Adhyaya 208

Verse 1

देव्युवाच । इदं देयमिदं देयमिति प्रोक्तं तु यच्छ्रुतौ । दानादानविशेषांस्तु श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

ଦେବୀ କହିଲେ—ଶ୍ରୁତିରେ ପୁନଃପୁନଃ ‘ଏହା ଦେୟ, ଏହା ଦେୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଦାନ ଓ ଅଦାନ (ଯାହା ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ) ର ବିଶେଷ ଭେଦ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।

Verse 2

कानि दानानि शस्तानि कस्मै देयानि कान्यपि । कालं देशं च पात्रं च सर्वमाचक्ष्व मे विभो

କେଉଁ କେଉଁ ଦାନ ପ୍ରଶଂସନୀୟ, ଏବଂ କେଉଁ ଦାନ କାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍? ଯଥାଯଥ କାଳ, ଦେଶ ଓ ପାତ୍ର—ଏ ସବୁ ମୋତେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହ, ହେ ପ୍ରଭୋ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । वृथा जन्मानि चत्वारि वृथा दानानि षोडश । सुजन्मानि च चत्वारि महादानानि षोडश

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ଚାରି ପ୍ରକାର ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ, ଏବଂ ଷୋଳ ପ୍ରକାର ଦାନ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ। ତଥା ଚାରି ପ୍ରକାର ସୁଜନ୍ମ ଓ ଷୋଳ ପ୍ରକାର ମହାଦାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 4

देव्युवाच । एतद्विस्तरतो ब्रूहि देवदेवजगत्पते

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ଦେବଦେବ, ଜଗତ୍ପତେ! ଏହାକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । वृथा जन्मानि चत्वारि यानि तानि निबोध मे । कुपुत्राणां वृथा जन्म ये च धर्मबहिष्कृताः । प्रवासं ये च गच्छंति परदाररताः सदा

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେଇ ଚାରି ବ୍ୟର୍ଥ ଜନ୍ମକୁ ମୋ ପାଖରୁ ଜାଣ। କୁପୁତ୍ରର ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ; ଯେମାନେ ଧର୍ମରୁ ବହିଷ୍କୃତ ସେମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ଏବଂ ଯେମାନେ ପ୍ରବାସକୁ ଯାଇ ଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି ଓ ସଦା ପରଦାରାରତ ରହନ୍ତି—ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ।

Verse 6

परपाकं च येऽश्नंति पर दाररताश्च ये । अप्रत्याख्यं वृथा दानं सदोषं च तथा प्रिये

ଯେମାନେ ପରର ପକା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ଓ ଯେମାନେ ପରସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ—ସେମାନଙ୍କ ଆଚରଣ ନିନ୍ଦ୍ୟ। ପ୍ରିୟେ, ଯଥାବିଧି ନ ଦିଆ ଦାନ ବ୍ୟର୍ଥ; ଦୋଷଯୁକ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 7

आरूढपतिते चैव अन्यायोपार्जितं धनम् । वृथा ब्रह्महने दानं पतिते तस्करे तथा

ଧର୍ମାଚରଣରୁ ପତିତ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦିଆ ଦାନ ନିଶ୍ଚୟ ନିଷ୍ଫଳ। ଅନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ କଳୁଷିତ। ଏହିପରି ବ୍ରାହ୍ମଣହନ୍ତାକୁ କିମ୍ବା ପତିତ ଚୋରକୁ ଦିଆ ଦାନ ପୁଣ୍ୟ ଦେଉ ନାହିଁ।

Verse 8

गुरोश्चाप्रीतिजनने कृतघ्ने ग्रामयाजके । ब्रह्मबन्धौ च यद्दत्तं यद्दत्तं वृषलीपतौ

ଯେ ଗୁରୁଙ୍କ ଅପ୍ରୀତି ଜନାଏ, ଯେ କୃତଘ୍ନ, ଯେ କେବଳ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଗ୍ରାମଯାଜକ, ଯେ ‘ବ୍ରହ୍ମବନ୍ଧୁ’ (ନାମମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ), କିମ୍ବା ଅଧର୍ମିଣୀ ସ୍ତ୍ରୀରେ ଆସକ୍ତ—ତାଙ୍କୁ ଦିଆ ଦାନ ବ୍ୟର୍ଥ ହୁଏ।

