Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 9

Devanagari script

तेजोऽसिशुक्रमित्याज्यं दधिक्राव्णेन वै दधि । क्षीरमाज्याय मन्त्रेण व्यञ्जनानि च यानि तु

Transliteration

tejo'siśukramityājyaṃ dadhikrāvṇena vai dadhi | kṣīramājyāya mantreṇa vyañjanāni ca yāni tu

Translation

ଘିଅ ପାଇଁ “ତେଜୋऽସି ଶୁକ୍ରମ୍” ମନ୍ତ୍ର, ଦହି ପାଇଁ “ଦଧିକ୍ରାବ୍ଣ” ମନ୍ତ୍ର, ଦୁଧ ପାଇଁ “ଆଜ୍ୟ” ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେ କିଛି ବ୍ୟଞ୍ଜନାଦି ଥାଏ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାମନ୍ତ୍ର ଅର୍ପଣ କରିବ।

Word by Word

• तेजः: splendour
• तेजः: सम्बन्ध (Mantra quotation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; मन्त्रपद-उद्धरणे

• असि: you are
• असि: क्रिया (Copula in mantra/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन

• शुक्रम्: brightness / pure (seed)
• शुक्रम्: सम्बन्ध (Mantra quotation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शुक्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; मन्त्रपद-उद्धरणे

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध (Quotation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण-चिह्न (quotative particle)

• आज्यम्: ghee
• आज्यम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: आज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• दधिक्राव्णेन: with (the mantra) ‘Dadhikrāvan’
• दधिक्राव्णेन: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: दधि-क्रावन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (दध्नः क्रावन्)

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• दधि: curd
• दधि: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: दधि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• क्षीरम्: milk
• क्षीरम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आज्याय: for ghee
• आज्याय: सम्प्रदान (Purpose/for ghee/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: आज्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th), एकवचन

• मन्त्रेण: with a mantra
• मन्त्रेण: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• व्यञ्जनानि: side-dishes / condiments
• व्यञ्जनानि: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्यञ्जन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, बहुवचन

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय (and)

• यानि: which
• यानि: सम्बन्ध (Relative pronoun/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, बहुवचन

• तु: and/indeed
• तु: सम्बन्ध (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अनुवादक-निपात (but/indeed)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (Devikā-māhātmya context)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A śrāddha setting near the Prabhāsa coast: a brāhmaṇa officiant seated on kuśa grass, vessels of ghee, curd, and milk arranged; the yajamāna recites mantras while attendants prepare side-dishes; distant temple silhouette and sea-horizon.

Characters & Entities

• Ājya (ghee)
• Dadhi (curd)
• Kṣīra (milk)
• Mantras: tejo 'si śukram; dadhikrāvan(a)
• Pitṛ rite context (implied from prior verse)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual purity is strengthened by mantra: offerings become spiritually potent when consecrated with appropriate Vedic formulas.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The broader setting is Devikā-taṭa/Bhūdhara in Prabhāsakṣetra, where such offerings are prescribed.

What ritualistic prescription is mentioned?

Consecrate ghee, curd, milk, and accompanying foods with their respective mantras (including “tejo ’si śukram” for ghee and “dadhikrāvan(a)” for curd).