Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 2

Devanagari script

गन्धर्व उवाच । कथं सोमव्रतं कार्यं विधानं तस्य कीदृशम् । कस्मिन्काले च तत्कार्यं सर्वं विस्तरतो वद

Transliteration

gandharva uvāca | kathaṃ somavrataṃ kāryaṃ vidhānaṃ tasya kīdṛśam | kasminkāle ca tatkāryaṃ sarvaṃ vistarato vada

Translation

ଗନ୍ଧର୍ବ କହିଲା—ସୋମ (ସୋମବାର) ବ୍ରତ କିପରି କରିବା ଉଚିତ? ତାହାର ବିଧାନ କେମିତି? ଏବଂ କେଉଁ ସମୟରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ? ସବୁକିଛି ବିସ୍ତାରରେ କହନ୍ତୁ।

Word by Word

• गन्धर्वः: Gandharva
• गन्धर्वः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गन्धर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• कथम्: how?
• कथम्: Prakāra-adhikaraṇa (Manner/प्रकाराधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: कथम् (अव्यय)
• Form: प्रश्नवाचक-अव्यय (interrogative adverb)

• सोमव्रतम्: Soma-vow (Monday vow)
• सोमव्रतम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सन्दर्भे—प्रश्नविषयत्वात् द्वितीया (object of ‘to do’)

• कार्यम्: to be performed
• कार्यम्: Vidheyaviśeṣaṇa (Predicative qualifier/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + यत् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (यत्-प्रत्यय; भाव्य/कर्तव्य), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; अर्थः—‘कर्तव्यम्’ (to be done)

• विधानम्: procedure, rule
• विधानम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विधान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नविषय (procedure)

• तस्य: of that (vow)
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सर्वनाम

• कीदृशम्: of what kind?
• कीदृशम्: Viśeṣaṇa (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कीदृश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक-विशेषण (interrogative adjective)

• कस्मिन्: in which
• कस्मिन्: Adhikaraṇa (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन; प्रश्नवाचक

• काले: time/period
• काले: Kāla-adhikaraṇa (Time/कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Samuccaya (Coordination/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• तत्: that
• तत्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• कार्यम्: to be done
• कार्यम्: Vidheyaviśeṣaṇa (Predicative qualifier/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + यत् (कृदन्त-प्रत्यय)
• Form: कृदन्त (यत्-प्रत्यय), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कर्तव्यम्’

• सर्वम्: everything
• सर्वम्: Karman (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; समस्तवाचक

• विस्तरतः: in detail
• विस्तरतः: Prakāra (Manner/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: विस्तरतः (अव्यय)
• Form: क्रियाविशेषण-अव्यय (adverb) — ‘विस्तरेण’ (in detail)

• वद: tell/speak
• वद: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यम-पुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

Speaker

Gandharva

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Somavāra-vrata (as practiced for Somēśvara at Prabhāsa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Muni-sattama (best of sages)

Visual Art Cues

Scene: Close-up of the Gandharva’s respectful inquiry—hands folded, eyes intent—asking for full details of the Somavāra-vrata’s method and timing; the sage prepares to expound.

Characters & Entities

• Gandharva
• Somavāra/Soma-vrata

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma is not merely intention; it includes correct method and timing learned through respectful questioning.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The immediate focus is the Somavāra-vrata linked to Someshvara in Prabhāsa-kṣetra, within this māhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

The verse asks for the vidhāna (procedure) and kāla (timing) for the Somavāra/Soma-vrata.