହାପାପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 56

एतत्पंचविधं पुंसां पंचधाऽवस्थिता सती । नाशयेत्पातकं घोरं सखीभिः सहिता नदी

ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ପାପର ଏହି ପଞ୍ଚବିଧ ସମୁଚ୍ଚୟକୁ—ପଞ୍ଚରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ସେ ନଦୀ, ସଖୀଭୂତ ପାଞ୍ଚ ଧାରା ସହିତ, ଘୋର ପାତକ ନାଶ କରେ।

Verse 57

ब्रह्महत्यां महाघोरां प्रतिलोमा सरस्वती । पानावगाहनान्नृणां नाशयत्यखिलं हि सा

‘ପ୍ରତିଲୋମା’ ସରସ୍ୱତୀ—ତାଙ୍କ ଜଳ ପାନ ଓ ତାହାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ପରି ମହାଘୋର ପାପକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 58

प्रमादान्मदिरापानदोषेणोपहतात्मनाम् । तद्व्यपोहाय कपिला द्विजानां वहते नदी

ପ୍ରମାଦବଶତଃ ମଦିରାପାନ ଦୋଷରେ ଯାହାଙ୍କ ଆତ୍ମା ଆହତ, ସେହି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ସେ ଦାଗ ହଟାଇବା ପାଇଁ କପିଲା ନଦୀ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ।

Verse 59

उपवासाज्जपाद्धोमात्स्नानात्पानाद्द्विजन्मनाम् । सप्ताहान्नाशयेत्पापं तत्तद्भावेन चेतसा

ଉପବାସ, ଜପ, ହୋମ, ସ୍ନାନ ଓ (ତୀର୍ଥଜଳ) ପାନ—ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର ପାପ ସାତ ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ନାଶ ହୁଏ; ଯେତେବେଳେ ମନ ପ୍ରତ୍ୟେକ କର୍ମର ଉଚିତ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଭରିଥାଏ।

Verse 60

स्वयं तेऽपि विशुध्यंति यथोक्तविधिकारिणः । न्यंकुं नदीं समासाद्य महतः पातकात्कृतात्

ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଆଚରଣ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି; ନ୍ୟଙ୍କୁ ନଦୀକୁ ସମୀପ କରି, କୃତ ମହା ପାତକରୁ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 61

स्नानोपासनपानेन वज्रिणी गुरुतल्पगम् । नाशयत्यखिलं पुंसां पापं भूरिभयंकरम्

ସ୍ନାନ, ଉପାସନା ଓ ତାହାର ଜଳପାନ ଦ୍ୱାରା ବଜ୍ରିଣୀ ପୁରୁଷମାନଙ୍କର ଗୁରୁତଲ୍ପଗମନଜନିତ ଅତିଭୟଙ୍କର ପାପକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନାଶ କରେ।

Verse 62

संयोगजस्य पापस्य हरणाद्धरिणी स्मृता । नदी पुण्यजलोपेता सप्ताहमवगाहनात्

ଅନୁଚିତ ସଂଯୋଗଜନିତ ପାପକୁ ହରଣ କରୁଥିବାରୁ ସେ ‘ହରିଣୀ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ପୁଣ୍ୟଜଳଯୁକ୍ତ ସେଇ ନଦୀରେ ସାତ ଦିନ ଅବଗାହନ କଲେ ପବିତ୍ରତା ହୁଏ।

Verse 63

एवमेतानि पापानि सर्वाणि सुरसुंदरि । नदी नाशयते तथ्यं पंचस्रोता सरस्वती

ଏହିପରି, ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ! ପଞ୍ଚସ୍ରୋତା ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଏହି ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।

Verse 64

ततोऽपश्यत्पुनश्चारु सा देवी पथि संस्थितम् । पर्वतं सागरस्यांते रोद्धुं मार्गमिव स्थितम्

ତାପରେ ସେ ସୁନ୍ଦରୀ ଦେବୀ ପୁନର୍ବାର ଦେଖିଲେ—ନିଜ ପଥରେ, ସମୁଦ୍ରତଟେ ଏକ ପର୍ବତ ଦଣ୍ଡାୟମାନ; ଯେନେ ମାର୍ଗ ରୋକିବାକୁ ଥିବା ପରି।

Verse 65

ब्रह्माण्डमानदण्डोऽयं पुरतो गिरिसत्तमः । व्रजन्त्याः सुरकार्येण मम विघ्नकरः स्थितः

“ଏହି ଗିରିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେନେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମାନଦଣ୍ଡ; ଦେବକାର୍ଯ୍ୟରେ ଯାଉଥିବା ମୋର ସମ୍ମୁଖେ ଏହା ବିଘ୍ନ ହୋଇ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।”

