Adhyaya 203

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मंकीश्वर महालयम् । रामेशादुत्तरे भागे देवमातुः समीपगम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ତାପରେ ରାମେଶର ଉତ୍ତର ଭାଗରେ, ଦେବମାତାଙ୍କ ସମୀପରେ ଥିବା ମଂକୀଶ୍ୱର ମହାଳୟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

अर्कस्थलात्ततो याम्ये पूर्वतश्च कृतस्मरात् । लिंगं महाप्रभावं तु मंकिना स्थापितं पुरा

ଅର୍କସ୍ଥଳର ଦକ୍ଷିଣେ ଏବଂ କୃତସ୍ମରର ପୂର୍ବେ, ମଂକି ପୁରାତନକାଳେ ସ୍ଥାପିତ କରିଥିବା ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି।

Verse 3

तं दृष्ट्वा मानवः सम्यगश्वमेधफलं लभेत्

ତାହାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଦର୍ଶନ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।

Verse 4

देव्युवाच । कोऽसौ मंकिर्महादेव कथं लिंगं प्रतिष्ठितम् । किं प्रभावं च तल्लिंगमेतन्मे वद विस्तरात्

ଦେବୀ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ! ଏହି ମଙ୍କି କିଏ? ଲିଙ୍ଗ କିପରି ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲା? ଏବଂ ସେହି ଲିଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବ କ’ଣ? ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।

Verse 5

ईश्वर उवाच । मंकिर्नामाभवत्पूर्वं कुब्जकायो द्विजोत्तमः । प्रभासं क्षेत्रमासाद्यतपस्तेपे महत्तमम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ମଙ୍କି ନାମରେ ଜଣେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦେହ କୁବ୍ଜ ଥିଲା। ସେ ପ୍ରଭାସ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆସି ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହାନ ତପ କଲେ।

Verse 6

प्रतिष्ठाप्य महादेवं शिवभक्तिपरायणः । न तुतोष हरस्तस्य वहुवर्षगणार्चितः

ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଶିବଭକ୍ତିରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ଅନେକ ବର୍ଷ ପୂଜା କଲେ; ତଥାପି ହର ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ ନାହିଁ।

Verse 7

तस्यैवं तप्यमानस्य सिद्धिं प्राप्ता ह्यनेकशः । तत्राराध्य महादेवं स्वर्गलोकमितो गताः

ସେ ଏଭଳି ତପ କରୁଥିବାବେଳେ ଅନେକେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଲେ; ସେଠାରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରୁ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 8

ततो दुःखं समभवन्मंकेस्तत्र वरानने । कस्मान्मे भगवांस्तुष्टिं न गच्छति महेश्वरः

ତେବେ, ହେ ସୁମୁଖୀ! ସେଠାରେ ମଙ୍କିଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ହେଲା—“ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର ମୋପରେ କାହିଁକି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନାହାନ୍ତି?”

Verse 9

ततस्तीव्ररतिं चक्रे कृत्वा तीव्रनिवर्तनम् । एवं वृद्धत्वमापन्नो जपध्यानपरायणः

ତତ୍ପରେ ସେ ଅଧିକ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ସଂୟମ ଅବଲମ୍ବନ କଲେ। ଏଭଳି ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ ରହିଲେ।

Verse 10

तस्य तुष्टो महादेवो वयसोऽन्ते वरं ददौ । परितुष्टोऽस्मि ते मंके ब्रूहि किं करवाणि ते

ତାଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ଜୀବନର ଶେଷେ ଏକ ବର ଦେଲେ—“ମଂକେ, ମୁଁ ତୋପରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ; କୁହ, ତୋ ପାଇଁ ମୁଁ କ’ଣ କରିବି?”

Verse 11

मंकिरुवाच । किं वरेण सुरश्रेष्ठ मम वृद्धस्य सांप्रतम् । किञ्चिन्मे परमं दुःखं स्थितस्यात्र परं प्रभो

ମଂକି କହିଲେ—“ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏବେ ମୋ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ବରର କ’ଣ ଉପକାର? ତଥାପି, ହେ ପରମ ପ୍ରଭୁ, ଏଠାରେ ରହୁଥିବା ମୋତେ ଗୋଟିଏ ମହାଦୁଃଖ ପୀଡ଼ା ଦେଉଛି।”

Verse 12

शिव उवाच । शृणु यत्कारणं तत्र तेषां तव तपस्विनाम् । व्रतचर्याप्तये विप्राः पूजयन्त्यधिकं हि ते

ଶିବ କହିଲେ—“ସେଥିର କାରଣ ଶୁଣ; ସେଠାରେ ଥିବା ସେଇ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ। ବ୍ରତଚର୍ଯ୍ୟା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପାଇଁ ବିପ୍ରମାନେ ତୋଠାରୁ ଅଧିକ ପୂଜା କରନ୍ତି।”

Verse 13

ते पुष्पाणि समानीय नानावर्णानि सर्वशः । वृक्षाणामतिगंधीनि न तेषां हर्षकारणम्

ସେମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ନାନାବର୍ଣ୍ଣର, ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଆଣି ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି; ତଥାପି ସେହିଟି ତାଙ୍କ ହର୍ଷର ପ୍ରକୃତ କାରଣ ନୁହେଁ।

Verse 14

त्वं पुनः कुब्जरूपश्च यज्ञपूजापरायणः । न च प्राप्नोषि वृक्षाणां शाखाग्राण्यतियत्नवान्

