Adhyaya 28

Verse 1

देव्युवाच । इत्याश्चर्यमिदं देव त्वत्तः सर्वं मया श्रुतम् । महिमानं महेशस्य विस्तरेण समुद्भवम् । सांप्रतं सोमनाथस्य यथावद्वक्तुमर्हसि

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ତୁମଠାରୁ ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଶୁଣିଛି—ମହେଶଙ୍କ ମହିମାର ବିସ୍ତୃତ ପ୍ରକାଶ। ଏବେ ସୋମନାଥଙ୍କ ଯଥାର୍ଥ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ବିଧି ମୋତେ ଯଥାବତ୍ କହ।

Verse 2

विधिना केन दृश्योसौ यात्रा कार्या कथं नृभिः । कस्मिन्काले महादेव नियमाश्चैव कीदृशाः

କେଉଁ ବିଧିରେ ତାଙ୍କ (ସୋମନାଥଙ୍କ) ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ? ଲୋକେ ଯାତ୍ରା କିପରି କରିବେ? ହେ ମହାଦେବ! କେଉଁ ସମୟରେ ଏବଂ କି ପ୍ରକାର ନିୟମ ପାଳନୀୟ?

Verse 3

ईश्वर उवाच । हेमन्ते शिशिरे वापि वसन्ते वाथ भामिनि । यदा च जायते चित्तं वित्तं वा पर्व वा भवेत्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଭାମିନି! ହେମନ୍ତ, ଶିଶିର କିମ୍ବା ବସନ୍ତକାଳରେ—ଯେତେବେଳେ ମନରେ ସଙ୍କଳ୍ପ ଜାଗେ, କିମ୍ବା ଧନ-ସାମର୍ଥ୍ୟ ମିଳେ, କିମ୍ବା କୌଣସି ଶୁଭ ପର୍ବ ଆସେ—

Verse 4

तदैव यात्रा कर्त्तव्या भावस्तत्रैव कारणम् । कृत्वा तु नियमं कंचित्स्वगृहे वरवर्णिनि

ସେତେବେଳେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ; କାରଣ ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ କାରଣ ଭାବ ହିଁ। ହେ ବରବର୍ଣ୍ଣିନି! ନିଜ ଘରେ କିଛି ନିୟମ ଗ୍ରହଣ କରି—

Verse 5

प्रणम्य मनसा रुद्रं कृत्वा श्राद्धं यथाविधि । स्थानं प्रदक्षिणं कृत्वा वाग्यतः सुसमाहितः

ମନରେ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଯଥାବିଧି ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ବାକ୍‌ସଂଯମୀ ହୋଇ ସୁସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ—

Verse 6

नियतो नियताहारो गच्छेच्चैव ततः पथि । कामक्रोधौ परित्यज्य लोभमोहौ तथैव च

ନିୟମିତ ଓ ନିୟତ ଆହାରରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟ ପଥରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉ; କାମ-କ୍ରୋଧ ଏବଂ ଲୋଭ-ମୋହକୁ ତ୍ୟାଗ କରୁ।

Verse 7

ईर्ष्यामत्सरलौल्यं च यात्रा कार्या ततो नृभिः । तीर्थानुगमनं पुण्यं यज्ञेभ्योऽपि विशिष्यते

ଏହେତୁ ଲୋକମାନେ ଈର୍ଷ୍ୟା, ମତ୍ସର ଓ ଲୋଭକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ। ତୀର୍ଥାନୁଗମନର ପୁଣ୍ୟ ଯଜ୍ଞମାନଙ୍କଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 8

अग्निष्टोमादियज्ञैश्च इष्ट्वा विपुलदक्षिणैः । तत्तत्फलमवाप्नोति तीर्थानुगमनेन यत्

ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଆଦି ଯଜ୍ଞଗୁଡ଼ିକୁ ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ସହ କରି ଯେଯେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ସେହି ଫଳ ତୀର୍ଥାନୁଗମନରେ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 9

कलेर्युगं महाघोरं प्राप्य पापसमन्वितम् । नान्येनाऽस्मिन्नुपायेन धर्म्मः स्वर्गश्च लभ्यते । विना यात्रां महादेवि सोमेशस्य न संशयः

ପାପସମନ୍ୱିତ ଏହି ମହାଘୋର କଳିଯୁଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ନ ଧର୍ମ ମିଳେ, ନ ସ୍ୱର୍ଗ। ହେ ମହାଦେବୀ, ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବିନା—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 10

ये कुर्वंति नरा यात्रां शुचिश्रद्धासमन्विताः । कलौ युगे कृतार्थास्ते ये त्वन्ये ते निरर्थकाः

ଯେ ଲୋକେ ଶୁଚିତା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି, ସେମାନେ କଳିଯୁଗରେ କୃତାର୍ଥ; ଯେମାନେ ଅନ୍ୟଥା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିରର୍ଥକ ରହିଯାନ୍ତି।

Verse 11

यथामहोदधेस्तुल्यो न चान्योऽस्ति जलाशयः । तथा प्राभासिकात्क्षेत्रात्समं तीर्थं न विद्यते

ଯେପରି ମହାସମୁଦ୍ର ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜଳାଶୟ ନାହିଁ, ସେପରି ପ୍ରାଭାସିକ କ୍ଷେତ୍ର (ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ର) ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ମିଳେ ନାହିଁ।

Verse 12

अनुपोष्य त्रिरात्राणि तीर्थान्यनभिगम्य च । अदत्त्वा कांचनं गाश्च दरिद्रोनाम जायते

ଯେ ତିନି ରାତିର ଉପବାସ କରେ ନାହିଁ, ତୀର୍ଥଦର୍ଶନ କରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଗୋଦାନ ନାହିଁ କରେ, ସେ ପୁଣ୍ୟହୀନ ହୋଇ ‘ଦରିଦ୍ର’ ନାମରେ ପରିଚିତ ହୁଏ।

Verse 13

यन्यगम्यानि तीर्थानि दुर्गाणि विषमाणि च । मनसा तानि गम्यानि सर्वतीर्थगतीप्सुना

ଯେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ଦୁର୍ଗମ ଓ ବିଷମ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ—ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥଗତିର ଫଳ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ—ମନରେ ଅବଶ୍ୟ ଗମନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 14

यस्य हस्तौ च पादौ च मनश्चैव सुसंयतम् । विद्या तपश्च कीर्तिश्च स तीर्थफलमश्नुते

ଯାହାର ହାତ, ପାଦ ଓ ମନ ସୁସଂଯତ, ଏବଂ ଯେ ବିଦ୍ୟା, ତପ ଓ କୀର୍ତ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ—ସେଇ ସତ୍ୟରେ ତୀର୍ଥଫଳ ଭୋଗ କରେ।

Verse 15

नियतो नियताहारः स्नान ।जाप्यपरायणः । व्रतोपवासनिरतः स तीर्थफलमश्नुते

ଯେ ନିୟମନିଷ୍ଠ, ଆହାରରେ ସଂଯମୀ, ସ୍ନାନ ଓ ଜପରେ ପରାୟଣ, ଏବଂ ବ୍ରତ-ଉପବାସରେ ନିରତ—ସେ ତୀର୍ଥଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 16

अक्रोधनश्च देवेशि सत्यशीलो दृढव्रतः । आत्मोपमश्च भूतेषु स तीर्थफलमश्नुते

ହେ ଦେବେଶି! ଯେ କ୍ରୋଧହୀନ, ସତ୍ୟନିଷ୍ଠ ଓ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ଆତ୍ମସମ ଭାବେ ଦେଖେ—ସେ ତୀର୍ଥଫଳ ପାଏ।

Verse 17

कुरुक्षेत्रादितीर्थानि रथगम्यानि यानि तु । तान्येव ब्राह्मणो यायादानदोषो न तेषु वै

କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଆଦି ଯେ ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକ ରଥରେ ଯାଇପାରିବ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାହାକୁ ମାତ୍ର ଯାଉ; ସେଠାରେ ରଥଯାତ୍ରାରେ ସତ୍ୟରେ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ।

Verse 18

ये साधवो धनोपेतास्तीर्थानां स्मरणे रताः । तीर्थे दानाच्च योगाच्च तेषामभ्यधिकं फलम्

ଧନସମ୍ପନ୍ନ ସାଧୁଜନ ଯେ ତୀର୍ଥସ୍ମରଣରେ ରତ—ସେମାନେ ତୀର୍ଥରେ ଦାନ ଓ ଯୋଗସାଧନା ଦ୍ୱାରା ଅଧିକତର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 19

ये दरिद्रा धनैर्हीनास्तीर्थानुगमनेरताः । तेषां यज्ञफलावाप्तिर्विनापि धनसंचयैः

ଯେ ଦରିଦ୍ର ଓ ଧନହୀନ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥାନୁଗମନରେ ରତ—ସେମାନେ ଧନସଞ୍ଚୟ ବିନାହିଁ ଯଜ୍ଞଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 20

सर्वेषामेव वर्णानां सर्वाश्रमनिवासिनाम् । तीर्थं तु फलदं ज्ञेयं नात्र कार्या विचारणा

ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମନିବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ତୀର୍ଥ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ଆଉ ବିଚାରଣା ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 21

कार्यांतरेण यो गत्वा स्नानं तीर्थे समाचरेत् । न च यात्राफलं तस्य स्नानमात्रं फलं भवेत्

ଯେ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଯାଇ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରେ, ତାହାର ଯାତ୍ରାଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; କେବଳ ସ୍ନାନର ଫଳ ମାତ୍ର ମିଳେ।

Verse 22

तीर्थानुगमनं पद्भ्यां तपःपरमिहोच्यते । तदेव कृत्वा यानेन स्नानमात्रफलं लभेत्

ପାଦେ ତୀର୍ଥମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରିବାକୁ ଏଠାରେ ପରମ ତପ କୁହାଯାଇଛି; କିନ୍ତୁ ସେହି ଯାତ୍ରା ଯାନରେ କଲେ କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 23

यस्यान्यः कुरुते शक्त्या तीर्थयात्रां तथेश्वरि । स्वकीयद्रव्ययानाभ्यां फलं तस्य चतुर्गुणम्

ହେ ଈଶ୍ୱରୀ, ଯାହାର ପାଇଁ ଅନ୍ୟେ ଜଣେ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରେ, ସେ ନିଜ ଧନ ଓ ଯାନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଲେ ତାହାର ଫଳ ଚାରିଗୁଣ ହୁଏ।

Verse 24

तीर्थानुगमनं कृत्वा भिक्षाहारा जितेंद्रियाः । प्राप्नुवंति महादेवि तीर्थे दशगुणं फलम्

ହେ ମହାଦେବୀ, ଯେମାନେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା କରି ଭିକ୍ଷାହାରରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ତୀର୍ଥରେ ଦଶଗୁଣ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।

Verse 25

छत्रोपानद्विहीनस्तु भिक्षाशी विजितेंद्रियः । महापातकजैर्घोरैर्विप्रः पापैः प्रमुच्यते

ଛତ୍ର ଓ ପାଦୁକା ବିନା, ଭିକ୍ଷାହାରୀ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ମହାପାତକଜନ୍ୟ ଘୋର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 26

न भैक्षं परपाकं तु न च भैक्ष्यं प्रतिग्रहम् । सोमपानसमं भैक्ष्यं तस्माद्भैक्षं समाचरेत्

ଭିକ୍ଷାକୁ ପରର ଘରେ ପକା ଖାଦ୍ୟ ପରି ଭୋଗ ପାଇଁ ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ନ ତାହାକୁ ‘ପ୍ରତିଗ୍ରହ’ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ଭିକ୍ଷାନ୍ନ ସୋମପାନ ସମାନ ପବିତ୍ର; ତେଣୁ ଭିକ୍ଷାବୃତ୍ତି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 27

लोकेऽस्मिन्द्विविधं तीर्थं स्वच्छ न्दैर्निर्म्मितं तथा । स्वयंभूतं प्रभासाद्यं निर्मितं दैवतैः कृतम्

ଏହି ଲୋକରେ ତୀର୍ଥ ଦୁଇ ପ୍ରକାର—ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ସ୍ୱେଚ୍ଛା ପ୍ରୟାସରେ ସ୍ଥାପିତ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂଭୂତ (ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ) । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଭାସ ଆଦି ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦେବତାମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଥିବା ତୀର୍ଥମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଶ୍ରେଣୀରେ ଆସନ୍ତି।

Verse 28

स्वयंभूते महातीर्थे स्वभावे च महत्तरे । तस्मिंस्तीर्थे प्रतिगृह्य कृताः सर्वे प्रतिग्रहाः

ସ୍ୱଭାବତଃ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତର ସେହି ସ୍ୱୟଂଭୂ ମହାତୀର୍ଥରେ, ସେଠାରେ କରାଯାଇଥିବା ଯେକୌଣସି ‘ପ୍ରତିଗ୍ରହ’ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରତିଗ୍ରହ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ ହୁଏ; ତାହାର ଫଳ ଅବଶ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 29

प्रतिग्रहनिवृत्तस्य यात्रादशगुणं फलम् । तेन दत्तानि दानानि यज्ञैर्देवाः सुतर्पिताः

ଯେ ଲୋକ ପ୍ରତିଗ୍ରହରୁ ନିବୃତ୍ତ ରହେ, ତାହାର ଯାତ୍ରାଫଳ ଦଶଗୁଣ ହୁଏ। ସେ ଯେ ଦାନ ଦିଏ, ତାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ଯେପରି ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ସୁତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 30

येन क्षेत्रं समासाद्य निवृत्तिः परमा कृता । वस्तुलौल्याद्धि यः क्षेत्रे प्रतिग्रहरुचिस्तथा

ଯେ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ପରମ ନିବୃତ୍ତି (ଅଗ୍ରହଣ/ଅସଙ୍ଗତା) ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ, ସେ ପରମ ଶ୍ରେୟ ପାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେ ବସ୍ତୁଲୋଭରୁ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରତିଗ୍ରହରେ ରୁଚି କରେ, ସେ ଶୋଭା ପାଏ ନାହିଁ।

Verse 31

नैव तस्य परोलोको नायं लोको दुरात्मनः । अथ चेत्प्रतिगृह्णाति ब्राह्मणो वृत्तिदुर्बलः । दशांशमर्जिताद्दद्यादेवं तत्र न हीयते

ସେହି ଦୁରାତ୍ମା ପୁରୁଷ ପାଇଁ ନ ପରଲୋକ ଅଛି, ନ ଏହି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ସତ୍ୟ କଲ୍ୟାଣକାରୀ। କିନ୍ତୁ ଜୀବିକାରେ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯଦି ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ପଡେ, ତେବେ ଅର୍ଜିତର ଦଶମାଂଶ ଦାନ କରୁନ୍ତୁ; ଏପରି କଲେ ସେହି ତୀର୍ଥରେ ଧର୍ମହାନି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 32

विप्रवेषं समास्थाय शूद्रो भूत्वा प्रतिग्रहम् । तृणकाष्ठसमं वापि प्रतिगृह्य पतत्यधः

ବ୍ରାହ୍ମଣର ବେଶ ଧାରଣ କରି ଯେ ଶୂଦ୍ର ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ କରେ, ସେ ତୃଣ କିମ୍ବା କାଠ ସମାନ ତୁଚ୍ଛ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କଲେ ଅଧୋଗତିକୁ ପତିତ ହୁଏ।

