Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 71

Devanagari script

तस्योत्पत्तिं विदित्वैवं सुभद्रा हृष्टमानसा । बालमंके समारोप्य अरोदीदार्तया गिरा

Transliteration

tasyotpattiṃ viditvaivaṃ subhadrā hṛṣṭamānasā | bālamaṃke samāropya arodīdārtayā girā

Translation

ଏପରି ଶିଶୁର ଉତ୍ପତ୍ତି ଜାଣି ସୁଭଦ୍ରା ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଶିଶୁକୁ କୋଳେ ଉଠାଇ, ଭାବବିହ୍ୱଳ କମ୍ପିତ ସ୍ୱରରେ ସେ କାନ୍ଦି ପକାଇଲେ।

Word by Word

• तस्य: of him/its
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे/नपुंसकलिङ्गे, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचनम्; सर्वनाम-रूपम् (genitive singular of 'tad')

• उत्पत्तिम्: origin, birth
• उत्पत्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उत्पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचनम् (accusative singular)

• विदित्वा: having known
• विदित्वा: Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: विद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund), ‘having known’

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; प्रकारवाचक-क्रियाविशेषणम् (adverb: thus)

• सुभद्रा: Subhadrā
• सुभद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुभद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचनम् (nominative singular)

• हृष्टमानसा: with delighted mind
• हृष्टमानसा: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: हृष्ट-मानस (प्रातिपदिक; हृष्ट (कृदन्त) + मानस (प्रातिपदिक))
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा, एकवचनम्; विशेषणम् (agreeing with सुभद्रा)

• बालम्: the child
• बालम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: बाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया, एकवचनम् (accusative singular)

• अङ्के: on (her) lap
• अङ्के: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अङ्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचनम् (locative singular)

• समारोप्य: having placed (on)
• समारोप्य: Kriya-viseshana (Adverbial participle/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-रुह् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (absolutive/gerund), ‘having placed/caused to mount’

• अरोदीत्: she wept
• अरोदीत्: Kriya (Main action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: रुद् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/past), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; परस्मैपदम्

• आर्तया: with distressed
• आर्तया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Adjective
• Root: आर्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying गिरा)

• गिरा: voice, speech
• गिरा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, तृतीया, एकवचनम् (instrumental singular)

Speaker

Narrator

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Frame-audience

Visual Art Cues

Scene: Subhadrā, now joyful, lifts the child onto her lap; tears flow as her voice trembles—an intimate vātsalya moment in the sacred field.

Characters & Entities

• Subhadrā
• Kṛṣṇa (context)
• Dadhīci (context)
• Prabhāsakṣetra

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine knowledge turns confusion into relief; yet devotion still expresses itself through heartfelt emotion.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsakṣetra, as the sacred narrative space where revelation and transformation occur.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it narrates an emotional response following divine clarification.