
ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ମārkaṇḍeśvaraର ଦକ୍ଷିଣେ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ କୁମାରେଶ୍ୱର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଅନ୍ତି। ସେଠାରେ ସ୍ୱାମୀ ନାମକ ଭକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଶିବଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇ, ଏହାକୁ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ-କେନ୍ଦ୍ର ଭାବେ ଦେଖାଯାଇଛି। କାର୍ତ୍ତିକେୟ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଘୋର ତପସ୍ୟାକୁ ପରସ୍ତ୍ରୀ/ପରପୁରୁଷ-ସମ୍ବନ୍ଧ ଭଳି ଅତିକ୍ରମଜନ୍ୟ ପାପ ନାଶର ଉପାୟ କୁହାଯାଇଛି। ଏକ ଆଦର୍ଶ ଭକ୍ତ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଅପବିତ୍ରତାରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ପୁନଃ ‘କୌମାର’—ଯୌବନସଦୃଶ ନିର୍ମଳ ଶୁଦ୍ଧତା—ଲାଭ କରେ। ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୃଷ୍ଟାନ୍ତରେ ସୁମାଳୀ, ପିତୃ/ପୂର୍ବଜ-ହତ୍ୟା ଭଳି ଘୋର ପାପ ପରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ପୂଜା କରି ସେହି ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଦେବତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ଏକ କୂପର ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି; ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱାମୀ-ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କଲେ ଦୋଷମୁକ୍ତି ଓ ସ୍ୱାମୀପୁର ନାମକ ମହାଦିବ୍ୟ ନଗର ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ। ଶେଷରେ ଦାନବିଧି—ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନାମରେ ଦ୍ୱିଜକୁ ଶାତକୁମ୍ଭ-ସୁବର୍ଣ୍ଣର ‘ତାମ୍ରଚୂଡା’ ଦାନ କଲେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଫଳ ମିଳେ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि कुमारेश्वरमुत्तमम् । मार्कण्डेश्वरतो देवि दक्षिणे नातिदूरतः । धनुर्विंशतिभिस्तत्र स्थितं स्वामिप्रतिष्ठितम्
ईश्वर କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଉତ୍ତମ କୁମାରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ। ହେ ଦେବୀ, ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱରଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣେ ଅତିଦୂର ନୁହେଁ—ବିଶ ଧନୁ ଦୂରେ—ସେଠାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ (ଲିଙ୍ଗ) ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
ततः कृत्वा तपो घोरं कार्त्तिकेयेन भाभिनि । परदारापहारोत्थपापानां नाशहेतवे
ତତ୍ପରେ, ହେ ଦୀପ୍ତିମତୀ, ସେଠାରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ପରସ୍ତ୍ରୀ-ଅପହରଣଜନିତ ପାପ ନାଶ ପାଇଁ ଘୋର ତପ କଲେ।
Verse 3
लिंगं स्थापितवांस्तत्र स मुक्तः किल्विषात्ततः । वैराग्याद्यौवनं त्यक्त्वा कौमारं पुनराददे
ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ବୈରାଗ୍ୟରେ ଯୌବନ ତ୍ୟାଗ କରି ପୁନଃ କୌମାର୍ୟ ଅବସ୍ଥା ପାଇଲେ।
Verse 4
पितॄन्हत्वा सुमाली च तमाराधितवान्पुरा । सोऽपि मुक्तोऽभवद्देवि पापात्पितृवधोद्भवात्
ସୁମାଳୀ ମଧ୍ୟ—ପୂର୍ବେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରି—ତାଙ୍କୁ (ଶିବଙ୍କୁ) ଭକ୍ତିରେ ଆରାଧନା କଲେ। ହେ ଦେବୀ, ପିତୃବଧଜନିତ ପାପରୁ ସେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
Verse 5
कुमारेश्वरनामैतत्पूजितं वै सुरासुरैः । तस्याग्रतः कुमारस्य कूपस्तिष्ठति भामिनि
ଏହି ଲିଙ୍ଗର ନାମ ‘କୁମାରେଶ୍ୱର’; ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟ ଏହାକୁ ପୂଜନ୍ତି। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେହି କୁମାରଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଗୋଟିଏ କୂପ ଅଛି।
Verse 6
तत्र स्नात्वा पूजयेद्यः शूलिनं स्वामिपूजितम् । स मुक्तः पातकैः सर्वैर्गच्छेत्स्वामिपुरं महत्
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱାମୀଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଯେ ପୂଜେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାତକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମହାପୁରକୁ ଯାଏ।
Verse 7
शातकौंभमयं यस्तु ताम्रचूडं द्विजातये । दद्यात्स्वामिनमुद्दिश्य स तु यात्राफलं लभेत्
ଯେ କେହି ସ୍ୱାମୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି ଶୁଦ୍ଧ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ‘ତାମ୍ରଚୂଡ’ ଦ୍ୱିଜ (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫଳ ପାଏ।
Verse 215
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभास क्षेत्रमाहात्म्ये कुमारेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चदशोत्तरद्विशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘କୁମାରେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୨୧୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।