Verse 33

कुम्भीपाकादिकेष्वेवं महानरककोटिषु । यावदिंद्रसहस्राणि चतुर्द्दश वरानने

ଏପରି କୁମ୍ଭୀପାକ ଆଦି ଭୟଙ୍କର ନରକମାନଙ୍କର ଅସଂଖ୍ୟ ମହାନରକ-ଲୋକରେ, ହେ ସୁମୁଖୀ, ସେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସହସ୍ର ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରହେ।

Verse 34

तस्मान्नैव प्रतिग्राह्यं किमन्यैर्ब्राह्मणैरपि । द्विप्रकारस्य तीर्थस्य कृतस्याप्यकृतस्य च

ଏହେତୁ ଦାନ-ପ୍ରତିଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ଅନ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ କଥା ତ ଛାଡ଼ିଦିଅ—ତୀର୍ଥ କୃତ ହେଉ କି ଅକୃତ/ସ୍ୱୟଂଭୂ, ଦୁଇ ପ୍ରକାର ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 35

स्वकीयभावसंयुक्तः संपूर्णं फलमश्नुते । लभते षोडशांशं स यः परान्नेन गच्छति

ଯେ ନିଜ ସ୍ୱକୀୟ ଭାବରେ ଯୁକ୍ତ (ସ୍ୱାବଲମ୍ବୀ), ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ଭୋଗ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେ ପରର ଅନ୍ନରେ ଚାଲେ, ସେ କେବଳ ଷୋଡଶାଂଶ ମାତ୍ର ପାଏ।

Verse 36

अशक्तस्य तथांधस्य पंगोर्यायावरस्य च । विहितं कारणायानमच्छिद्रे ब्राह्मणे कुतः

ଅଶକ୍ତ, ଅନ୍ଧ, ପଙ୍ଗୁ ଓ ଯାୟାବର ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥୋଚିତ କାରଣରେ ଆଶ୍ରୟ ସହ ଯାତ୍ରା ବିଧିସମ୍ମତ; କିନ୍ତୁ ନିର୍ଦୋଷ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏପରି ନିର୍ଭରତାର କ’ଣ ଯୁକ୍ତି?

Verse 37

स्नानखादनपानैश्च वोढृभ्यस्तीर्थसेवकः । ददत्सकलमाप्नोति फलं तीर्थसमुद्भवम्

ତୀର୍ଥରେ ତୀର୍ଥସେବକ ଯେ ବୋଝା ବହନକାରୀ ଓ ଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସ୍ନାନ, ଭୋଜନ ଓ ପାନୀୟ ଦାନ କରେ, ସେ ତୀର୍ଥଜନିତ ସମସ୍ତ ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ପାଏ।

Verse 38

न षोडशांशं यत्नेन लब्धार्थं यदि यच्छति । पंचमांशमथो वापि दद्यात्तत्र द्विजातिषु

ଯଦି ପ୍ରୟାସରେ ଲବ୍ଧ ଧନର ଷୋଡଶାଂଶ ମଧ୍ୟ ଦାନ ନକରେ, ତେବେ ସେଠାରେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କମେ କମେ ପଞ୍ଚମାଂଶ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 39

देवतानां गुरूणां च मातापित्रोश्च कामतः । पुण्यदः समवाप्नोति तदेवाष्टगुणं फलम्

ଦେବତା, ଗୁରୁ ଓ ମାତାପିତାଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ସ୍ୱଇଚ୍ଛାରେ ପୁଣ୍ୟଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେହି ଫଳକୁ ଅଷ୍ଟଗୁଣ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 40

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । पुण्यं देयं तु सर्वत्र नापुण्यं दीयते क्वचित्

ସ୍ନାନ, ଦାନ, ଜପ, ହୋମ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ଦେବତାର୍ଚ୍ଚନ—ଏହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ ସର୍ବତ୍ର କରିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଅପୁଣ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ କେଉଁଠି ଦିଆଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 41

पितरं मातरं तीर्थे भ्रातरं सुहृदं गुरुम् । यमुद्दिश्य निमज्जेत द्वादशांशं लभेत सः

ତୀର୍ଥରେ ପିତା, ମାତା, ଭ୍ରାତା, ସୁହୃଦ କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଯେ ନିମଜ୍ଜନ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ହେବା ପୁଣ୍ୟର ଦ୍ୱାଦଶାଂଶ ପାଏ।

Verse 42

कुशैस्तु प्रतिमां कृत्वा तीर्थवारिषु मज्जयेत् । यमुद्दिश्य महादेवि अष्टभागं लभेत सः

ହେ ମହାଦେବୀ! କୁଶ ଘାସରେ ପ୍ରତିମା ତିଆରି କରି ତୀର୍ଥଜଳରେ ଯାହାଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ମଜ୍ଜନ କରାଯାଏ, ସେ ପୁଣ୍ୟର ଅଷ୍ଟମାଂଶ ଲାଭ କରେ।

Verse 43

महादानानि ये विप्रा गृह्णन्ति ज्ञानदुर्बलाः । वृक्षास्ते द्विजरूपेण जायंते ब्रह्मराक्षसाः

ଯେ ବିପ୍ରମାନେ ସତ୍ୟଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ମହାଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ହୋଇ ଦ୍ୱିଜରୂପ ଭାସୁଥିବା ବୃକ୍ଷରୂପେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।

Verse 44

न वेदबलमाश्रित्य प्रतिग्रहरुचिर्भवेत् । अज्ञानाद्वा प्रमादाद्वा दहते कर्म नेतरत्

ବେଦନିଷ୍ଠାର ବଳକୁ ଆଶ୍ରୟ ନକରି ଦାନ-ଗ୍ରହଣରେ ରୁଚି ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନ କିମ୍ବା ପ୍ରମାଦରୁ ଏହିପରି କର୍ମ ହିଁ କର୍ମଫଳକୁ ଦହେ, ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ।

Verse 45

चितिकाष्ठं तु वै स्पृष्ट्वा यज्ञयूपं तथैव च । वेदविक्रयिणं स्पृष्ट्वा स्नानमेव विधीयते

ଚିତିକାଠ ଓ ଯଜ୍ଞୟୂପକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ, ଏବଂ ବେଦ ବିକ୍ରୟକାରୀକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ—କେବଳ ସ୍ନାନ ହିଁ ବିଧି ଅଟେ।

Verse 46

आदेशं पठते यस्तु आदेशं तु ददाति यः । द्वावेतौ पापकर्माणौ पातालतलवासिनौ

ଯେ ‘ଆଦେଶ’ ପଢ଼େ ଏବଂ ଯେ ‘ଆଦେଶ’ ଦିଏ—ଉଭୟେ ପାପକର୍ମୀ; ପାତାଳତଳରେ ବାସ ପାଇବେ।

Verse 47

आदेशं पठते यस्तु संजिघृक्षुः प्रतिग्रहम् । तीर्थे चैव विशेषेण ब्रह्मघ्नः सैव नेतरः । स्थितो वै नृपतेर्द्वारि न कुर्याद्वेदविक्रयम्

ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଲୋଭରେ ଯେ ‘ଆଦେଶ’ ପଢ଼େ—ବିଶେଷକରି ତୀର୍ଥରେ—ସେ ବ୍ରହ୍ମଘ୍ନ ସମାନ; ସେ ସତ୍ୟ ନେତା ନୁହେଁ। ରାଜଦ୍ୱାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବେଦବିକ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 48

हत्वा गावो वरं मांसं भक्षयीत द्विजाधमः । वरं जीवन्समं मत्स्यैर्न कुर्याद्वेदविक्रयम् । ब्रह्महत्यासमं पापं न भूतं न भविष्यति