Verse 9

वेदविक्रयिणे चैव यस्य चोपपतिर्गृहे । स्त्रीनिर्जिते च यद्दत्तं वृथादानानि षोडश

ବେଦ ବିକ୍ରୟକାରୀକୁ, ଯାହାର ଘରେ ଉପପତି (ପରପୁରୁଷ) ରହେ ତାକୁ, ଏବଂ କାମବଶ ହୋଇ ସ୍ତ୍ରୀଦ୍ୱାରା ଜିତା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦିଆ ଦାନ—ଏମିତି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସହ ମିଶି ‘ବ୍ୟର୍ଥଦାନ’ ଷୋଳଟି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 10

सुजन्म च सुपुत्राणां ये च धर्मे रता नराः । प्रवासं न च गच्छंति परदारपराङ्मुखाः

ସୁଜନ୍ମ ଥିବା, ସୁପୁତ୍ର ଥିବା, ଧର୍ମରେ ରତ ପୁରୁଷମାନେ, ଅନାବଶ୍ୟକ ପ୍ରବାସକୁ ନ ଯାଆନ୍ତି, ଏବଂ ପରସ୍ତ୍ରୀଠାରୁ ମୁହଁ ଫେରାନ୍ତି—ଏହିମାନେ ଧାର୍ମିକ ଜୀବନର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 11

गावः सुवर्णं रजतं रत्नानि च सरस्वती । तिलाः कन्या गजोश्वश्च शय्या वस्त्रं तथा मही

ଗାଈ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରୌପ୍ୟ, ରତ୍ନ, ସରସ୍ୱତୀଦାନ (ବିଦ୍ୟାଦାନ), ତିଳ, କନ୍ୟାଦାନ, ଗଜ-ଅଶ୍ୱ, ଶୟ୍ୟା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଭୂମି—ଏସବୁ ମହାଦାନ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ।

Verse 12

धान्यं पयश्च च्छत्रं च गृहं चोपस्करान्वितम् । एतान्येव महादेवि महादानानि षोडश

ଧାନ୍ୟ, ଦୁଧ, ଛତ୍ର ଏବଂ ଆବଶ୍ୟକ ଉପସ୍କରସହିତ ଗୃହ—ହେ ମହାଦେବୀ, ଏହିମାନେ ଷୋଳ ମହାଦାନ।

Verse 13

गर्वावृतस्तु यो दद्याद्भयात्क्रोधात्तथैव च । भुंक्ते दानफलं तद्धि गर्भस्थो नात्र संशय

ଯେ ଗର୍ବରେ ଆବୃତ ହୋଇ, କିମ୍ବା ଭୟରୁ, କିମ୍ବା କ୍ରୋଧରୁ ଦାନ କରେ, ସେ ତାହାର ଦାନଫଳ ଗର୍ଭସ୍ଥ ଅବସ୍ଥାରେ ହିଁ ଭୋଗ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 14

बालत्वेऽपि च सोऽश्नाति यद्दत्तं दंभकारणात् । मन्युना मंतुना चैव तथैवार्थस्य कारणात्

ଦମ୍ଭ ପାଇଁ ଯେ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାହାର ଫଳ ସେ ବାଳ୍ୟାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଆସ୍ୱାଦନ କରେ—କ୍ରୋଧରୁ, କପଟମନରୁ, କିମ୍ବା ଲାଭହେତୁ ଦିଆଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ।

Verse 15

देशे काले च पात्रे च शुद्धेन मनसा तथा । न्यायार्जितं च यो दद्याद्यौवने स तदश्नुते

ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ଯଥୋଚିତ ଦେଶ-କାଳରେ, ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ରକୁ, ନ୍ୟାୟାର୍ଜିତ ଧନ ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି—ସେ ଦାନଫଳକୁ ଯୌବନରେ ଭୋଗ କରେ।

Verse 16

अन्यायेनार्जितं द्रव्यमपात्रे प्रतिपादितम् । क्लिष्टं च विधिहीनं च वृद्धभावे तदश्नुते

ଅନ୍ୟାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ଯଦି ଅପାତ୍ରକୁ ଦିଆଯାଏ, ଏବଂ କଷ୍ଟସହ କିମ୍ବା ବିଧିବିଧାନ ବିନା ଦିଆଯାଏ—ତେବେ ତାହାର ଫଳ ମନୁଷ୍ୟ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମାତ୍ର ଭୋଗ କରେ, ସେହିଁ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୀଣ ଓ କ୍ଲେଶଯୁକ୍ତ।

Verse 17

तस्माद्देशे च काले च सुपात्रे विधिना नरः । शुभार्जितं प्रयुञ्जीत श्रद्धया शाठ्यवर्जितः

ଏହେତୁ ଯଥାଯଥ ଦେଶ ଓ ଯଥାଯଥ କାଳରେ, ବିଧିଅନୁସାରେ, ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ ଓ ଛଳବିହୀନ ହୋଇ, ଶୁଭ ଉପାୟରେ ଅର୍ଜିତ ଧନ ସୁପାତ୍ରକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 18

स्वाध्यायाढ्यं योगवंतं प्रशांतं पुराणज्ञं पापभीरुं वदान्यम् । स्त्रीषु क्षान्तं धार्मिकं गोशरण्यं व्रतैः क्रान्तं तादृशं पात्रमाहुः

ଯେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଯୋଗନିଷ୍ଠ, ପ୍ରଶାନ୍ତ, ପୁରାଣଜ୍ଞ, ପାପଭୀରୁ ଓ ଦାନଶୀଳ; ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ଷମାଶୀଳ ଓ ସଂଯମୀ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଶରଣ ଦେବାଳା, ଏବଂ ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ଶିଷ୍ଟ—ଏମିତି ଲୋକକୁ ‘ପାତ୍ର’ କୁହାଯାଏ।

Verse 19

सत्यं दमस्तपः शौचं सन्तोषोऽनैर्ष्यमार्जवम् । ज्ञानं शमो दया दानमेतत्पात्रस्य लक्षणम्

ସତ୍ୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ, ତପ, ଶୌଚ, ସନ୍ତୋଷ, ଅନଇର୍ଷ୍ୟ (ଇର୍ଷ୍ୟାହୀନତା), ଆର୍ଜବ, ଜ୍ଞାନ, ଶମ, ଦୟା ଓ ଦାନ—ଏହିମାନେ ସୁପାତ୍ରର ଲକ୍ଷଣ।

Verse 20

एवंविधे तु यत्पात्रे गामेकां तु प्रयच्छति । समानवत्सां कपिलां धेनुं सर्वगुणान्विताम्

ଏପରି ସୁପାତ୍ରକୁ ଦାନ କରିବାବେଳେ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦେବା ଉଚିତ—ବଛା ସହିତ, କପିଲା (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) ଦୁଧାଳୁ ଧେନୁ, ସର୍ବଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ।

Verse 21

रौप्यपादां स्वर्णशृङ्गीं रुद्रलोके महीयते । एकां गां दशगुर्दद्याद्गोशती च तथा दश

ଯାହାର ଖୁର ରୂପାରେ ଓ ଶିଙ୍ଗ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ, ସେଇ ଗାଈ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ଗୋଟିଏ ଗାଈକୁ ଦଶଗୁଣ ଦକ୍ଷିଣା ସହ ଦାନ କର; ଏବଂ ସେହିପରି ଶତ ଗାଈକୁ ମଧ୍ୟ ଦଶଗୁଣ ଦକ୍ଷିଣା ସହ ଦାନ କର।