କିନ୍ତୁ ତୁମେ କୁବ୍ଜରୂପ; ଯଜ୍ଞ ଓ ପୂଜାରେ ପରାୟଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରୟାସ କଲେ ସୁଦ୍ଧା ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କ ଶାଖାର ଅଗ୍ରଭାଗକୁ ପହଞ୍ଚି ପାରୁନାହ।

Verse 15

एकेनापि प्रदत्तेन पुष्पेण द्विजसत्तम । भक्त्या शिरसि लिंगस्य लभ्यते याज्ञिकं फलम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଭକ୍ତିସହ ଲିଙ୍ଗର ଶିରୋଭାଗରେ କେବଳ ଗୋଟିଏ ପୁଷ୍ପ ଅର୍ପଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ଯଜ୍ଞକର୍ମରେ ଲଭ୍ୟ ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 16

लिंगस्य दक्षिणे ब्रह्मा स्वयमेव व्यवस्थितः । वामे च भगवान्विष्णुर्मध्येहं वै प्रतिष्ठितः

ଲିଙ୍ଗର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ୟବସ୍ଥିତ; ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ; ଏବଂ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମୁଁ ନିଜେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଅଛି।

Verse 17

त्रयोऽपि पूजितास्तेन येन लिंगं प्रपूजितम्

ଯିଏ ବିଧିପୂର୍ବକ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରିଛି, ତାହାର ଦ୍ୱାରା ତିନିଜଣ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ପୂଜିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।

Verse 18

बिल्वपत्रं शमीपत्रं करवीरं च मालतीम् । उन्मत्तकं चम्पकं च सद्यः प्रीतिकरं भवेत्

ବିଲ୍ୱପତ୍ର, ଶମୀପତ୍ର, କରବୀର, ମାଳତୀ, ଉନ୍ମତ୍ତକ ଓ ଚମ୍ପକ—ଏଗୁଡ଼ିକ ଅର୍ପଣ କଲେ (ଭଗବାନ) ସଦ୍ୟଃ ପ୍ରୀତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 19

चंपकाशोक कह्लारैः करवीरैस्तथा मम । पूजेष्टा द्विजशार्दूल ये चान्ये वहुगंधिनः । एतैर्हि पूजितो नित्यं शीघ्रं तुष्टिं प्रयाम्यहम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶାର୍ଦୂଳ! ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, କହ୍ଲାର ଓ କରବୀର—ଏହି ପୁଷ୍ପମାନେ ମୋ ପୂଜାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ; ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅତିସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ। ଏମାନେ ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ପୂଜିତ ହେଲେ ମୁଁ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ।

Verse 20

ब्राह्मण उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव यदि देयो वरो मम । इहागत्य नरः स्नात्वा यो जलेनापि सिञ्चति

ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ—ହେ ଦେବ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଏବଂ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଏଠାକୁ ଆସି ସ୍ନାନ କରି ଜଳରେ ମଧ୍ୟ (ଲିଙ୍ଗକୁ) ସିଞ୍ଚନ କରେ…

Verse 21

लिंगमेतद्धि सर्वासां पूजानां फलमाप्नुयात् । अद्यप्रभृति ये वृक्षा दैविकाः पार्थिवाश्च ये । तेषां सान्निध्यमत्रास्तु प्रसादात्तव शंकर

ଏହି ଲିଙ୍ଗ ନିଶ୍ଚୟ ସମସ୍ତ ପୂଜାର ଫଳ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏବଂ ଆଜିଠାରୁ ଦୈବିକ ଓ ପାର୍ଥିବ ଯେ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ଏଠାରେ ହେଉ, ହେ ଶଂକର।

Verse 22

भगवानुवाच । सलिलेनापि यः पूजामस्मिंल्लिंगे विधास्यति । तस्य पूजाफलं सर्वं भविष्यति द्विजोत्तम

ଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଯେ କେହି ଏହି ଲିଙ୍ଗରେ କେବଳ ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରିବ, ତାହାର ପୂଜାଫଳ ସମସ୍ତ ନିଶ୍ଚୟ ହେବ।

Verse 23

वृक्षाणामत्रसान्निध्यं सर्वेषां च भविष्यति । अद्यप्रभृति नाम्नैतन्नागस्थानं भविष्यति

ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ହେବ। ଏବଂ ଆଜିଠାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନ ‘ନାଗସ୍ଥାନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 24

यतस्तु सर्वनागानां सांनिध्य मत्र संस्थितम् । त्वमपि द्विजशार्दूल प्रयास्यसि ममान्तिकम्

ଯେହେତୁ ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି, ତେଣୁ ହେ ଦ୍ୱିଜଶାର୍ଦୂଳ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋର ସମୀପକୁ, ମୋ ସାକ୍ଷାତ୍ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିବ।

Verse 25

एवमुक्त्वा तु भगवांस्तत्रैवान्तरधीयत । मंकिस्तु देहमुत्सज्य शिवलोकं ततो गतः

ଏପରି କହି ଭଗବାନ ସେଠାରେଇ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ତାପରେ ମଙ୍କି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି ଶିବଲୋକକୁ ଗମନ କଲା।

Verse 26

इत्येवं कथितं देवि मंकीशोद्भवमुत्तमम् । श्रुतं हरति पापानि सम्यक्छ्रद्धासमन्वितैः

ହେ ଦେବୀ, ଏଭଳି ମଙ୍କୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଉଦ୍ଭବକଥା କହାଗଲା। ଯେମାନେ ଏହାକୁ ସଠିକ୍ ଓ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 203

इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्र्युत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ମଙ୍କୀଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ 203ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।