ନିକୃଷ୍ଟ ଦ୍ୱିଜ ପାଇଁ ଗାଈ ହତ୍ୟା କରି ମାଂସ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ମଧ୍ୟ ଭଲ, ମାଛମାନଙ୍କ ପରି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ମଧ୍ୟ ଭଲ—କିନ୍ତୁ ବେଦବିକ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ପାପ ସମାନ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସମ ପାପ ନ ପୂର୍ବେ ଥିଲା, ନ ଭବିଷ୍ୟତେ ହେବ।

Verse 49

वरं कुर्याच्च तद्देवि न कुर्याद्वेदविकयम् । तीर्थे चैव विशेषेण महाक्षेत्रे तथैव च

ହେ ଦେବୀ, ଅନିବାର୍ୟ ହେଲେ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବା ଚାଲିବ; କିନ୍ତୁ ବେଦବିକ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ—ବିଶେଷକରି ତୀର୍ଥରେ ଏବଂ ସେହିପରି ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ।

Verse 50

दीयमानं तु वै दानं यस्त्यजेत्तीर्थसेवकः । तीर्थं करोति तीर्थं च स पुनाति च पूर्वजान्

ବିଧିପୂର୍ବକ ଦିଆଯାଉଥିବା ଦାନକୁ ଯେ ତୀର୍ଥସେବକ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ତୀର୍ଥକୁ ସତ୍ୟ ତୀର୍ଥ କରେ; ଏବଂ ସେ ନିଜ ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର କରେ।

Verse 51

यदन्यत्र कृतं पापं तीर्थे तद्याति लाघवम् । न तीर्थकृतमन्यत्र क्वचिदेव व्यपोहति

ଅନ୍ୟତ୍ର କୃତ ପାପ ତୀର୍ଥକୁ ଆସିଲେ ଲଘୁ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ତୀର୍ଥରେ କୃତ ପାପ କେଉଁଠିଓ ନ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ।

Verse 52

तैलपात्रमिवात्मानं यो रक्षेत्तीर्थसेवकः । स तीर्थफलमस्कन्नं विप्रः प्राप्नोति संयतः

ତେଲପାତ୍ରକୁ ଯେପରି ସାବଧାନେ ରକ୍ଷା କରାଯାଏ, ସେପରି ଯେ ତୀର୍ଥସେବକ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରେ, ସେ ସଂଯମୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତୀର୍ଥଫଳକୁ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ଭାବେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ।

Verse 53

यस्ययस्यात्ति पक्वान्नमल्पं वा यदि वा बहु । तीर्थगस्तस्य तस्यार्धं स्नातस्य विनियच्छति

ତୀର୍ଥକୁ ଯାଇ ଯେ କେହି ପକ୍ୱାନ୍ନ ଅଳ୍ପ କିମ୍ବା ବହୁ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ସ୍ନାନ ପରେ ତାହାର ଅର୍ଧ ଭାଗ ଅଲଗା କରି ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 54

यो न क्लिष्टोपि भिक्षेत ब्राह्मण स्तीर्थसेवकः । सत्यवादी समाधिस्थः स तीर्थस्योपकारकः

ଯେ ତୀର୍ଥସେବକ ବ୍ରାହ୍ମଣ କଷ୍ଟରେ ପଡିଲେ ମଧ୍ୟ ଭିକ୍ଷା ମାଗେନାହିଁ, ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ସମାଧିସ୍ଥ ରହେ—ସେଇ ତୀର୍ଥର ସତ୍ୟ ଉପକାରକ।

Verse 55

कृते युगे पुष्कराणि त्रेतायां नैमिषं तथा । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं प्राभासिकं कलौयुगे

କୃତଯୁଗରେ ପୁଷ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ନୈମିଷ ତଥା; ଦ୍ୱାପରେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ଏବଂ କଳିଯୁଗରେ ପ୍ରାଭାସ ତୀର୍ଥ ସର୍ବୋତ୍ତମ।

Verse 56

तिष्ठेद्युगसहस्रंतुपादेनैकेन यः पुमान् । प्रभासयात्रामेको वा समं भवति वा न वा

ଯେ ପୁରୁଷ ଏକ ପାଦରେ ସହସ୍ର ଯୁଗ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହେ, ତାହାର ତପ ପ୍ରଭାସ-ଯାତ୍ରା ସମାନ ହୁଏ କି ନୁହେଁ—ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ; ପ୍ରଭାସ-ଯାତ୍ରାର ମହିମା ଅପରିମେୟ।

Verse 57

एतत्क्षेत्रं समागत्य मध्यभागे वरानने । यानानि तु परित्यज्य भाव्यं पादचरैर्नरैः

ହେ ବରାନନେ! ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ମଧ୍ୟଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚି, ଲୋକମାନେ ଯାନବାହନ ତ୍ୟାଗ କରି ପାଦଚାରୀ ହୋଇ ଚାଲିବା ଉଚିତ।

Verse 58

लुठित्वा लोठनीं तत्र लुठिता यत्र देवताः । ततो नृत्यन्हसन्गायन्भूत्वा कार्पटिका कृतिः । गच्छेत्सोमेश्वरं देवं दृष्ट्वा चादौ कपर्द्दिनम्

ସେଠାରେ ‘ଲୋଠନୀ’ ଭୂମିରେ ଲୁଠିବା ଉଚିତ—ଯେଉଁଠି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲୁଠିଛନ୍ତି। ପରେ ନାଚି, ହସି, ଗାଇ, ଦୀନ କାର୍ପଟିକ (ଭିକ୍ଷୁକ) ବେଶ ଧାରଣ କରି, ପ୍ରଥମେ କପର୍ଦ୍ଦିନ (ଜଟାଧାରୀ ଶିବ)ଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ସୋମେଶ୍ୱର ଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 59

ईदृशं पुरुषं दृष्ट्वा स्थितं सोमेश्वरोन्मुखम् । नित्यं तुष्यंति पितरो गर्जंति च पिता महाः

ଏପରି ପୁରୁଷକୁ ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଦେଖି, ପିତୃମାନେ ସଦା ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ପିତାମହମାନେ ମଧ୍ୟ ହର୍ଷରେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି।

Verse 60

अस्माकं वंशजो देवं प्रस्थितस्तारणाय नः । गत्वा सोमेश्वरं देवि कुर्याद्वपनमादितः

‘ଆମ ବଂଶଜ ଆମ ତାରଣ ପାଇଁ ଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିଛି।’ ହେ ଦେବୀ! ସୋମେଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ସେ ପ୍ରଥମେ ବପନ (ମୁଣ୍ଡନ) କରୁ।

Verse 61

तीर्थोपवासः कर्त्तव्यो यथावद्वै निबोध मे । नास्ति गंगासमं तीर्थं नास्ति क्रतुसमा गतिः

ତୀର୍ଥରେ ଯଥାବିଧି ଉପବାସ କିପରି କରିବା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ। ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ନାହିଁ, ଏବଂ କ୍ରତୁ-ଯଜ୍ଞରେ ଲଭ୍ୟ ଗତି ସମାନ କୌଣସି ଗତି ନାହିଁ।

Verse 62

गायत्रीसदृशं जाप्यं होमो व्याहृतिभिः समः । अंतर्जले तथा नास्ति पापघ्नमघमर्षणात्

ଗାୟତ୍ରୀ ସମାନ କୌଣସି ଜପ ନାହିଁ; ବ୍ୟାହୃତିସହିତ କୃତ ହୋମ ସମାନ କୌଣସି ହୋମ ନାହିଁ। ତଥା ଜଳମଧ୍ୟରେ ଅଘମର୍ଷଣ ବିଧି ସମାନ ପାପଘ୍ନ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 63

