Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 27

Devanagari script

ईश्वर उवाच । एवं देवि समायाता देवदारुवने नदी । ऋषितोयेति विख्याता पवित्रा च वरानने

Transliteration

īśvara uvāca | evaṃ devi samāyātā devadāruvane nadī | ṛṣitoyeti vikhyātā pavitrā ca varānane

Translation

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବି, ଏହିପରି ସେ ନଦୀ ଦେବଦାରୁବନକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲା। ସେ ‘ଋଷିତୋୟା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା, ହେ ସୁମୁଖୀ, ସେ ପରମ ପବିତ୍ର।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• एवम्: thus
• एवम्: Avyaya (Adverbial/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus/in this manner)

• देवि: O देवी
• देवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• समायाता: has arrived
• समायाता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + या (धातु) → समायात (कृदन्त, भूत)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि-भावः (has come/arrived)

• देवदारुवने: in the deodar forest
• देवदारुवने: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: देवदारुवन (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (देवदारूणां वनम्); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/अधिकरण), एकवचन

• नदी: the river
• नदी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नदी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ऋषितोया: ‘Ṛṣitoyā’
• ऋषितोया: Samjna (Name/संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: ऋषि (प्रातिपदिक) + तोय (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (नामरूपेण)

• इति: thus
• इति: Avyaya (Particle/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; उद्धरणसूचक

• विख्याता: renowned
• विख्याता: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + ख्या (धातु) → विख्यात (कृदन्त, भूत)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (नदी)

• पवित्रा: pure
• पवित्रा: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पवित्र (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (नदी)

• च: and
• च: Avyaya (Conjunction/अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)

• वरानने: O fair-faced one
• वरानने: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वरानना (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (वरम् आननम् यस्याः); स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Ṛṣitoyā (in Devadāruvana, Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva narrates to Devī as a luminous river enters a cedar-like devadāru grove; sages stand on the banks, the river personified as a goddess with a calm, purifying aura.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Devī (Pārvatī, implied addressee)
• Devadāru-vana
• Ṛṣitoyā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha’s greatness is affirmed by divine testimony: its purity and fame are rooted in sacred origin and purpose.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Devadāru-vana within Prabhāsa-kṣetra, where the Ṛṣitoyā river/tīrtha is established.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct prescription; the verse functions as a māhātmya-style certification of the river’s purifying nature.