Verse 22

शतं सहस्रगुर्दद्यात्सर्वे समफलाः स्मृताः । सुशीला सोमसंपन्ना तरुणी च पयस्विनी । सवत्सा न्यायलब्धा च प्रदेया ब्राह्मणाय गौः

ଶତଗୁଣ କିମ୍ବା ସହସ୍ରଗୁଣ ଦକ୍ଷିଣା ସହ ଦାନ କରାଯାଇପାରେ—ଏସବୁ ସମାନ ଫଳଦାୟକ ବୋଲି ସ୍ମୃତି କହେ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଗାଈ ସୁଶୀଳ, ପୁଷ୍ଟ, ଯୁବତୀ, ଦୁଧଦାତ୍ରୀ, ବଛା ସହିତ ଏବଂ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ ଭାବେ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଥିବା ହେବା ଉଚିତ।

Verse 23

वंध्या सरोगा हीनांगी दुष्टा वृद्धा मृतप्रजा । अन्यायलब्धा दूरस्था नेदृशी गां प्रदापयेत्

ବନ୍ଧ୍ୟା, ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ, ଅଙ୍ଗହୀନ, ଦୁଷ୍ଟସ୍ୱଭାବୀ, ବୃଦ୍ଧା, ଯାହାର ବଛା ମରିଯାଇଛି, ଅନ୍ୟାୟରେ ପ୍ରାପ୍ତ କିମ୍ବା ଦୂରେ ରଖା—ଏପରି ଗାଈକୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 24

यो हीदृशीं गां ददाति देवोद्देशेन मानवः । प्रत्युताधोगतिं याति क्लिश्यते च महेश्वरि

ଦେବତାଙ୍କ ନାମରେ ଏପରି ଅଯୋଗ୍ୟ ଗାଈ ଦାନ କରୁଥିବା ମଣିଷ, ପ୍ରତିଫଳରେ ଅଧୋଗତିକୁ ଯାଏ ଏବଂ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ, ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ।

Verse 25

रुष्टा क्लिष्टा दुर्बला व्याधिता च न दातव्या या च मूल्यैरदत्तैः । लेशो विप्रेभ्यो यया जायते वै तस्या दातुश्चाफलाः सर्वलोकाः

କ୍ରୋଧିତ, କ୍ଲେଶିତ, ଦୁର୍ବଳ କିମ୍ବା ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯାହାର ମୂଲ୍ୟ ବିଧିମତ ଭାବେ ଦିଆଯାଇନାହିଁ ସେହି ଗାଈ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେ ଦାନରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମନେ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଅସନ୍ତୋଷ ଜନ୍ମେ, ସେହି ଦାନରେ ଦାତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଫଳ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇଯାଏ।

Verse 26

अतिथये प्रशान्ताय सीदते चाहिताग्नये । श्रोत्रियाय तथैकापि दत्ता बहुगुणा भवेत्

ଶାନ୍ତ ଅତିଥି, ଦୀନଜନ, ଆହିତାଗ୍ନି ଓ ବେଦଜ୍ଞ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଗୋଦାନ ମଧ୍ୟ ବହୁଗୁଣ ପୁଣ୍ୟଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 27

गां विक्रीणाति चेद्देवि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः । नासौ प्रशस्यते पात्रं ब्राह्मणो नैव स स्मृतः

ହେ ଦେବୀ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇ ଗୋକୁ ବିକ୍ରି କରେ, ସେ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ପାତ୍ର ନୁହେଁ; ସ୍ମୃତିମତେ ସେ ପ୍ରକୃତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 28

बहुभ्यो न प्रदेयानि गौर्गृहं शयनं स्त्रियः । विभक्ता दक्षिणा ह्येषा दातारं नोपतिष्ठति

ଗୋ, ଘର, ଶୟନ ଓ ସ୍ତ୍ରୀ—ଏହି ଦାନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନେକଙ୍କୁ ଭାଗ କରି ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କାରଣ ବିଭକ୍ତ ଦକ୍ଷିଣା ଦାତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟ ଉପକାର କରେ ନାହିଁ।

Verse 29

प्रासादा यत्र सौवर्णाः शय्या रव्रोज्ज्वलास्तथा । वराश्चाप्सरसो यत्र तत्र गच्छंति गोप्रदाः

ଯେଉଁଠି ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାସାଦ, ରତ୍ନଦୀପ୍ତ ଶୟ୍ୟା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପ୍ସରାମାନେ ଅଛନ୍ତି—ସେଠାକୁ ଗୋଦାନକାରୀମାନେ ଗମନ କରନ୍ତି।

Verse 30

नास्ति भूमिसमं दानं नास्ति गंगासमा सरित् । नास्ति सत्यात्परो धर्मो नान्यो देवो महेश्वरात्

ଭୂମିଦାନ ସମାନ କୌଣସି ଦାନ ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ; ସତ୍ୟଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ମହେଶ୍ୱର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବ ନାହିଁ।

Verse 31

उच्चैः पाषाणयुक्ता च न समा नैव चोषरा । न नदीकूलविकटा भूमिर्देया कदाचन

ଯେ ଭୂମି ଅତ୍ୟଧିକ ଉଚ୍ଚ, ପାଷାଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅସମ, ଉଷର/ଲବଣମୟ, କିମ୍ବା ନଦୀତଟରେ କଠିନ ଓ ଦୁର୍ଗମ—ସେହି ଭୂମି କେବେ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 32

षष्टिवर्षसहस्राणि स्वर्गे वसति भूमिदः । आच्छेत्ता चानुमंता च तान्येव नरकं व्रजेत्

ଭୂମିଦାତା ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବର୍ଷ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେ ଭୂମି ଛିନିନେଇଥାଏ ଓ ଯେ ତାହାକୁ ଅନୁମୋଦନ କରେ—ସେମାନେ ସେଇ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 33

कुरुते पुरुषः पापं यत्किञ्चिद्वृत्तिकर्शितः । अपि गोचर्ममात्रेण भूमिदानेन शुद्ध्यति

ଜୀବିକାର ଚାପରେ ମଣିଷ କିଛି ପାପ କରିପାରେ; ତଥାପି ଗୋଚର୍ମମାତ୍ର ଭୂମି ଦାନ କଲେ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 34

छत्रं शय्यासनं शंखो गजाश्वाश्चामराः स्त्रियः । भूमिश्चैषां प्रदानस्य शिवलोकः फलं स्मृतम्

ଛତ୍ର, ଶୟ୍ୟା-ଆସନ, ଶଙ୍ଖ, ଗଜ-ଅଶ୍ୱ, ଚାମର, ସେବିକା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ଭୂମି—ଏହି ସବୁ ଦାନର ଫଳ ଶିବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 35

आदित्येऽहनि संक्रांतौ ग्रहणे चन्द्र सूर्ययोः । पारणैश्चैव गोदाने नोपोष्यः पौत्रवान्गृही

ରବିବାର, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟ, ଏବଂ ପାରଣ ବେଳେ ଓ ଗୋଦାନ କରୁଥିବା ସମୟରେ—ପୌତ୍ରବାନ ଗୃହସ୍ଥ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 36

इन्दुक्षये तु संक्रान्त्यामेकादश्यां शते कृते । उपवासं न कुर्वीत यदीच्छेत्संततिं ध्रुवम्

ଚନ୍ଦ୍ରକ୍ଷୟ ସମୟରେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ଓ ଏକାଦଶୀରେ—ଏଭଳି ଶତବାର ପାଳନ ପରେ—ଯେ ନିଶ୍ଚିତ ସନ୍ତାନ ଚାହେ, ସେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 37

यथा शुक्ला तथा कृष्णा न विशेषोऽस्ति कश्चन । तथापि वर्धते धर्मः शुक्लायामेव सर्वदा

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ଯେପରି, କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ମଧ୍ୟ ସେପରି—କୌଣସି ଭେଦ ନାହିଁ; ତଥାପି ଧର୍ମ ସଦା ବିଶେଷତଃ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 38

दशम्येकादशीविद्धा द्वादशी च क्षयं गता । नक्तं तत्र प्रकुर्वीत नोपवासो विधीयते

ଯେତେବେଳେ ଏକାଦଶୀ ଦଶମୀରେ ବିଦ୍ଧ ହୁଏ ଏବଂ ଦ୍ୱାଦଶୀ କ୍ଷୟରେ ଲୁପ୍ତ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ସେଠାରେ କେବଳ ନକ୍ତଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉପବାସ ବିଧିତ ନୁହେଁ।

Verse 39

उपोष्यैकादशीं यस्तु त्रयोदश्यां तु पारणम् । करोति तस्य नश्येत्तु द्वादश दद्वादशीफलम्

ଯେ ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରି ତ୍ରୟୋଦଶୀରେ ପାରଣ କରେ, ତାହାର ଦ୍ୱାଦଶୀ-ଫଳ ନଶିଯାଏ; ଦ୍ୱାଦଶୀର ପୁଣ୍ୟ ହାରାଯାଏ।

Verse 40

उपवासे तथा श्राद्धे न खादेद्दन्तधावनम् । दन्तानां काष्ठसंगाच्च हन्ति सप्तकुलानि वै

ଉପବାସ ଓ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମୟରେ ଦନ୍ତଧାବନର କାଠି ଚବାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଦାନ୍ତର କାଠ-ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ସତ କୁଳର ହାନି ହୁଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 41

दर्शं च पौर्णमासं च पितुः सांवत्सरं दिनम् । पूर्वविद्धमकुर्वाणो नरकं प्रतिपद्यते

ଅମାବାସ୍ୟାର ଦର୍ଶକର୍ମ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ପୌର୍ଣ୍ଣମାସକର୍ମ ଓ ପିତାଙ୍କ ବାର୍ଷିକ ଶ୍ରାଦ୍ଧଦିନ—ପୂର୍ବବିଦ୍ଧ ତିଥିକୁ ଯଥାବିଧି ବିଚାର କରି ଯେ ଏଗୁଡ଼ିକ କରେନାହିଁ, ସେ ନରକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 42

हानिश्च संततेः प्रोक्ता दौर्भाग्यं समवाप्नुयात् । द्रव्याभावेथ श्राद्धस्य विधिं वक्ष्यामि तत्त्वतः

ସନ୍ତତିର ହାନି କୁହାଯାଇଛି, ଏବଂ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଆସିପାରେ। ଏବେ ଦ୍ରବ୍ୟାଭାବରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧର ବିଧିକୁ ମୁଁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ କହିବି।

Verse 43

एकेनापि हि विप्रेण षट्पिण्डं श्राद्धमाचरेत् । षडर्घ्यान्पारयेत्तत्र तेभ्यो दद्याद्यथाविधि

କେବଳ ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଛଅ ପିଣ୍ଡ ସହିତ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ। ସେଠାରେ ଛଅ ଅର୍ଘ୍ୟ ସମାପ୍ତ କରି, ପରେ ଯଥାବିଧି ତାଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 44

पिता भुंक्ते द्विज करे मुखे भुंक्ते पितामहः । प्रपितामहस्तालुस्थः कण्ठे मातामहः स्मृतः

ପିତା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ହାତରୁ ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି; ପିତାମହ ତାଙ୍କ ମୁଖରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି। ପ୍ରପିତାମହ ତାଳୁରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି, ଏବଂ ମାତାମହ କଣ୍ଠରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 45