अहिंसासदृशं पुण्यं दानात्संचयनं परम् । तपश्चानशनान्नास्ति तथा तीर्थनिषेवणात्

ଅହିଂସା ସମାନ କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ ନାହିଁ; ଦାନଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଣସି ସଞ୍ଚୟ ନାହିଁ। ଅନଶନ ସମାନ କୌଣସି ତପ ନାହିଁ; ତଥା ତୀର୍ଥନିଷେବଣ ସମାନ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 64

तीर्थोपवासाद्देवेशि अधिकं नास्ति किञ्चन । पापानां चोपशमनं सतामीप्सितकारकम्

ହେ ଦେବେଶୀ! ତୀର୍ଥରେ ଉପବାସଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ନାହିଁ। ଏହା ପାପମାନଙ୍କୁ ଶମନ କରେ ଏବଂ ସତ୍ଜନଙ୍କ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ସାଧନ କରାଏ।

Verse 65

उपवासो विनिर्द्दिष्टो विशेषाद्देवताश्रये । ब्राह्मणस्य त्वनशनं तपः परमिहोच्यते

ଦେବତାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟସ୍ଥାନରେ ବିଶେଷଭାବେ ଉପବାସର ବିଧାନ କରାଯାଇଛି। ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଇଁ ଏଠାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନଶନକୁ ପରମ ତପ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 66

षष्ठकालाशनं शूद्रे तपः प्रोक्तं परं बुधैः । वर्णसंकरजातानां दिनमेकं प्रकीर्तितम्

ଶୂଦ୍ର ପାଇଁ ଷଷ୍ଠକାଳେ ଏକବାର ଭୋଜନ କରିବାକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ପରମ ତପ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି। ବର୍ଣ୍ଣସଂକରଜାତଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ଦିନର ଉପବାସ ନିୟମ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 67

षष्ठकालात्परं शूद्रस्तपः कुर्याद्यथा क्वचित् । राष्ट्रहानिस्तदा ज्ञेया राज्ञश्चोपद्रवो महान्

ଶୂଦ୍ର ଯଦି କୌଣସି ପରିସ୍ଥିତିରେ ଷଷ୍ଠକାଳର ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରି ତପ କରେ, ତେବେ ତାହା ରାଷ୍ଟ୍ରହାନିର ଲକ୍ଷଣ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ମହା ଉପଦ୍ରବ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ।

Verse 68

शूद्रस्तु षष्ठकालाशी यथाशक्त्या तपश्चरेत् । न दर्भानुद्धरेच्छूद्रो न पिबेत्कापिलं पयः

ଶୂଦ୍ର ଷଷ୍ଠକାଳେ ଭୋଜନ କରି ଯଥାଶକ୍ତି ତପ ଆଚରଣ କରୁ। ଶୂଦ୍ର ଦର୍ଭ ଘାସ ଉଖାଡ଼ିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କପିଳା (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଗାଈର କ୍ଷୀର ପିଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 69

मध्यपत्रे न भुञ्जीत ब्रह्मवृक्षस्य भामिनि । नोच्चरेत्प्रणवं मंत्रं पुरोडाशं न भक्षयेत्

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ବ୍ରହ୍ମବୃକ୍ଷର ମଧ୍ୟ ପତ୍ର ଉପରେ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏବଂ ପୁରୋଡାଶ ଭକ୍ଷଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 70

न शिखां नोपवीतं च नोच्च रेत्संस्कृतां गिरम् । न पठेद्वेदवचनं त्रैरात्रं न हि सेवयेत्

ଶିଖା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଉପବୀତ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ସଂସ୍କୃତ ଭାଷାରେ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବେଦବଚନ ପାଠ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ତ୍ରୈରାତ୍ର ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 71

नमस्कारेण शूद्रस्य क्रियासिद्धिर्भवेद्ध्रुवम् । निषिद्धाचरणं कुर्वन्पितृभिः सह मज्जति

ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ନମସ୍କାର ଦ୍ୱାରା ନିଶ୍ଚୟ କ୍ରିୟାସିଦ୍ଧି ହୁଏ; କିନ୍ତୁ ଯେ ନିଷିଦ୍ଧ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ପିତୃମାନଙ୍କ ସହ ଅଧୋଗତିରେ ଡୁବେ।

Verse 72

येनैकादशसंख्यानि यंत्रितानींद्रियाणि वै । स तीर्थफलमाप्नोति नरोऽन्यः क्लेशभाग्भवेत्

ଯେ ଏକାଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ସତ୍ୟରେ ସଂଯମ କରିଛି, ସେଇ ତୀର୍ଥଫଳ ପାଏ; ଅନ୍ୟ ନର କେବଳ କ୍ଲେଶର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 73

यच्च तीर्थे पितृश्राद्धं स्नानं तत्र समाचरेत् । हितकारी च भूतेभ्यः सोऽश्नीयात्तीर्थजं फलम्

ଯେ ତୀର୍ଥରେ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ସେଠାରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ ଆଚରେ ଏବଂ ଭୂତଜୀବଙ୍କ ହିତକାରୀ ହୁଏ—ସେ ତୀର୍ଥଜନ୍ୟ ଫଳ ଭୋଗ କରେ।

Verse 74

धर्मध्वजी सदा लुब्धः परदाररतो हि यः । करोति तीर्थगमनं स नरः पातकी भवेत्

ଯେ ଧର୍ମଧ୍ୱଜୀ ହୋଇ ସଦା ଲୋଭୀ ଓ ପରଦାରରତ—ସେ ତୀର୍ଥଗମନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପାତକୀ ହୁଏ।

Verse 75

एवं ज्ञात्वा महादेवि यात्रां कुर्याद्यथाविधि । तीर्थोपवासं कृत्वादौ श्रद्धायुक्तो दृढव्रतः

ହେ ମହାଦେବୀ, ଏହିପରି ଜାଣି ବିଧିଅନୁସାରେ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରଥମେ ତୀର୍ଥରେ ଉପବାସ କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ଓ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ହୋଇ।

Verse 76

भोजनं नैव कुर्वीत यदी च्छेद्धितमात्मनः । परान्नं नैव भुञ्जीत तद्दिने ब्राह्मणः क्वचित्

ଯେ ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଦିନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ସେ ଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣ କେବେ ମଧ୍ୟ ପରାନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 77

हस्त्यश्वरथयानानि भूमिगोकांचनादिकम् । सर्वं तत्परिगृह्णीयाद्भोजनं न समाचरेत्

ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ-ଯାନ, ଭୂମି, ଗୋ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଆଦି—ଏସବୁ ଦାନରୂପେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇପାରେ; କିନ୍ତୁ ପରାନ୍ନ ଭୋଜନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 78

आमाच्छतगुणं पुण्यं भुञ्जतो ददतोऽपि वा । तीर्थोपवासं कुर्वीत तस्मात्तत्र वरानने

ସେଠାରେ ଭୋଜନ କଲେ କିମ୍ବା ସେଠାରେ ଅନ୍ନଦାନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟ ଶତଗୁଣ ହୁଏ। ତେଣୁ, ହେ ସୁମୁଖୀ, ସେଠାର ତୀର୍ଥରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 79

व्रती च तीर्थयात्री च विधवा च विशेषतः । परान्नभोजने देवि यस्यान्नं तस्य तत्फलम्

ବ୍ରତଧାରୀ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଏବଂ ବିଶେଷକରି ବିଧବା—ହେ ଦେବୀ—ପରାନ୍ନ ଭୋଜନ କଲେ, ତାହାର ଫଳ ଯାହାର ଅନ୍ନ ସେହି ଲୋକଙ୍କର ହୁଏ।

