Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पूर्वोक्तं ब्रह्मपूजितम् । सरस्वत्यास्तटे संस्थं पर्णादित्यस्य पश्चिमे

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi pūrvoktaṃ brahmapūjitam | sarasvatyāstaṭe saṃsthaṃ parṇādityasya paścime

Translation

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ; ଯାହା ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ, ପର୍ଣ୍ଣାଦିତ୍ୟର ପଶ୍ଚିମେ ଅବସ୍ଥିତ।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara (Lord Śiva)
• ईश्वरः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया/Main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• ततः: then; thereafter
• ततः: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः—क्रियाविशेषण (adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (क्रिया/Main verb)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• महादेवि: O Mahādevī
• महादेवि: Sambodhana (सम्बोधन/Address)
• Type: Noun
• Root: महादेवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—महā + देवī (कर्मधारय)

• पूर्वोक्तम्: previously mentioned
• पूर्वोक्तम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: पूर्व + उक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘उक्त’; समासः—पूर्वे उक्तम् (तत्पुरुष)

• ब्रह्मपूजितम्: worshipped by Brahmā
• ब्रह्मपूजितम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: ब्रह्मन् + पूजित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘पूजित’; समासः—ब्रह्मणा पूजितम् (तत्पुरुष)

• सरस्वत्याः: of Sarasvatī (river)
• सरस्वत्याः: Shashthi-sambandha (षष्ठी/Relation)
• Type: Noun
• Root: सरस्वती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• तटे: on the bank
• तटे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: तट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन

• संस्थम्: situated; standing
• संस्थम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Adjective
• Root: सम् + स्था (धातु) → संस्थ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• पर्णादित्यस्य: of Parṇāditya
• पर्णादित्यस्य: Shashthi-sambandha (षष्ठी/Relation)
• Type: Noun
• Root: पर्ण + आदित्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; समासः—पर्ण + आदित्य (तत्पुरुष; नाम)

• पश्चिमे: to the west (in the western side)
• पश्चिमे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Adjective
• Root: पश्चिम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), एकवचन; (तट/देश-सम्बन्धे)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī/Devī

Visual Art Cues

Scene: Śiva instructs Devī, pointing toward a riverbank landscape: Sarasvatī flowing/hidden, a shrine marker, and another temple (Parṇāditya) behind; pilgrims walk westward with flags and water-pots.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Brahmā
• Sarasvatī River
• Parṇāditya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Sacred travel is taught as a guided dharmic route: moving from one consecrated site to another according to tradition.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Brahmā-worshipped site on the Sarasvatī riverbank, located west of Parṇāditya, within Prabhāsa Kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A pilgrimage instruction: ‘one should go’ (gacchet) to the specified tīrtha.