Verse 66

उच्चैस्तरं महाशैलमवलोक्य सरस्वती । अथ वेगेन रुद्धेन गिरिणा विस्मिता सती

ଉଚ୍ଚ ଓ ମହାଶୈଳକୁ ଦେଖି ସରସ୍ୱତୀ—ସେଇ ଶିଖରଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବେଗବାହିନୀ ରୋକାଯାଇ—ବିସ୍ମିତ ହେଲେ।

Verse 67

एवं संचिन्तयेद्यावन्मनसा तन्म हाद्भुतम् । तावन्मंगलशब्देन प्रतिबुद्धः कृतस्मरः

ସେ ମହାଦ୍ଭୁତ ବିଷୟକୁ ମନେ ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସମୟରେ, ମଙ୍ଗଳଶବ୍ଦରେ ସେ ଜାଗ୍ରତ ହେଲେ ଓ ସ୍ମୃତି ପୁନଃ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 68

गिरिशृंगद्वंद्वचरं ददर्श पुरुषं च सा । तामाह देवीं स नगो मार्गो नास्तीह सुव्रते

ସେ ଦୁଇ ପର୍ବତଶିଖର ମଧ୍ୟରେ ଚଳିତ ଏକ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖିଲେ। ସେ ପର୍ବତ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲା—“ହେ ସୁବ୍ରତେ, ଏଠାରେ ମାର୍ଗ ନାହିଁ।”

Verse 69

अन्यत्र क्वापि गच्छ त्वं यत्र तेऽभिमतं शुभे । आहैवमुक्ते सा देवी नरं नगशिरःस्थितम्

“ହେ ଶୁଭେ, ତୋର ଇଚ୍ଛା ଯେଉଁଠି, ସେଠି କେଉଁଠି ଅନ୍ୟତ୍ର ଯାଅ।” ଏପରି କହିଲାପରେ, ଦେବୀ ପର୍ବତଶିଖରସ୍ଥ ସେ ନରକୁ ପ୍ରତିଉତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 70

देवादेशात्समायाता न निरोध्या गिरे त्वया । एवमुक्ते गिरिः प्राह तां देवीं सुमनोरमाम्

ଦେବୀ କହିଲେ—“ଦେବମାନଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଆସିଛି; ହେ ଗିରେ, ତୁମେ ମୋତେ ରୋକିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।” ଏପରି କହିଲେ ପରେ, ପର୍ବତ ସେ ମନୋହର ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲା।

Verse 71

पर्वतोऽहं त्वया भद्रे किं न ज्ञातः कृतस्मरः । त्वत्स्पर्शनान्न दोषोस्ति कुमारी त्वं यतोऽनघे

ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୁଁ ପର୍ବତ; ତଥାପି ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ଚିହ୍ନିଲ ନାହିଁ? ହେ ନିଷ୍ପାପେ! ତୁମକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାରେ ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ କୁମାରୀ।

Verse 72

अतस्त्वां वरये देवि भार्या मे भव सुव्रते

ଏହେତୁ, ହେ ଦେବି! ମୁଁ ତୁମକୁ ବରୁଛି; ହେ ସୁବ୍ରତେ! ତୁମେ ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ।

Verse 73

सरस्वत्युवाच । पिता मे ध्रियते यस्मात्तेन नाहं स्वयंवरा । तव भार्या भविष्यामि मार्गं यच्छ ममाधुना

ସରସ୍ୱତୀ କହିଲେ— ମୋ ପିତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ମାନ୍ୟ ଥିବାରୁ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂବରା ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବି; ଏବେ ମୋତେ ପଥ ଦିଅ।

Verse 74

एवमुक्तो गिरिः प्राह अनिच्छंतीं महाबलात् । उद्वाहयिष्ये त्वां भद्रे कस्त्राता स्ति तवाधुना

ଏପରି କହିବା ପରେ ପର୍ବତ କହିଲା— ସେ ଅନିଚ୍ଛୁକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମହାବଳରେ: ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୁଁ ତୁମକୁ ବିବାହ କରିବି; ଏବେ ତୁମର ରକ୍ଷକ କିଏ?