Verse 80

विधवा चैव या नारी तस्या यात्राविधिं ब्रुवे । कुंकुमं चन्दनं चैव तांबूलं च स्रजस्तथा

ଯେ ନାରୀ ବିଧବା, ତାହା ପାଇଁ ଯାତ୍ରାବିଧି କହୁଛି: କୁଙ୍କୁମ, ଚନ୍ଦନ, ତାମ୍ବୂଳ ଏବଂ ପୁଷ୍ପମାଳା ଆଦିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 81

रक्तवस्त्राणि सर्वाणि शय्या प्रास्तरणानि च । अशिष्टैः सह संभाषो द्विवारं भोजनं तथा

ସମସ୍ତ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର, ଶୟ୍ୟା ଓ ବିଲାସୀ ପ୍ରାସ୍ତରଣ; ଅଶିଷ୍ଟଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା; ଏବଂ ଦିନକୁ ଦୁଇଥର ଭୋଜନ—ଏସବୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 82

पुंसां प्रदर्शनं चैव हास्यं तमसि वर्जयेत् । सशब्दोपानहौ चैव नृत्यं गतिं च वर्जयेत्

ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବା ଓ ଅନ୍ଧକାରରେ ହସିବା—ଏହା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ। ଶବ୍ଦକର ପାଦୁକା, ନୃତ୍ୟ ଓ ଘୁରିବା-ଫିରିବାକୁ ମଧ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 83

धारणं चैव केशानामंजनं च विलेपनम् । असतीजनसंसर्गं पांडित्यं च परित्यजेत्

କେଶର ଅତିରିକ୍ତ ସଜାଣ, ଅଞ୍ଜନ ଓ ଲେପନ; ଅସତୀ/ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ; ଏବଂ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟର ଦେଖାଦେଖି—ଏସବୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 84

नित्यं स्नानं च कुर्वीत श्वेतवस्त्राणि धारयेत् । यतिश्च ब्रह्मचारी च विधवा च विशेषतः

ନିତ୍ୟ ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ୱେତ ବସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ—ବିଶେଷତଃ ଯତି, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଓ ବିଧବା ପାଇଁ ଏହା ନିୟମ।

Verse 86

देव्युवाच । तपांसि कानि कथ्यन्ते क्षेत्रे प्राभा सिके नरैः । कानि दानानि दीयन्ते केषु तीर्थेषु वा कथम्

ଦେବୀ କହିଲେ—“ପ୍ରଭାସ ନାମକ ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ ଲୋକେ କେଉଁ କେଉଁ ତପସ୍ୟାର କଥା କହନ୍ତି? କେଉଁ କେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, କେଉଁ ତୀର୍ଥରେ, କିପରି?”

Verse 87

ईश्वर उवाच । तपः परं कृतयुगे त्रेतायां ज्ञानमिष्यते । द्वापरे यजनं धन्यं दानमेकं कलौ युगे

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—କୃତଯୁଗରେ ତପ ହିଁ ପରମ; ତ୍ରେତାରେ ଜ୍ଞାନ ବିଧିତ; ଦ୍ୱାପରେ ଯଜ୍ଞ ଧନ୍ୟ; କଲିଯୁଗରେ ଦାନ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଥ।

Verse 88

तपस्तप्यन्ति मुनयः कृच्छ्रचान्द्रायणादिकम् । गत्वा प्राभासिकं क्षेत्रं लोकाश्चान्ये कृते युगे

କୃତଯୁଗରେ ମୁନିମାନେ କୃଚ୍ଛ୍ର-ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣାଦି ବ୍ରତ ସହିତ କଠୋର ତପ କରନ୍ତି; ଅନ୍ୟ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯାଇ ସେହିପରି ତପ ଆଚରଣ କରନ୍ତି।

Verse 89

कलौ दानानि दीयन्ते ब्राह्मणेभ्यो यथाविधि । प्रभासं क्षेत्रमासाद्य तपसां प्राप्यते फलम्

କଲିଯୁଗରେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ତପସ୍ୟାର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 90

तुलापुरुषब्रह्माण्डपृथिवीकल्पपादपाः । हिरण्य कामधेनुश्च गजवाजिरथास्तथा

ତୁଲାପୁରୁଷ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ପୃଥିବୀ, କଳ୍ପପାଦପ—ଏହି ମହାଦାନଗୁଡ଼ିକ; ତଥା ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ କାମଧେନୁ; ଏବଂ ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା, ରଥ—ଏସବୁ ମହାଦାନରେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 91

रत्नधेनुहिरण्याश्वसप्तसागर एव च । महाभूतघटो विश्वचक्रकल्पलताभिधः

ରତ୍ନଧେନୁ, ହିରଣ୍ୟାଶ୍ୱ, ସପ୍ତସାଗର; ତଥା ମହାଭୂତଘଟ, ବିଶ୍ୱଚକ୍ର, କଳ୍ପଲତା—ଏହି ନାମର ଦାନଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟ ମହାଦାନ ଅଟେ।

Verse 92

प्रभासे नृपतिर्दद्या न्महादानानि षोडश । धान्यरत्नगुडस्वर्णतिलकार्पासशर्कराः

ପ୍ରଭାସ ତୀର୍ଥରେ ନୃପତି ଷୋଡଶ ମହାଦାନ ଦେବା ଉଚିତ—ଧାନ୍ୟ, ରତ୍ନ, ଗୁଡ଼, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ତିଳ, କର୍ପାସ ଓ ଶର୍କରା ଆଦି।

Verse 93

सर्पिर्लवणरूप्याख्या दशैते पर्वताः स्मृताः । गुडाज्यदधिमध्वंबुसलिल क्षीरशर्कराः । रत्नाख्याश्च स्वरूपेण दशैता धेनवो मताः

ଘିଅ, ଲୁଣ, ରୂପ୍ୟ ଆଦି ନାମରେ ଦଶ ‘ପର୍ବତ’ ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ଗୁଡ଼, ଘିଅ, ଦଧି, ମଧୁ, ଜଳ, ନିର୍ମଳ ଜଳ, କ୍ଷୀର, ଶର୍କରା ଆଦି ରୂପରେ ଦଶ ‘ଧେନୁ’ ରତ୍ନଧେନୁ ଭାବେ ମତ।

Verse 94

तेषामेकतमं दानं तीर्थेतीर्थे पृथक्पृथक् । प्रदेयान्येकवारं वा सरस्वत्यब्धि संगमे

ଏହି ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସି ଗୋଟିଏ ଦାନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଦେବା ଉଚିତ; କିମ୍ବା ସରସ୍ୱତୀ-ସମୁଦ୍ର ସଙ୍ଗମରେ ସବୁ ଏକଥରେ ଦେଇପାରିବ।

Verse 95

तांबूलं मधु मांसं च सुरापानसमं विदुः । एतेषां वर्ज्जनाद्देवि सम्यग्यात्राफलं लभेत्

ତାମ୍ବୂଳ, ମଧୁ ଓ ମାଂସକୁ ସୁରାପାନ ସମାନ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ; ହେ ଦେବୀ, ଏଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କଲେ ଯଥାବିଧି ଯାତ୍ରାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ମିଳେ।

Verse 96

यत्र तीर्थे लभेल्लिंगं तीर्थं च विमलोदकम् । तत्राग्निकार्यं कृत्वादौ विशिष्टं दानमिष्यते

ଯେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ଲିଙ୍ଗ ଓ ନିର୍ମଳ ଜଳଯୁକ୍ତ ତୀର୍ଥ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ, ସେଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ନିକାର୍ଯ୍ୟ କରି ପରେ ବିଶିଷ୍ଟ ଦାନ କରିବା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 97