प्रमातामहस्तु हृदये वृद्धो नाभौ तु संस्थितः । अलाभे ब्राह्मणस्यैव कुशः कार्यो द्विजः प्रिये । इदं सर्वपुराणेभ्यः सारमुद्धत्य चोच्यते

ପ୍ରମାତାମହ ହୃଦୟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଏବଂ ‘ବୃଦ୍ଧ’ ନାଭିରେ ସଂସ୍ଥିତ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ହେ ପ୍ରିୟେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ନ ମିଳିଲେ କୁଶଘାସରେ ଦ୍ୱିଜ ରୂପ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ସମସ୍ତ ପୁରାଣର ସାର ଉଦ୍ଧୃତ କରି କୁହାଯାଉଛି।

Verse 46

न चैतन्नास्तिके देयं पिशुने वेदनिन्दके । प्रातःप्रातरिदं श्राव्यं पूजयित्वा महेश्वरम्

ଏହା ନାସ୍ତିକକୁ, ପିଶୁନକୁ କିମ୍ବା ବେଦନିନ୍ଦକକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ପ୍ରତି ପ୍ରଭାତେ ପ୍ରଭାତେ ଏହା ଶ୍ରାବ୍ୟ/ପାଠ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 47

कुलीनं सर्वशास्त्रज्ञं यथा देवं महेश्वरम् । अस्य धर्मस्य वक्तारं छत्रं दद्यात्प्रपूजयेत्

କୁଳୀନ ଓ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପରି ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଧର୍ମର ବକ୍ତାଙ୍କୁ ଛତ୍ର ଦାନ କରି ଭକ୍ତିସହ ପ୍ରପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 48

अपूज्याद्वाचकाद्यस्तु श्लोकमेकं शृणोति च । नासौ पुण्यमवाप्नोति शास्त्रचौरः स्मृतो हि सः

ଯେ ଅପୂଜିତ ବାଚକଙ୍କ ଠାରୁ ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଶୁଣେ, ସେ ପୁଣ୍ୟ ପାଉନାହିଁ; ସେ ‘ଶାସ୍ତ୍ରଚୋର’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 49

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजयेद्वाचकं बुधः । अन्यथा निष्फलं तस्य पुस्तकश्रवणं भवेत्

ଏହେତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବ ପ୍ରୟାସରେ ବାଚକଙ୍କୁ ପୂଜା-ସତ୍କାର କରିବା ଉଚିତ; ନଚେତ୍ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ପୁସ୍ତକ-ଶ୍ରବଣ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 50

यस्यैव तिष्ठते गेहे शास्त्रमेतत्सदुर्लभम् । तस्य देवि गृहे तीर्थैः सह तिष्ठेच्छिवः स्वयम्

ହେ ଦେବୀ! ଯାହାର ଘରେ ଏହି ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଶାସ୍ତ୍ର ରହିଥାଏ, ସେହି ଘରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ସହିତ ସ୍ୱୟଂ ଶିବ ବାସ କରନ୍ତି।

Verse 51

बहुनात्र किमुक्तेन भवेन्मोक्षस्य भाजनम् । न चैतत्पिशुने देयं नास्तिके दंभसंयुते

ଏଠାରେ ଅଧିକ କ’ଣ କହିବା? ଏପରି ଜନ ମୋକ୍ଷର ପାତ୍ର ହୁଏ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଉପଦେଶ ପିଶୁନ-ନିନ୍ଦକକୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଦମ୍ଭଯୁକ୍ତ ନାସ୍ତିକକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 52

इदं शान्ताय दान्ताय देयं शैवद्विजन्मने

ଏହା ଶାନ୍ତ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଦମନଶୀଳ—ଶୈବ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍।

Verse 208

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये श्राद्धकल्पे दानपात्रब्राह्मणमाहात्म्यवर्णनंनामाष्टोत्तरद्विशततमो ऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ର-ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପାନ୍ତର୍ଗତ ‘ଦାନପାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱିଶତୋତ୍ତର ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।