Verse 75

सा तं मनोभवाक्रान्तं मत्वा दिव्येन चक्षुषा । आह नास्ति मम त्राता त्वामेव शरणं गता

ଦିବ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ କାମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ବୋଲି ଜାଣି ସେ କହିଲା— ମୋର କୌଣସି ରକ୍ଷକ ନାହିଁ; ମୁଁ କେବଳ ତୁମର ଶରଣ ଗଲି।

Verse 76

त्वयोद्वाह्या यद्य वश्यमहमेवं महाबल । अस्नातां नोद्वह विभो स्नानं कर्त्तुं च देहि मे

ଯଦି ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେଇ ମୋର ବିବାହ କରିବ, ହେ ମହାବଳ, ତେବେ ହେ ପ୍ରଭୁ, ସ୍ନାନ ନକରା ମୋତେ ବିବାହ କରନି। ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅ।

Verse 77

तामुवाच ततः शैलः स्वसंपदभिमानवान् । सौख्यदं पश्य सुभगे मयि संपूर्णवैभवम्

ତାପରେ ନିଜ ସମ୍ପଦରେ ଅଭିମାନୀ ପର୍ବତ ତାକୁ କହିଲା—ହେ ସୁଭଗେ, ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈଭବକୁ ଦେଖ; ଏହା ସୁଖଦାୟକ।

Verse 78

द्वंद्वानि यत्र गायंति किंनराणां मनोरमम् । श्रूयते च सुनिध्वानं तंत्रीवाद्यमथापरम्

ସେଠାରେ କିନ୍ନରମାନଙ୍କର ମନୋହର ପ୍ରତିଗୀତ ଗାଯାଯାଏ; ଏବଂ ତନ୍ତ୍ରୀବାଦ୍ୟ ଆଦିର ମଧୁର, ଗୁଞ୍ଜିତ ନାଦ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଏ।

Verse 79

तत्र तालास्तमालाश्च पिप्पलाः पनसास्तथा । सदैव फलपुष्पाश्चा दृश्यंते सुमनोरमाः

ସେଠାରେ ତାଳ, ତମାଳ, ପବିତ୍ର ପିପ୍ପଳ ଓ ପନସ (କଠାଳ) ଗଛ ଅଛି; ସେମାନେ ସଦା ଫଳ-ପୁଷ୍ପରେ ଭରି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଦିଶନ୍ତି।

Verse 80

कुटजैः कोविदारैश्च कदंबैः कुरबैस्तथा । मत्तालिकुलघुष्टैश्च भूधरो भाति सर्वतः

କୁଟଜ, କୋବିଦାର, କଦମ୍ବ ଓ କୁରବ ଗଛରେ ସୁଶୋଭିତ, ଏବଂ ମତ୍ତ ମଧୁମକ୍ଷୀ ଝୁଣ୍ଡର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ—ସେ ଭୂଧର ସବୁଦିଗରୁ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିଶେ।

Verse 81

हरांगरागवद्भाति क्वचित्कुटजकुड्मलैः । क्वचित्तु कर्णिकारैश्च विष्णोर्वासःसमप्रभः

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ କୁଟଜ କୁଡ୍ମଳରେ ଏହା ହରଙ୍କ ଅଙ୍ଗରାଗ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ; ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ କର୍ଣ୍ଣିକାର ପୁଷ୍ପରେ ବିଷ୍ଣୁଧାମ ସମ ପ୍ରଭାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 82

तमालदलसंछन्नः क्वचिद्वैवस्वतद्युतिः । क्वचिद्धातुविलिप्तांगो गणाध्यक्षवपुर्नगः

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ତମାଳ ପତ୍ରରେ ଆବୃତ ହୋଇ ଏହି ଗିରି ବୈବସ୍ୱତ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ସମ ଦ୍ୟୁତି ଧାରଣ କରେ; ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଧାତୁରଙ୍ଗ ଲେପିତ ଅଙ୍ଗରେ ଗଣାଧ୍ୟକ୍ଷ ସଦୃଶ ରୂପ-ମହିମାରେ ଭାସେ।

Verse 83

चतुर्मुख इवाभाति हरितालवपुः क्वचित् । क्वचित्सप्तच्छदैर्विष्णोर्वपुषा भात्ययं गिरिः

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ହରିତାଳବର୍ଣ୍ଣ ଦେହରେ ଏହା ଚତୁର୍ମୁଖ (ବ୍ରହ୍ମା) ପରି ଭାସେ; ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ସପ୍ତଚ୍ଛଦ ବୃକ୍ଷରେ ଏହି ଗିରି ବିଷ୍ଣୁରୂପ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ।

Verse 84

क्वचित्कात्यायनीप्रख्यः प्रियंगुसुसमाकुलः । क्वचित्केसरसंयुक्तैरनलाभो विभात्यसौ

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ ପୁଷ୍ପରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଏହା କାତ୍ୟାୟନୀ ସଦୃଶ ଲାଗେ; ଆଉ କେତେକ ସ୍ଥାନରେ କେସରସଂଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିରାଶି ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।

