
ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ କହନ୍ତି—ତ୍ରିସଙ୍ଗମ ସମୀପରେ ‘ମଙ୍କୀଶ୍ୱର’ ନାମକ ଅତି ପାପନାଶକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ସେଠାରେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍କୀ ଋଷି, ପ୍ରଭାସକୁ ଶଙ୍କରଙ୍କ ପ୍ରିୟ ମହାକ୍ଷେତ୍ର ଜାଣି, ମୂଳ‑କନ୍ଦ‑ଫଳ ଆହାରରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ଘୋର ତପ କଲେ। ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା ପରେ ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ଶିବ ବର ଦେବାକୁ କହିଲେ; ଋଷି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ—ମୋ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ଲିଙ୍ଗରୂପେ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଯୁଗଯୁଗ ରହନ୍ତୁ। ଶିବ ସମ୍ମତି ଦେଇ ସେଠାରେ ଅନ୍ତର୍ହିତ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ; ତେଣୁ ଲିଙ୍ଗ ‘ମଙ୍କୀଶ୍ୱର’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ମାଘ ମାସର ତ୍ରୟୋଦଶୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନ ପଞ୍ଚ ଉପଚାରରେ ପୂଜା କଲେ ଇଷ୍ଟଫଳ ମିଳେ। ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାତ୍ରାଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନେ ସେଠାରେ ଗୋ‑ଦାନ କରିବାକୁ ବିଧି କୁହାଯାଇଛି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि मंकीश्वरमनुत्तमम् । त्रिसंगमसमीपस्थं सर्वपातकनाशनम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତଃ, ହେ ମହାଦେବୀ, ତ୍ରିସଙ୍ଗମ ସମୀପରେ ଅବସ୍ଥିତ, ସର୍ବ ପାତକନାଶକ ଅନୁତ୍ତମ ମଂକୀଶ୍ୱରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
Verse 2
मंकीनाम ऋषिः पूर्वमासीत्स तपतां वरः । स च ज्ञात्वा महाक्षेत्रं प्रभासं शंकरप्रियम्
ପୂର୍ବେ ମଂକୀ ନାମକ ଜଣେ ଋଷି ଥିଲେ, ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ସେ ପ୍ରଭାସକୁ ଶଙ୍କରପ୍ରିୟ ମହାକ୍ଷେତ୍ର ବୋଲି ଜାଣି।
Verse 3
अतपद्वै तपो घोरं कन्दमूलफलाशनः । वर्षाणामयुतं साग्रं प्रतिष्ठाप्य महेश्वरम्
କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଆହାର କରି ସେ ଘୋର ତପ କଲେ; ଏବଂ ଦଶହଜାର ବର୍ଷରୁ କିଛି ଅଧିକ ସମୟ ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି ଆରାଧନା କଲେ।
Verse 4
ततस्तुष्टो महादेवो ददौ प्रीतो वरं तदा । स वव्रे यदि तुष्टोऽसि अस्मिन्स्थाने स्थितो भव
ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନ ମହାଦେବ ଆନନ୍ଦରେ ବର ଦେଲେ। ଋଷି ବର ଚାହିଲେ—“ଆପଣ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏହି ସ୍ଥାନରେ ହିଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇ ରୁହନ୍ତୁ।”
Verse 5
मन्नामांकितलिंगस्तु वस कल्पायुतायुतम् । एवमस्त्वित्यथेत्युक्त्वा तत्रैवान्तरधीयत
“ମୋ ନାମାଙ୍କିତ ଏହି ଲିଙ୍ଗ ଅୟୁତାୟୁତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସୁ।” ‘ଏବମସ୍ତୁ’—“ତଥାସ୍ତୁ”—ବୋଲି କହି ସେ ସେଠାରେ ହିଁ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 6
तदाप्रभृति तल्लिंगं मंकीश्वरमिति श्रुतम् । माघे मासे त्रयोदश्यां चतुर्दश्यामथापि वा
ସେହି ସମୟରୁ ସେ ଲିଙ୍ଗ ‘ମଂକୀଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା। ମାଘ ମାସରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ,
Verse 7
पूज्याः पंचोपचारेण प्राप्नुयादीप्सितं फलम् । गोदानं तत्र वै देयं सम्यग्यात्राफलेप्सुभिः
ପଞ୍ଚୋପଚାରରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ମିଳେ। ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯାତ୍ରାଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକେ ସେଠାରେ ନିଶ୍ଚୟ ଗୋଦାନ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 184
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां सहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये मंकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम चतुरशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ର-ମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘ମଂକୀଶ୍ୱର-ମାହାତ୍ମ୍ୟ-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୮୪ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।