तर्पणं पितृदेवानां श्राद्धं दानं सदक्षिणम् । तीर्थेतीर्थे च गोदानं नियतः प्रकृतो विधिः

ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରିବା, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ଦାନ ଦେବା; ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ଗୋଦାନ କରିବା—ଏହି ନିୟତ ଓ ବିହିତ ବିଧି।

Verse 98

विशिष्टख्यातलिंगेषु वृषदानं विधीयते । स्नानं विलेपनं पूजां देवतानां समाचरेत्

ବିଶେଷ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ ଲିଙ୍ଗକ୍ଷେତ୍ରରେ ବୃଷଦାନ ବିଧିୟ; ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ, ଲେପନ ଓ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 99

जगतीं चार्चयेद्भक्त्या तथा चैवोपलेपयेत् । प्रासादं धवलं सौधं कारयेज्जीर्णमुद्धरेत्

ଭକ୍ତିରେ ଜଗତୀ (ମନ୍ଦିର ମଞ୍ଚ)କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ତାହାକୁ ଲେପନ-ଲିପା କରି ନବୀକରଣ କର; ଧବଳ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପ୍ରାସାଦ ନିର୍ମାଣ କରି ଜୀର୍ଣ୍ଣ ଅଂଶର ଜୀର୍ଣ୍ଣୋଦ୍ଧାର କର।

Verse 100

पुष्पवाटीं स्नानकूपं निर्मलं कारयेद्व्रती । ब्राह्मणानां भूरिदानं देवपूजाकराय च

ବ୍ରତଧାରୀ ପୁଷ୍ପବାଟିକା ଓ ନିର୍ମଳ ସ୍ନାନକୂପ ସ୍ଥାପନ କରୁ; ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଦାନ ଦେଇ ଦେବପୂଜା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁ।

Verse 101

सर्वत्र देवयात्रायां विधिरेष प्रवर्त्तते । तीर्थमभ्युद्धरेज्जीर्णं मार्जयेत्कथयेत्फलम्

ସମସ୍ତ ଦେବଯାତ୍ରାରେ ଏହି ନିୟମ ଚାଲିଥାଏ: ଜୀର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥକୁ ପୁନରୁଦ୍ଧାର କର, ଶୁଚି କର, ଏବଂ ତାହାର ଫଳ (ପୁଣ୍ୟ) ପ୍ରଚାର କର।

Verse 102

प्रसिद्धे च महादानं मध्यमे चैव मध्यमम् । गोदानं सर्वतीर्थेषु सुवर्णमथ निष्क्रयः । हिरण्यदानं सर्वेषां दानानामेव निष्कृतिः

ପ୍ରସିଦ୍ଧ ତୀର୍ଥରେ ମହାଦାନ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମଧ୍ୟମ ତୀର୍ଥରେ ମଧ୍ୟମ ଦାନ। ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ଗୋଦାନ ପ୍ରଶଂସିତ; ସୁବର୍ଣ୍ଣକୁ ନିଷ୍କ୍ରୟ (ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତରୂପ ମୋଚନ) କୁହାଯାଏ। ହିରଣ୍ୟଦାନ ସମସ୍ତ ଦାନର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଓ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣତା ବୋଲି ଘୋଷିତ।

Verse 103

एवं कृत्वा नरो भक्त्या लभते जन्मनः फलम् । तीर्थेषु दानं वक्ष्यामि येषु यद्दीयते तिथौ

ଏଭଳି ଭକ୍ତିସହ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଜନ୍ମର ସତ୍ୟ ଫଳ ପାଏ। ଏବେ ମୁଁ ତୀର୍ଥରେ ଦାନବିଧାନ କହିବି—କେଉଁ ତିଥିରେ କ’ଣ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 104

प्रभासे प्रतिपद्दानं दातव्यं कांचनं शुभम् । द्वितीयायां तथा वस्त्रं तृतीयायां च मेदिनीम्

ପ୍ରଭାସରେ ପ୍ରତିପଦ ତିଥିରେ ଶୁଭ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱିତୀୟାରେ ବସ୍ତ୍ରଦାନ, ତୃତୀୟାରେ ମେଦିନୀ (ଭୂମି) ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 105

चतुर्थ्यां दापयेद्धान्यं पंचम्यां कपिलां तथा । षष्ठ्यामश्वं च सप्तम्यां महिषीं तत्र दापयेत्

ଚତୁର୍ଥୀରେ ଧାନ୍ୟଦାନ କରାଇବା ଉଚିତ; ପଞ୍ଚମୀରେ କପିଳା (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଗାଈ ଦାନ। ଷଷ୍ଠୀରେ ଅଶ୍ୱଦାନ, ସପ୍ତମୀରେ ସେଠାରେ (ପ୍ରଭାସରେ) ମହିଷୀ ଦାନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 106

अष्टम्यां वृषभं दत्त्वा नीलं लक्षणसंयुतम् । नवम्यां तु गृहं दद्याच्चक्रं शंखं गदां तथा

ଅଷ୍ଟମୀରେ ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବୃଷଭ ଦାନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ନବମୀରେ ଗୃହଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ଏବଂ ଚକ୍ର, ଶଙ୍ଖ, ଗଦା (ବିଷ୍ଣୁଚିହ୍ନ) ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 107

दशम्यां सर्वगंधांश्च एकादश्यां च मौक्तिकम् । द्वादश्यां सुव्रतेन्नाद्यं प्रवालं विधिवत्तथा

ଦଶମୀରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା, ଏକାଦଶୀରେ ମୁକ୍ତା; ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ସୁବ୍ରତୀ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରବାଳ ଆଦି ନିୟତ ଦାନ ଦେବା।

Verse 108

स्त्रियो देयास्त्रयोदश्यां भूतायां ज्ञानदो भवेत् । अमावास्यामनुप्राप्य सर्वदानानि दापयेत्

ତ୍ରୟୋଦଶୀର ଭୂତା ତିଥିରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ତାହା ଜ୍ଞାନଦାୟକ ହୁଏ। ଅମାବାସ୍ୟା ଆସିଲେ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଦାନ କରାଇବା।

Verse 109

एवं दानं प्रदत्त्वा तु दश कृत्वः फलं लभेत्

ଏହିପରି ଦାନ କଲେ ଦଶଗୁଣ ଫଳ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 110

देव्युवाच । भक्तिदानविहीना ये प्रभासं क्षेत्रमागताः । स्नानमन्त्रविहीनाश्च वद तेषां तु किं फलम्

ଦେବୀ କହିଲେ—ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ଓ ଦାନ ବିହୀନ ହୋଇ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସନ୍ତି ଏବଂ ସ୍ନାନମନ୍ତ୍ର ବିନା ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ କି ଫଳ ମିଳେ? କହନ୍ତୁ।

Verse 111

ईश्वर उवाच । सधना निर्द्धना वापि समंत्रा मंत्रवर्जिताः । प्रभासे निधनं प्राप्ताः सर्वे यांति शिवालयम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଧନୀ ହେଉ କି ନିର୍ଧନ, ମନ୍ତ୍ରସହିତ ହେଉ କି ମନ୍ତ୍ରବିହୀନ; ପ୍ରଭାସରେ ଯେମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶିବାଳୟକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 112

ये मंत्रहीनाः पुरुषा धर्महीनाश्च ये मृताः । तेषामेकं विमानं तु ददामि सुमहत्प्रिये

ଯେ ପୁରୁଷମାନେ ମନ୍ତ୍ରହୀନ ଓ ଧର୍ମହୀନ, ସେମାନେ ଯଦି ସେଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି—ହେ ପ୍ରିୟେ! ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ଦିବ୍ୟ ବିମାନ ଦାନ କରେ।

