Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 11

Devanagari script

उमापतीश्वरो नाम तत्राहं संस्थितः सदा । युगेयुगे सदा पूर्णे कल्पे मन्वन्तरे तथा

Transliteration

umāpatīśvaro nāma tatrāhaṃ saṃsthitaḥ sadā | yugeyuge sadā pūrṇe kalpe manvantare tathā

Translation

ସେଠାରେ ମୁଁ ‘ଉମାପତୀଶ୍ୱର’ ନାମରେ ସଦା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଳ୍ପରେ ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Word by Word

• उमापतीश्वरः: Umāpati-īśvara (Lord as the husband of Umā)
• उमापतीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उमा-पति-ईश्वर (प्रातिपदिक; समास)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: उमायाः पतिः (उमापतिः) तस्य ईश्वरः/ईश्वर-रूपः

• नाम: by name
• नाम: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय; नाम-निर्देशक (indeclinable used for naming/‘by name’)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष सर्वनाम; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• संस्थितः: situated, established
• संस्थितः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अहम् इति कर्तरि विशेषण

• सदा: always
• सदा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण (temporal adverb)

• युगे: in (each) age
• युगे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (पुनरुक्ति-योगे)

• युगे: in (every) age
• युगे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; ‘युगे युगे’ = प्रत्येकयुगे

• सदा: always
• सदा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: अव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण

• पूर्णे: when complete, in the completed
• पूर्णे: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पूर्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कल्पे इति विशेष्ये सति

• कल्पे: in a kalpa
• कल्पे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• मन्वन्तरे: in a manvantara
• मन्वन्तरे: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मन्वन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तथा: likewise, also
• तथा: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अन्वयार्थक (also/likewise)

Speaker

Śiva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Umāpatīśvara (at Devikā-taṭa, Prabhāsa-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī/Umā

Visual Art Cues

Scene: A Śaiva shrine on the Devikā bank: a radiant liṅga identified as Umāpatīśvara, with an aura suggesting timeless continuity; the river flows beside, and celestial beings hover in reverence as Śiva’s declaration seems to fill the space.

Characters & Entities

• Umāpatīśvara (Śiva)
• Umā (Pārvatī)
• Yuga
• Kalpa
• Manvantara

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A tīrtha becomes supremely sacred because the Lord abides there timelessly, beyond cosmic cycles.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Umāpatīśvara at Devikā-taṭa in Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

No specific rite is prescribed in this verse; it establishes the site’s perpetual sanctity and availability for worship.