
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ କହନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ ହିରଣ୍ୟାର ପୂର୍ବ ଭାଗରେ ଋଷି ଚ୍ୟବନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ଚ୍ୟବନାର୍କ’ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିବା ଉଚିତ। ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଭକ୍ତ ଶୁଚି ହୋଇ ବିଧି-ନିୟମରେ ସୂର୍ଯ୍ୟସ୍ତୁତି କରି, ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତନାମ (୧୦୮ ନାମ) ପାଠ କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ। ତାପରେ ନାମାବଳୀରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କାଳର ଏକକ—କଳା, କାଷ୍ଠା, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, ପକ୍ଷ, ମାସ, ଅହୋରାତ୍ର, ସଂବତ୍ସର—ରୂପେ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ର, ବରୁଣ, ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ସ୍କନ୍ଦ, ଯମ ଆଦି ଦେବତାସମ ରୂପେ, ଧାତୃ, ପ୍ରଭାକର, ତମୋନୁଦ, ଲୋକାଧ୍ୟକ୍ଷ ଭଳି ଜଗତ୍କାର୍ଯ୍ୟନିୟନ୍ତା ରୂପେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଏ। ସ୍ତୋତ୍ରର ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ—ଶକ୍ର ଶିଖାଇଲେ, ନାରଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଧୌମ୍ୟ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଲେ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ କୁହାଯାଏ ଯେ ନିତ୍ୟପାଠ, ବିଶେଷକରି ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ, ଧନ-ରତ୍ନସମୃଦ୍ଧି, ସନ୍ତାନଲାଭ, ସ୍ମୃତି-ବୁଦ୍ଧିବୃଦ୍ଧି, ଶୋକନିବୃତ୍ତି ଓ ମନୋକାମନାପୂର୍ତ୍ତି ଦେଇଥାଏ—ଏହାକୁ ନିୟମବଦ୍ଧ ଭକ୍ତିର ଶାସ୍ତ୍ରସମ୍ମତ ଫଳ ଭାବେ ପ୍ରତିପାଦନ କରାଯାଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि च्यवनार्कमनुत्तमम् । हिरण्यापूर्वभागस्थं च्यवनेन प्रतिष्ठितम्
ईश्वर କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହାଦେବୀ, ହିରଣ୍ୟାର ପୂର୍ବଭାଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏବଂ ଚ୍ୟବନ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ସେଇ ଅନୁତ୍ତମ ଚ୍ୟବନାର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ-ତୀର୍ଥ)କୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
सर्वकामप्रदं नृणां पूजितं विधिवन्नरैः । सप्तम्यां च विधानेन यः स्तोष्यति रविं नरः
ଏହା ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସର୍ବ କାମନା ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ଲୋକେ ବିଧିପୂର୍ବକ ଏହାକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ଯେ ନର ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ବିଧାନାନୁସାରେ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ…
Verse 3
अष्टोत्तरशतैर्नाम्नां सम्यक्छ्रद्धासमन्वितः । शृणु तानि महादेवि शुचिर्भूत्वा समाहितः
ସମ୍ୟକ୍ ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତ ନାମରେ (ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ) ସ୍ତୁତି କରେ। ହେ ମହାଦେବୀ, ତୁମେ ଶୁଚି ହୋଇ ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ସେହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଶୁଣ।
Verse 4
क्षणं त्वं कुरु देवेशि सर्वं वक्ष्याम्यशेषतः । धौम्येन तु यथापूर्वं पार्थाय सुमहात्मने
ହେ ଦେବେଶୀ, କ୍ଷଣମାତ୍ର ଥାଅ; ମୁଁ ସମସ୍ତ କଥା ଅଶେଷରୂପେ କହିବି—ପୂର୍ବେ ଧୌମ୍ୟ ମହାତ୍ମା ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କୁ ଯେପରି ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ସେପରି।
Verse 5
नामाष्टशतमाख्यातं तच्छृणुष्व महामते । सूर्योऽर्यमा भगस्त्वष्टा पूषाऽर्कः सविता रविः
ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତ ନାମମାଳା ପ୍ରକାଶିତ ହୋଇଛି; ହେ ମହାମତି, ଶୁଣ—ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଅର୍ୟମା, ଭଗ, ତ୍ୱଷ୍ଟା, ପୂଷା, ଅର୍କ, ସବିତା, ରବି।
Verse 6
गभस्तिमानजः कालो मृत्युर्द्धाता प्रभाकरः । पृथिव्यापश्च तेजश्च खं वायुश्च परायणः
ସେଇ ଗଭସ୍ତିମାନ, ଅଜ, କାଳ, ମୃତ୍ୟୁ, ଧାତା ଓ ପ୍ରଭାକର। ସେଇ ପୃଥିବୀ, ଜଳ, ତେଜ, ଖମ୍ବ, ବାୟୁ—ପରମ ଆଶ୍ରୟ।
Verse 7
सोमो बृहस्पतिः शुक्रो बुधोंऽगारक एव च । इन्द्रो विवस्वान्दीप्तांशुः शुचिः सौरिः शनैश्चरः
ସେଇ ସୋମ, ବୃହସ୍ପତି, ଶୁକ୍ର, ବୁଧ ଓ ଅଙ୍ଗାରକ। ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିବସ୍ୱାନ, ଦୀପ୍ତାଂଶୁ, ଶୁଚି ଏବଂ ସୌରି—ସ୍ୱୟଂ ଶନୈଶ୍ଚର।
Verse 8
ब्रह्मा रुद्रश्च विष्णुश्च स्कन्दो वैश्रवणो यमः । वैद्युतो जाठरश्चाग्निरिंधनस्तेजसां पतिः
ସେଇ ବ୍ରହ୍ମା, ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ; ସେଇ ସ୍କନ୍ଦ, ବୈଶ୍ରବଣ (କୁବେର) ଓ ଯମ। ସେଇ ବିଦ୍ୟୁତ୍-ଅଗ୍ନି, ଜାଠରାଗ୍ନି, ଯଜ୍ଞାଗ୍ନି, ତାହାର ଇନ୍ଧନ ଏବଂ ସମସ୍ତ ତେଜର ପତି।
Verse 9
धर्मध्वजो वेदकर्त्ता वेदांगो वेदवाहनः । कृतं त्रेता द्वापरश्च कलिः सर्वामराश्रयः
ସେଇ ଧର୍ମଧ୍ୱଜ, ବେଦକର୍ତ୍ତା, ବେଦାଙ୍ଗସ୍ୱରୂପ ଓ ବେଦବାହନ। ସେଇ କୃତ, ତ୍ରେତା, ଦ୍ୱାପର ଓ କଳି—ସମସ୍ତ ଅମରଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ।
Verse 10
कलाकाष्ठामुहूर्त्ताश्च पक्षा मासा अहर्निशाः । संवत्सरकरोऽश्वस्थः कालचक्रो विभावसुः
ସେଇ କଳା, କାଷ୍ଠା ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ; ସେଇ ପକ୍ଷ, ମାସ ଏବଂ ଅହର୍ନିଶା। ସେଇ ସଂବତ୍ସରକର୍ତ୍ତା, ଅଶ୍ୱସ୍ଥ (ସଦା ସ୍ଥିତ), କାଳଚକ୍ର ଓ ବିଭାବସୁ (ପ୍ରକାଶମୟ)।
Verse 11
पुरुषः शाश्वतो योगी व्यक्ताव्यक्तः सनातनः । लोकाध्यक्षः प्रजाध्यक्षो विश्वकर्मा तमोनुदः
ସେଇ ପୁରୁଷ ଶାଶ୍ୱତ ଯୋଗୀ—ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ସନାତନ। ସେ ଲୋକାଧ୍ୟକ୍ଷ, ପ୍ରଜାଧ୍ୟକ୍ଷ, ବିଶ୍ୱକର୍ମା ଏବଂ ତମ ନାଶକ।
Verse 12
वरुणः सागरोंशुश्च जीवन्तो जीवनोऽरिहा । भूताश्रयो भूतपतिः सर्वभूतनिषेवितः
ସେଇ ବରୁଣ; ସେଇ ସାଗର ଓ ସାଗରର ଦୀପ୍ତ କିରଣ। ସେ ଜୀବନ୍ତ, ଜୀବନସ୍ୱରୂପ ଓ ଅରିହା; ସେ ଭୂତାଶ୍ରୟ, ଭୂତପତି ଏବଂ ସର୍ବଭୂତନିଷେବିତ।
Verse 13
स्रष्टा संवर्त्तको वह्निः सर्वस्यादिकरोऽमलः । अनंतः कपिलो भानुः कामदः सर्वतोमुखः
ସେଇ ସ୍ରଷ୍ଟା ଓ ସଂବର୍ତ୍ତକ; ସେଇ ବହ୍ନି। ସେ ସର୍ବର ଅମଳ ଆଦିକାରଣ। ସେ ଅନନ୍ତ, କପିଲ, ଭାନୁ; କାମଦ ଓ ସର୍ବତୋମୁଖ—ସର୍ବତ୍ର ବ୍ୟାପ୍ତ।
Verse 14
जयो विषादो वरदः सर्वधातुनिषेवितः । समः सुवर्णो भूतादिः शीघ्रगः प्राणधारकः
ସେଇ ଜୟ ଓ ବିଷାଦହର; ବରଦ, ଏବଂ ସର୍ବଧାତୁରେ ବ୍ୟାପ୍ତ। ସେ ସମ, ସୁବର୍ଣ୍ଣସ୍ୱରୂପ, ଭୂତାଦି, ଶୀଘ୍ରଗ ଓ ପ୍ରାଣଧାରକ।
Verse 15
धन्वंतरिर्धूमकेतुरादिदेवोऽदितेः सुतः । द्वादशात्माऽरविंदाक्षः पिता माता पितामहः
ସେଇ ଧନ୍ୱନ୍ତରି, ସେଇ ଧୂମକେତୁ; ଆଦିଦେବ, ଅଦିତିର ସୁତ। ସେ ଦ୍ୱାଦଶାତ୍ମା, ଅରବିନ୍ଦାକ୍ଷ; ସେଇ ପିତା, ମାତା ଓ ପିତାମହ—ସର୍ବ ବଂଶର ଆଧାର।
Verse 17
एतद्वै कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः । नाम्नामष्टोत्तरशतं प्रोक्तं शक्रेण धीमता
ଏହିପରି ସଦା କୀର୍ତ୍ତନୀୟ, ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତ (୧୦୮) ନାମ ଧୀମାନ ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଦ୍ୱାରା କଥିତ ହେଲା।
Verse 18
शक्राच्च नारदः प्राप्तो धौम्यस्तु तदनन्तरम् । धौम्याद्युधिष्ठिरः प्राप्य सर्वान्कामानवाप्तवान्
ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଠାରୁ ଏହା ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ତାପରେ ଧୌମ୍ୟଙ୍କୁ। ଧୌମ୍ୟଠାରୁ ପାଇ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମସ୍ତ କାମନା ସିଦ୍ଧ କଲେ।
Verse 19
एतानि कीर्तनीयस्य सूर्यस्यामिततेजसः । नामानि यः पठेन्नित्यं सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ଯେ ନିତ୍ୟ କୀର୍ତ୍ତନୀୟ, ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କ ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ପଢ଼େ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 20
सुरपितृमनुजयक्षसेवितमसुरनिशाचरसिद्धवंदितम् । वरकनकहुताशनप्रभं त्वमपि नम हिताय भास्करम्
ଦେବ, ପିତୃ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ଯକ୍ଷ ଯେଉଁଥିରେ ସେବା କରନ୍ତି; ଅସୁର, ନିଶାଚର ଓ ସିଦ୍ଧ ଯେଉଁଥିରେ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅଗ୍ନି ସମ ପ୍ରଭାବାନ ସେଇ ଭାସ୍କରଙ୍କୁ ନିଜ ହିତ ପାଇଁ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର କର।
Verse 21
सूर्योदये यस्तु समाहितः पठेत्स पुत्रलाभं धनरत्नसंचयान् । लभेत जातिस्मरतां सदा नरः स्मृतिं च मेधां च स विंदते पुमान्
ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ସମୟରେ ଯେ ଏକାଗ୍ରଚିତ୍ତରେ ପାଠ କରେ, ସେ ପୁତ୍ରଲାଭ ଓ ଧନ-ରତ୍ନ ସଞ୍ଚୟ ପାଏ। ସେ ପୁରୁଷ ସଦା ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମରଣ, ସ୍ମୃତି ଓ ମେଧା ଲାଭ କରେ।
Verse 22
इमं स्तवं देववरस्य यो नरः प्रकीर्त्तयेच्छुद्धमनाः समाहितः । स मुच्यते शोकदवाग्निसाराल्लभेत कामान्मनसा यथेप्सितान्
ଯେ ନର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଏହି ସ୍ତବକୁ କୀର୍ତ୍ତନ କରେ, ସେ ଶୋକରୂପ ଦାବାଗ୍ନିରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ହୃଦୟେ ଇଚ୍ଛିତ କାମନା ପାଏ।
Verse 279
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये च्यवनादित्यमाहात्म्यसूर्याष्टोत्तरशतनाम माहात्म्यवर्णनंनामैकोनाशीत्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ-ହଜାର ଶ୍ଲୋକସମ୍ବଳିତ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘ଚ୍ୟବନାଦିତ୍ୟମାହାତ୍ମ୍ୟ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତନାମମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 279ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।