Verse 113

स्नानदानानुरूप्येण प्राप्नुवंति परं पदम् । केचित्स्नानप्रभावेन केचिद्दानेन मानवाः

ସ୍ନାନ ଓ ଦାନର ଅନୁରୂପ୍ୟ ଅନୁସାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। କେହି ସ୍ନାନର ପ୍ରଭାବରେ, କେହି ଦାନର ପ୍ରଭାବରେ (ତାହା ପାଆନ୍ତି)।

Verse 114

केचिल्लिंगप्रणामेन केचिल्लिंगार्च्चनेन च । केचिद्ध्यानप्रभावेन केचिद्योगप्रभावतः

କେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରଣାମ କରି, କେହି ଲିଙ୍ଗାର୍ଚ୍ଚନା କରି (ପରମ ପଦ ପାଆନ୍ତି)। କେହି ଧ୍ୟାନର ପ୍ରଭାବରେ, କେହି ଯୋଗର ପ୍ରଭାବରେ (ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି)।

Verse 115

केचिन्मं त्रस्य जाप्येन केचिच्च तपसा शुभे । तीर्थे संन्यसनैः केचित्केचिद्भक्त्यनुसारतः

କେହି ମନ୍ତ୍ରଜପ ଦ୍ୱାରା, କେହି—ହେ ଶୁଭେ!—ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା (ସେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଆନ୍ତି)। କେହି ତୀର୍ଥରେ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରି, କେହି ଭକ୍ତିମାର୍ଗାନୁସାରେ (ତାହା ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି)।

Verse 116

एते चान्ये च बहव उत्तमाधममध्यमाः । सर्वे शिवपुरं यांति विमानैः सूर्यसंनिभैः

ଏମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଅନେକ—ଉତ୍ତମ, ମଧ୍ୟମ କିମ୍ବା ଅଧମ—ସମସ୍ତେ ସୂର୍ଯ୍ୟସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ବିମାନରେ ଶିବପୁରକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 117

त्रिशूलांकितहस्ताश्च सर्वे च वृषवाहनाः । दिव्याप्सरोगणाकीर्णाः क्रीडंते मत्प्रभावतः

ସମସ୍ତଙ୍କ ହସ୍ତରେ ତ୍ରିଶୂଳଚିହ୍ନ ଅଛି, ଏବଂ ସମସ୍ତେ ବୃଷଭବାହନ। ଦିବ୍ୟ ଅପ୍ସରାଗଣରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ହୋଇ, ମୋ କୃପାପ୍ରଭାବରେ ସେମାନେ କ୍ରୀଡ଼ା କରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 118

एवं भक्त्यनुसारेण ददामि फलमव्ययम् । अलेपकं प्रभासं तु धर्माधर्मैर्न लिप्यते

ଏଭଳି ଭକ୍ତିର ଅନୁସାରେ ମୁଁ ଅବ୍ୟୟ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରେ। ପ୍ରଭାସ ‘ଅଲେପକ’—ଧର୍ମ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ସେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 119

धर्मं चरंत्यधर्मं वा शिवं यांति न संशयः

ସେମାନେ ଧର୍ମ କରୁନ୍ତୁ କି ଅଧର୍ମ, (ଏହି କ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ) ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 120

जन्मप्रभृति यो देवि नरो नेत्रविवर्जितः । मम क्षेत्रे मृतः सोऽपि रुद्रलोके महीयते

ହେ ଦେବି, ଯେ ନର ଜନ୍ମରୁ ନେତ୍ରବିହୀନ—ସେ ଯଦି ମୋ କ୍ଷେତ୍ରରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରେ—ତେବେ ସେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 121

जन्मप्रभृति यो देवि श्रवणाभ्यां विवर्जितः । प्रभासे निधनं प्राप्तः स भवेन्मत्परिग्रहः

ହେ ଦେବି, ଯେ ନର ଜନ୍ମରୁ ଦୁଇ କାନର ଶ୍ରବଣଶକ୍ତିହୀନ—ସେ ପ୍ରଭାସରେ ନିଧନ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ—ସେ ମୋର ପରିଗ୍ରହ, ଅର୍ଥାତ୍ ମୋ ଆଶ୍ରୟରେ ଗୃହୀତ ହୁଏ।

Verse 122

अथातः संप्रवक्ष्यामि तीर्थानां स्पर्शने विधिम् । मन्त्रेण मंत्रितं तीर्थं भवेत्संनिहितं तथा

ଏବେ ମୁଁ ତୀର୍ଥସ୍ପର୍ଶ (ଆହ୍ୱାନ)ର ବିଧି କହୁଛି। ମନ୍ତ୍ରେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ ତୀର୍ଥ ସେଠାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ସନ୍ନିହିତ ହୁଏ।

Verse 123

प्रथमं चालभेत्तीर्थं प्रणवेन जलं शुचि । अवगाह्य ततः स्नायादध्यात्ममन्त्रयोगतः

ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣବ ସହିତ ଶୁଚି ଜଳ ନେଇ ତୀର୍ଥକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବ। ପରେ ତାହାରେ ଅବଗାହନ କରି ଅଧ୍ୟାତ୍ମ-ମନ୍ତ୍ରଯୋଗ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବ।

Verse 124

ओंनमो देवदेवाय शितिकण्ठाय दंडिने । रुद्राय वामहस्ताय चक्रिणे वेधसे नमः

ଓଁ—ଦେବଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଶିତିକଣ୍ଠ ଦଣ୍ଡଧାରୀଙ୍କୁ ନମଃ। ରୁଦ୍ର, ବାମହସ୍ତ, ଚକ୍ରଧାରୀ ଏବଂ ବେଧସ୍ (ବିଧାତା)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ।

Verse 125

सरस्वती च सावित्री वेदमाता विभावरी । संनिधानं कुरुष्वात्र तीर्थे पाप प्रणाशिनि । सर्वेषामेव तीर्थानां मंत्र एष उदाहृतः

ସରସ୍ୱତୀ ଓ ସାବିତ୍ରୀ—ବେଦମାତା, ବିଭାବରୀ—ହେ ପାପନାଶିନି! ଏହି ତୀର୍ଥରେ ତୁମ ସନ୍ନିଧାନ ସ୍ଥାପନ କର। ଏହି ମନ୍ତ୍ର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପାଇଁ ଉଦ୍ଧୃତ।

Verse 126

इत्युच्चार्य नमस्कृत्वा स्नानं कुर्याद्यथाविधि । उपवासं ततः कुर्यात्तस्मिन्नहनि सुव्रते

ଏପରି ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ନମସ୍କାର କରି ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରିବ। ପରେ, ହେ ସୁବ୍ରତେ, ସେହି ଦିନ ଉପବାସ କରିବ।

Verse 127

सा तिथिर्वर्षमेकं तु उपोष्या भक्तितत्परैः

ଭକ୍ତିରେ ତତ୍ପର ଲୋକମାନେ ସେହି ତିଥିକୁ ଏକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଷ ଉପବାସରେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 128

देव्युवाच । कस्मिंस्तीर्थे नरैः पूर्वं प्रभासक्षेत्रमागतैः । स्नानं कार्यं महादेवि तन्मे विस्तरतो वद

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରଥମେ କେଉଁ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିବେ? ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 129

ईश्वर उवाच । हंत ते संप्रवक्ष्यामि आद्यं तीर्थं महाप्रभम् । पूर्वं यत्र नरैः स्नानं क्रियते तच्छृषुष्व मे

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଭଲ, ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରଥମ ମହାପ୍ରଭ ତୀର୍ଥ କହୁଛି; ଯେଉଁଠାରେ ଲୋକମାନେ ପ୍ରଥମେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ମୋ କଥା ଶୁଣ।