Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 20

Devanagari script

स्वायंभुवर्षिदैवादिलिंगहीना न भूः क्वचित व्या । पारान्सकलांस्त्यक्त्वा पूजयध्वं शिवं सदा । निकटा इव दृश्यंते कृतांतनगरोपगाः

Transliteration

svāyaṃbhuvarṣidaivādiliṃgahīnā na bhūḥ kvacita vyā | pārānsakalāṃstyaktvā pūjayadhvaṃ śivaṃ sadā | nikaṭā iva dṛśyaṃte kṛtāṃtanagaropagāḥ

Translation

ଦେବି, ପୃଥିବୀରେ କେଉଁଠିମଧ୍ୟ—ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ, ଋଷି କିମ୍ବା ଦେବମାନଙ୍କ ଦେଶରେ ମଧ୍ୟ—ଲିଙ୍ଗହୀନ ଭୂମି ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି ସଦା ଶିବଙ୍କୁ ପୂଜା କର; କାରଣ ଯେମାନେ କୃତାନ୍ତନଗରକୁ ଯାଆନ୍ତି ସେମାନେ ନିକଟରେ ଥିବା ପରି ଦିଶନ୍ତି।

Word by Word

• स्वायम्भुवर्षिदैवादिलिङ्गहीना: devoid of Svāyambhuva/ṛṣi/daiva etc. liṅgas
• स्वायम्भुवर्षिदैवादिलिङ्गहीना: Visheshana (Adjective of कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वायम्भुव (प्रातिपदिक) + ऋषि (प्रातिपदिक) + दैव (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + लिङ्ग (प्रातिपदिक) + हीन (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः—‘स्वायम्भुव-ऋषि-दैव-आदि-लिङ्गैः हीना’ (devoid of …-lingas)

• न: not
• न: Pratishedha (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय (negation)

• भूः: land/earth
• भूः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ‘भूमिः’ (earth/land)

• क्वचित्: anywhere/ever
• क्वचित्: Adhikarana (Place/Time)
• Type: Indeclinable
• Root: क्वचित् (अव्यय)
• Form: देश/कालवाचक-अव्यय (indefinite adverb)

• व्या: (text uncertain particle)
• व्या: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: व्या (अव्यय/सम्बोधन-रूप)
• Form: पाठभेद/सम्बोधन-निपातः; सम्भाव्यं ‘वयम्/वा’ इत्यादि-भ्रंशः (textually uncertain)

• पारान्: other shores/sides
• पारान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन

• सकलान्: all
• सकलान्: Visheshana (Adjective of कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सकल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन; विशेषण (पारान्)

• त्यक्त्वा: having abandoned
• त्यक्त्वा: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: त्यज् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), अव्यय; अर्थे—‘having abandoned’

• पूजयध्वम्: worship (you all)
• पूजयध्वम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

• शिवम्: Śiva
• शिवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• सदा: always
• सदा: Adhikarana (Time/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

• निकटाः: near/close
• निकटाः: Karta-samānādhikaraṇa (Predicate adjective)
• Type: Adjective
• Root: निकट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विधेयविशेषण (predicate adjective)

• इव: as if/like
• इव: Upamāna-marker
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-वाचक-अव्यय (comparative particle)

• दृश्यन्ते: are seen/appear
• दृश्यन्ते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive)

• कृतान्तनगरोपगाः: those going to the city of Death (Yama)
• कृतान्तनगरोपगाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कृतान्त (प्रातिपदिक) + नगर (प्रातिपदिक) + उपग (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—‘कृतान्तस्य नगरम्’ + उपगः (one who goes to) → ‘कृतान्तनगरम् उपगच्छन्ति ये’

Speaker

Deductive: Narratorial voice within Prabhāsakṣetramāhātmya addressing Devī (listener implied)

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A teacher addresses Devī: the earth-map dotted with countless liṅgas; in the foreground a devotee turns away from worldly bustle toward a simple Śiva shrine; in the distance looms Yama’s city, appearing ‘near’ as a warning.

Characters & Entities

• Śiva
• Liṅga
• Kṛtānta (Death)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Life is fragile; therefore, one should prioritize continual worship of Śiva, the universal Lord present everywhere through the liṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Rather than one site, the verse universalizes Śiva-liṅga presence across the world, reinforcing the Prabhāsa māhātmya by placing it within a pan-Indian sacred map.

What ritualistic prescription is mentioned?

Sada-pūjā—worship Śiva always; implicitly through liṅga worship, setting aside lesser aims.