Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 3

Devanagari script

अजरश्चामरश्चैव प्रसादात्पद्मयोनिनः । स गत्वा तत्र विप्रेन्द्रो देवदेवस्य शूलिनः । लिंगं तु स्थापयामास ज्ञात्वा तत्क्षेत्रमुत्तमम्

Transliteration

ajaraścāmaraścaiva prasādātpadmayoninaḥ | sa gatvā tatra viprendro devadevasya śūlinaḥ | liṃgaṃ tu sthāpayāmāsa jñātvā tatkṣetramuttamam

Translation

ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ଅଜର ଓ ଅମର ହେଲେ। ପରେ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସେଇ ସ୍ଥାନକୁ ଉତ୍ତମ କ୍ଷେତ୍ର ଜାଣି, ଦେବଦେବ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ।

Word by Word

• अजरः: ageless
• अजरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अजर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अमरः: immortal
• अमरः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अमर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (सः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• एव: indeed; certainly
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण (emphatic particle)

• प्रसादात्: from (the) grace
• प्रसादात्: Hetu (Cause/हेतु)
• Type: Noun
• Root: प्रसाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative), एकवचन

• पद्मयोनिनः: of the lotus-born (Brahmā)
• पद्मयोनिनः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पद्म + योनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), एकवचन

• सः: he
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: कृदन्त; त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (locative adverb)

• विप्रेन्द्रः: chief of brāhmaṇas
• विप्रेन्द्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विप्र + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• देवदेवस्य: of the god of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: देव + देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• शूलिनः: of the trident-bearer (Śiva)
• शूलिनः: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शूलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणवत् नाम (epithet of Śiva)

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तु: then; indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle)

• स्थापयामास: installed; set up
• स्थापयामास: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Periphrastic Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिच् (causative) भावः—स्थापयति

• ज्ञात्वा: having known
• ज्ञात्वा: Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: कृदन्त; त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund)

• तत्-क्षेत्रम्: that sacred place/field
• तत्-क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम) + क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमम्: excellent; best
• उत्तमम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (तत्क्षेत्रम्)

Speaker

Śiva (Īśvara)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: A venerable brāhmaṇa-sage, radiant with Brahmā’s boon of agelessness, arrives at Prabhāsa and consecrates a Śiva-liṅga; the sea-breeze and coastal sands frame the newly founded shrine.

Characters & Entities

• Brahmā (Padmayoni)
• Śiva (Śūlin)
• Mārkaṇḍeya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A kṣetra becomes supremely holy through ṛṣi-realization and the consecration of Śiva’s liṅga.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Mārkaṇḍeyeśvara in Prabhāsakṣetra, founded through Mārkaṇḍeya’s installation of a Śiva-liṅga.

What ritualistic prescription is mentioned?

The archetypal act of pratiṣṭhā: establishing a Śiva-liṅga upon recognizing the excellence of the kṣetra.