
ଈଶ୍ୱର ମହାଦେବୀଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେନ୍ତି—ପୂର୍ବେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ; ଯାହା ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ଏବଂ ପର୍ଣ୍ଣାଦିତ୍ୟର ପଶ୍ଚିମେ ଅବସ୍ଥିତ। ପରେ ସେ କାରଣକଥା କହନ୍ତି—ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ବିଧ ସୃଷ୍ଟି କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଅବର୍ଣ୍ଣନୀୟ ବର୍ଗର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ନାରୀ ପୁରାଣୋକ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟଲକ୍ଷଣ ସହ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା କାମାବିଷ୍ଟ ହୋଇ ସଂଯୋଗ ଯାଚନା କଲେ; ଫଳରେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚମ ଶିର ପତିତ ହୋଇ ଗର୍ଦ୍ଧଭସଦୃଶ ହେଲା—ଏହାକୁ ସତ୍ୱର ଧର୍ମଦୋଷ ଭାବେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି। ‘କନ୍ୟା’ ପ୍ରତି ଉଦ୍ଭୂତ ନିଷିଦ୍ଧ କାମର ଗୁରୁତ୍ୱ ବୁଝି ବ୍ରହ୍ମା ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପ୍ରଭାସକୁ ଆସିଲେ, କାରଣ ତୀର୍ଥସ୍ନାନ ବିନା ଦେହ-ଧର୍ମଶୁଦ୍ଧି ଅସମ୍ଭବ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ସରସ୍ୱତୀରେ ସ୍ନାନ କରି ସେ ଦେବଦେବ ଶୂଲିନ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ ଏବଂ କଲୁଷମୁକ୍ତ ହୋଇ ନିଜ ଲୋକକୁ ଫେରିଗଲେ। ଫଳଶ୍ରୁତି—ଯେ ସରସ୍ୱତୀରେ ସ୍ନାନ କରି ସେହି ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସର୍ବପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଏ; ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଦର୍ଶନ କଲେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि पूर्वोक्तं ब्रह्मपूजितम् । सरस्वत्यास्तटे संस्थं पर्णादित्यस्य पश्चिमे
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ପୂର୍ବେ କୁହାଯାଇଥିବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ସେହି ପୁଣ୍ୟସ୍ଥାନକୁ ଯାଅ; ଯାହା ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ, ପର୍ଣ୍ଣାଦିତ୍ୟର ପଶ୍ଚିମେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
तस्योत्पत्तिं प्रवक्ष्यामि शृणुष्वैकमनाः प्रिये । सृजतो ब्रह्मणः पूर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम्
ତାହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୁଁ କହିବି; ହେ ପ୍ରିୟେ, ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଶୁଣ। ପୂର୍ବେ ସୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମା ଚତୁର୍ବିଧ ଭୂତସମୂହକୁ…
Verse 3
उत्पन्नाद्भुतरूपाढ्या नारी कमललोचना । कंबुग्रीवा सुकेशांता बिंबोष्ठी तनुमध्यमा
ତେବେ ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପସମ୍ପନ୍ନ ଏକ ନାରୀ ପ୍ରକଟ ହେଲା—କମଳନୟନୀ, ଶଙ୍ଖସଦୃଶ ଗ୍ରୀବାଯୁକ୍ତା, ସୁକେଶିନୀ, ବିମ୍ବଫଳସମ ଅଧରା ଓ ସୁକୁମାର କଟିଧାରିଣୀ।
Verse 4
गंभीरनाभिः सुश्रोणी पीनश्रोणिपयोधरा । पूर्णचन्द्रमुखी सा तु गूढगुल्फा सितानना
ତାହାର ନାଭି ଗଭୀର ଥିଲା, କଟି ମନୋହର ଥିଲା; ନିତମ୍ବ ଓ ସ୍ତନ ପୁଷ୍ଟ ଥିଲେ; ମୁଖ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସମ ଦୀପ୍ତ ଥିଲା। ଗୁଲ୍ଫ (ଟେକୁ) ସୁଗଠିତ ଥିଲା ଏବଂ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଶୁଭ୍ର-ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା।
Verse 5
न देवी न च गन्धर्वी नासुरी न च पन्नगी । यादृग्रूपा वरारोहा तादृशी सा व्यजायत
ସେ ନ ଦେବୀ, ନ ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନ ଅସୁରୀ, ନ ନାଗକନ୍ୟା। ପରମ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଯେପରି କଳ୍ପନା କରାଯାଇପାରେ, ସେହିପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠାଙ୍ଗନା ଭାବେ ସେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
Verse 6
तां दृष्ट्वा रूपसंपन्नां ब्रह्मा कामवशोऽभवत् । अथ तां प्रार्थयामास रत्यर्थं वरवर्णिनि
ତାହାର ରୂପସମ୍ପତ୍ତି ଦେଖି ବ୍ରହ୍ମା କାମବଶ ହେଲେ। ତାପରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ରତିସୁଖ ପାଇଁ ସେ ତାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ।
Verse 7
अथ प्रार्थयतस्तस्य न्यपतत्पंचमं शिरः । खररूपं महादेवि तेन पापेन तत्क्षणात्
ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଥିବା ସମୟରେ ତାହାର ପଞ୍ଚମ ଶିର ଖସି ପଡ଼ିଲା। ହେ ମହାଦେବୀ, ସେହି ପାପର ଫଳରେ ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଗର୍ଦ୍ଧଭରୂପ ଧାରଣ କଲା।
Verse 8
ततो ज्ञात्वा महत्पापं दुहितुः कामसंभवम् । घृणया परया युक्तः प्रभासं क्षेत्रमागतः
ତେବେ ନିଜ କନ୍ୟା ପ୍ରତି କାମରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମହାପାପକୁ ଜାଣି, ଗଭୀର ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ପବିତ୍ର ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସିଲେ।
Verse 9
न कायस्य यतः शुद्धिर्विना तीर्थावगाहनात् । स स्नातः सलिले पुण्ये सरस्वत्या वरानने
ତୀର୍ଥରେ ଅବଗାହନ ବିନା ଦେହଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ ନାହିଁ; ତେଣୁ, ହେ ସୁମୁଖୀ, ସେ ସରସ୍ୱତୀର ପୁଣ୍ୟଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ।
Verse 10
लिंगं संस्थापयामास देवदेवस्य शूलिनः । ततो विकल्मषो भूत्वा जगाम स्वगृहं पुनः
ସେ ଦେବଦେବ ଶୂଳଧାରୀ ମହାଦେବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ; ତାପରେ କଳୁଷମୁକ୍ତ ହୋଇ ପୁନଃ ନିଜ ଗୃହକୁ ଫେରିଗଲେ।
Verse 11
स्नात्वा सारस्वते तोये यस्तल्लिंगं प्रपश्यति । सर्वपापविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते
ସରସ୍ୱତୀର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ତାହା ଲିଙ୍ଗକୁ ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
Verse 12
चैत्रे शुक्लचतुर्दश्यां यस्तं पश्यति मानवः । स याति परमं स्थानं यत्र देवो महेश्वरः
ଚୈତ୍ର ମାସର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀରେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ତାହାଙ୍କୁ (ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ) ଦର୍ଶନ କରେ, ସେ ସେଇ ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଏ ଯେଉଁଠାରେ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର ବିରାଜନ୍ତି।
Verse 248
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये ब्रह्मेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टचत्वारिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭିତରେ ‘ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୪୮ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।