Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 40

Devanagari script

भद्रा शूद्रा च मद्रा च नलदा जलदा तथा । उर्णा पूर्णा च देवेशि या च गोपुच्छला स्मृता

Transliteration

bhadrā śūdrā ca madrā ca naladā jaladā tathā | urṇā pūrṇā ca deveśi yā ca gopucchalā smṛtā

Translation

ଭଦ୍ରା, ଶୂଦ୍ରା, ମଦ୍ରା, ନଲଦା, ଜଲଦା; ତଥା ଊର୍ଣା ଓ ପୂର୍ଣା, ହେ ଦେବେଶି—ଏବଂ ଯିଏ ଗୋପୁଚ୍ଛଲା ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Word by Word

• भद्रा: Bhadrā
• भद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• शूद्रा: Śūdrā
• शूद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शूद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• मद्रा: Madrā
• मद्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मद्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• नलदा: Naladā
• नलदा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नलदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• जलदा: Jaladā
• जलदा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जलदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• तथा: likewise, also
• तथा: Samuccaya/Avyaya (Modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक/समुच्चयार्थ (adverb: likewise/also)

• उर्णा: Urṇā
• उर्णा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: उर्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• पूर्णा: Pūrṇā
• पूर्णा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पूर्णा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• देवेशि: O goddess, mistress of the gods
• देवेशि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवेशी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—देव + ईशि/ईशी (षष्ठी-तत्पुरुष: देवेषां ईशी)

• या: who
• या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (relative pronoun)

• च: and
• च: Samuccaya (Conjunction/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात

• गोपुच्छला: Gopucchalā
• गोपुच्छला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक) + पुच्छल (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नाम); समासः—गो-पुच्छला (षष्ठी/तत्पुरुष: गोः पुच्छम् इव/गो-पुच्छ-सम्बन्धिनी)

• स्मृता: is called / is remembered as
• स्मृता: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्मृ (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘is called/remembered’

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) narrating (contextual deduction within Prabhāsa-khaṇḍa māhātmya narration)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Deveśī (addressed)

Visual Art Cues

Scene: A procession of named apsarases—Bhadrā, Śūdrā, Madrā, Naladā, Jaladā, Urṇā, Pūrṇā, and Gopucchalā—each distinguished by a symbolic attribute (cloud, water-jar, lotus, peacock-feather fan, etc.), presented before a divine lady addressed as Deveśī.

Characters & Entities

• Bhadrā
• Śūdrā
• Madrā
• Naladā
• Jaladā
• Urṇā
• Pūrṇā
• Gopucchalā

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The māhātmya preserves sacred memory through precise naming, presenting the tīrtha as a meeting-ground of many orders of beings.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Prabhāsa-kṣetra in the Skanda Purāṇa’s Prabhāsakṣetramāhātmya.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual prescription appears; the verse is a catalogue of names.