Verse 85

वृत्तैः सपुलकैः स्निग्धैः स्त्रीणामिव पयोधरैः । दुष्प्राप्यैरल्पपुण्यानां क्वचिदाभाति बिल्वकैः

କେତେକ ସ୍ଥାନରେ ଏହା ବିଲ୍ୱବୃକ୍ଷରେ ଶୋଭିତ—ଗୋଳ, ସ୍ନିଗ୍ଧ ଓ ନବାଙ୍କୁରରେ ପୁଲକିତ, ଯେନ ନାରୀଙ୍କ ପୟୋଧର; କିନ୍ତୁ ଅଳ୍ପପୁଣ୍ୟବାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ବିଲ୍ୱ ଦୁର୍ଲଭ।

Verse 86

सिंहैर्व्याघ्रैर्मृगैर्नागैर्वराहैर्वानरैस्तथा । क्वचित्क्वचिदसौ भाति परस्परमनुव्रतैः

ସେ ତୀର୍ଥଭୂମି କେଉଁଠି କେଉଁଠି ସିଂହ, ବ୍ୟାଘ୍ର, ମୃଗ, ଗଜ, ବରାହ ଓ ବାନରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ଦିଶେ; ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଅନୁରାଗରେ ଏକାପର ଏକା ଅନୁବ୍ରତ ହୋଇ ରହନ୍ତି।

Verse 87

शूलिकोद्भिन्नमाकाशमिव कुर्वद्भिरुच्चकैः । एवमुक्ते प्रत्युवाच शारदा तं नगोत्तमम्

ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏମିତି କୋଳାହଳ କଲେ, ଯେନେ ଶୂଳଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ମଧ୍ୟ ଭେଦୁଛନ୍ତି; ଏହିପରି କୁହାଯାଉଥିବାବେଳେ ଶାରଦା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ।

Verse 88

यदि मां त्वं परिणये रुदंतीमेकिकां तथा । गृहाण वाडवं हस्ते यावत्स्नानं करोम्यहम्

ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ—କାନ୍ଦୁଥିବା ଏକାକିନୀକୁ—ବିବାହରେ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଚାହ, ତେବେ ମୁଁ ସ୍ନାନ ସମାପ୍ତ କରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ବାଡବକୁ ତୁମ ହାତରେ ଧର।

Verse 89

एवमुक्ते स जग्राह त नगेद्रोऽपवर्जिम् । कृतस्मरस्तत्संस्पर्शात्क्षणाद्भस्मत्वमागतः

ଏହିପରି କୁହିଲେ ସେ ପର୍ବତରାଜ ତାହାକୁ ହାତରେ ଧରିଲେ; କିନ୍ତୁ ‘କୃତସ୍ମର’ ନାମକ ସେ, ସେଇ ସ୍ପର୍ଶମାତ୍ରରେ ମୁହୂର୍ତ୍ତେ ଭସ୍ମ ହୋଇଗଲା।

Verse 90

ततः प्रभृति ते तस्य पाषाणा मृदुतां गताः । गृहदेवकुलार्थाय गृह्यंते शिल्पिभिः सह

ତାହା ପରଠାରୁ ସେ ସ୍ଥାନର ପାଷାଣମାନେ ମୃଦୁତା ପାଇଲେ; ଶିଳ୍ପୀମାନେ ଗୃହଦେବତା ଓ କୁଳଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୃହମନ୍ଦିର-ଦେବକୁଳ ନିର୍ମାଣରେ ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି।

Verse 91

दग्ध्वा कृतस्मरं देवी पुनरादाय वाडवम् । समुद्रस्य समीपे सा स्थिता हृष्टतनूरुहा

କୃତସ୍ମରକୁ ଦଗ୍ଧ କରି ଦେବୀ ପୁନର୍ବାର ବାଡବାଗ୍ନିକୁ ନିଜ ଅଧୀନରେ ନେଲେ। ତାପରେ ସେ ସମୁଦ୍ରସମୀପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ; ହର୍ଷରେ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଉଠିଲା।

Verse 92

तत्रस्था सा महादेवी तमाह वडवानलम् । पश्य वाडव गर्जन्तं सागरं पुरतः स्थितम्

ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହାଦେବୀ ବାଡବାନଳକୁ କହିଲେ— “ହେ ବାଡବ, ଦେଖ; ତୋର ସମ୍ମୁଖରେ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସାଗର ଦଣ୍ଡାୟମାନ।”

Verse 93

गर्जंतं सोऽपि तं दृष्ट्वा प्रसर्पंतं च वीचिभिः । तामाह किमिदं भद्रे भीतो मे लवणोदधिः

ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଏବଂ ତରଙ୍ଗମାନେ ସହ ଆଗକୁ ଧାଉଥିବା ସେହି ସାଗରକୁ ଦେଖି ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ କହିଲା— “ଭଦ୍ରେ, ଏହା କ’ଣ? ଏହି ଲବଣୋଦଧି ମୋତେ ଭୟ କରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଛି।”

Verse 94

प्रहस्योवाच सा बाला को न भीतस्तवानल । भक्ष्यस्ते विहितो यस्मात्तव देवैर्महाबल

ହସି କହିଲେ ସେ ବାଳା— “ହେ ଅନଳ, ତୋତେ କିଏ ନ ଭୟ କରିବ? ହେ ମହାବଳ, ଦେବମାନେ ନିଜେ ତୋ ପାଇଁ ଭକ୍ଷ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।”

Verse 95

स तस्यास्तद्वचः श्रुत्वा संप्रहृष्टस्तु पावकः । दास्यामि ते वरं भद्रे यथेष्टं प्रार्थयस्व नः

ତାଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ପାବକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା ଏବଂ କହିଲା— “ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ତୋତେ ବର ଦେବି; ଯାହା ତୋର ଇଚ୍ଛା, ମୋତେ ପ୍ରାର୍ଥନା କର।”

Verse 96

तेनैवमुक्ता सा देवी वाडवेनाग्निना तदा । सस्मार कारणात्मानं विष्णुं कमललोचनम्

ସେହି ବାଡବାଗ୍ନି ଏପରି କହିଲାପରେ ଦେବୀ ତେବେ କାରଣାତ୍ମା, କମଳଲୋଚନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ।

Verse 97

दृष्टोसावात्महृत्संस्थस्तया देवो जनार्द्दनः । स्मृतमात्रः सरस्वत्या परस्त्रिभुवनेश्वरः

ଅନ୍ତର୍ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ନିଜ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ସେହି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ—ତ୍ରିଭୁବନର ପରମେଶ୍ୱର, ଯିଏ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେ ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 98

मनोदृष्ट्या विलोक्याह सा तमंतःस्थमच्युतम् । वाडवो यच्छति वरमहं तं प्रार्थयामि किम्

ମନୋଦୃଷ୍ଟିରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ କହିଲେ—“ବାଡବ ଏକ ବର ଦେଉଛି; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କ’ଣ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବି?”

Verse 99

ततस्तेन हृदिस्थेन प्रोक्ता देवी सरस्वती । प्रार्थनीयो वरो भद्रे सूचीवक्त्रत्वमादरात्

ତାପରେ ହୃଦୟସ୍ଥ ପ୍ରଭୁ ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଭଦ୍ରେ, ଆଦରରେ ଏହି ବର ମାଗ—ସୂଚୀପରି ମୁଖ ହେବା।”

Verse 100

ततस्त्वभिहितो देव्या यदि मे त्वं वरप्रदः । ततः सूचीमुखो भूत्वा त्वं पिबापो महाबल

ତାପରେ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ମୋତେ ବର ଦେଉଥିବା ହେଉ, ତେବେ ହେ ମହାବଳ, ସୂଚୀମୁଖ ହୋଇ ଏହି ଜଳକୁ ପିଇଦିଅ।”

Verse 101

एवमुक्तेन तत्तेन सूचीवेधसमं कृतम् । घटिकापूरणं यद्वत्पपौ तद्वदनं जलम्

ଏଭଳି ଉପଦେଶ ପାଇ ସେ ନିଜ ମୁଖଦ୍ୱାରକୁ ସୂଚୀ-ଛିଦ୍ର ସମାନ ସୂକ୍ଷ୍ମ କଲା; ଏବଂ ଯେପରି ଘଟିକାପାତ୍ରରେ ଜଳ ପୂରିଯାଏ, ସେହିପରି ଭାବେ ଜଳ ପାନ କଲା।

Verse 102

एवं स वाडवो वह्निः सुराणां भक्षणोद्यतः । वंचितो विष्णुना याति मेधामाधाय यत्नतः

ଏହିପରି ଦେବମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ଷଣ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ସେଇ ବାଡବାଗ୍ନି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚିତ ହେଲା; ଏବଂ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ନିଜ ସଙ୍କଳ୍ପକୁ ସଂଯମ କରି ସେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 103

सर्गमेतं नरः पुण्यं वाच्यमानं शृणोति यः । स विष्णु लोकमासाद्य तेनैव सह मोदते

ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏହି ପୁଣ୍ୟ କଥା ପାଠ ହେଉଥିବାବେଳେ ଶୁଣେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରେ।