Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । तस्यैव संनिकृष्टे तु लिंगं ज्वालेश्वरं स्मृतम् । शरः पाशुपतो यत्र ज्वलन्वै त्रिपुरारिणा

Transliteration

īśvara uvāca | tasyaiva saṃnikṛṣṭe tu liṃgaṃ jvāleśvaraṃ smṛtam | śaraḥ pāśupato yatra jvalanvai tripurāriṇā

Translation

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେହି ସ୍ଥାନର ସନ୍ନିକଟରେ ‘ଜ୍ୱାଲେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି; କାରଣ ତ୍ରିପୁରାରି ଶିବ ଛାଡ଼ିଥିବା ପାଶୁପତ ବାଣ ସେଠାରେ ଜ୍ୱଲନ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥିଲା।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (परोक्षभूत/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष, एकवचन — Perfect, 3rd person, Singular

• तस्य: of that/its
• तस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन — Genitive, Singular

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय (अवधारणार्थक) — emphatic particle

• संनिकृष्टे: near (it)
• संनिकृष्टे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: सम् + नि + कृष् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (भूतकर्मणि), नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative, Singular; ‘near/adjacent’ (used substantively: ‘in the vicinity’)

• तु: indeed/but
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (विरोध/अन्वयार्थक) — particle ‘but/indeed’

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन — Neuter, Nom./Acc., Singular

• ज्वालेश्वरम्: Jvāleśvara
• ज्वालेश्वरम्: Samjna (Name/संज्ञा)
• Type: Noun
• Root: ज्वाला + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन — Masculine, Acc./Nom., Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘ज्वालायाः ईश्वरः’ (Lord of flames) as a name

• स्मृतम्: is known/remembered (as)
• स्मृतम्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — past passive participle ‘is remembered/called’ agreeing with लिङ्गम्

• शरः: an arrow
• शरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular

• पाशुपतः: Pāśupata (of Śiva)
• पाशुपतः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पाशुपत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Masculine, Nominative, Singular; adjective qualifying शरः (‘Pāśupata’)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय (सम्बन्ध/स्थानवाचक) — relative adverb ‘where’

• ज्वलन्: blazing
• ज्वलन्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: ज्वल् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (शतृ-प्रत्ययान्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — present active participle ‘blazing’ (qualifying शरः)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चयार्थक/खलु-अर्थे) — emphatic particle

• त्रिपुरारिणा: by Tripurāri (Śiva)
• त्रिपुरारिणा: Karana / Agent-in-passive (Instrument/कर्ता-भाव)
• Type: Noun
• Root: त्रिपुर + अरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन — Masculine, Instrumental, Singular; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘त्रिपुरस्य अरिः’ (enemy of Tripura = Śiva)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Jvāleśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A radiant liṅga shrine near a sacred landscape; above, a fiery arrow of Pāśupata energy descends, evoking Tripurāri’s act; flames illuminate devotees and the surrounding grove/coastal terrain.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Jvāleśvara
• Liṅga
• Pāśupata arrow
• Tripurāri (Śiva)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Śiva’s cosmic deeds become localized in tīrthas; the liṅga marks and transmits the sanctity of that divine event.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jvāleśvara liṅga near the Prācī Sarasvatī/Prabhāsa sacred zone.

What ritualistic prescription is mentioned?

Not yet; the verse introduces the site and its mythic origin.