Home›Skanda Purana›Prabhasa Khanda›Prabhasa Kshetra Mahatmya›Adhyaya 18›Shloka 12
←Previous Verse
Next Verse→

Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 12

Devanagari script

द्वितीयमासस्यादौ तु प्रतिपद्या प्रकीर्तिता । वाराहेणोद्धृता तस्यां तथा चादौ धरा प्रिये । तेन वाराहकल्पेति नाम जातं धरातले

Transliteration

dvitīyamāsasyādau tu pratipadyā prakīrtitā | vārāheṇoddhṛtā tasyāṃ tathā cādau dharā priye | tena vārāhakalpeti nāma jātaṃ dharātale

Translation

ଦ୍ୱିତୀୟ ମାସର ଆରମ୍ଭରେ ‘ପ୍ରତିପଦା’ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସେହି ଦିନେ, ହେ ପ୍ରିୟେ, ଆଦିକାଳରେ ବାରାହ ଧରାକୁ ଉଦ୍ଧାର କଲେ। ତେଣୁ ଧରାତଳରେ ତାହାର ନାମ ‘ବାରାହକଳ୍ପ’ ହେଲା।

Word by Word
द्वितीयof the second
द्वितीय:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootद्वितीय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; विशेषणम् (adjectival) — ‘मासस्य’ इति विशेष्यस्य
मासस्यof the month
मासस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
आदौat the beginning
आदौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; अव्ययीभावार्थे (locative used adverbially)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक
प्रतिपद्याby (the day of) Pratipadā
प्रतिपद्या:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootप्रतिपद् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
प्रकीर्तिताis proclaimed/has been declared
प्रकीर्तिता:
Karma (Object/कर्म)
TypeVerb
Rootप्र+कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; कर्मणि प्रयोगे विधेय
वाराहेणby the Boar (Varāha)
वाराहेण:
Karana (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootवाराह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन
उद्धृताwas lifted up
उद्धृता:
Karta (Subject in passive/कर्ता)
TypeVerb
Rootउद्+हृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle/क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘धरा’ इति कर्तृस्थानीया (passive predicate)
तस्याम्in that (time/occasion)
तस्याम्:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन
तथाthus/likewise
तथा:
Sambandha (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय, प्रकारवाचक (adverb of manner)
चand
च:
Sambandha (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक निपात (conjunction)
आदौin the beginning
आदौ:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootआदि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; अव्ययीभावार्थे
धराthe Earth
धरा:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
प्रियेO beloved
प्रिये:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootप्रिय (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
तेनtherefore/by that
तेन:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; हेत्वर्थे (instrumental of cause)
वाराहकल्पin the Varāha-kalpa
वाराहकल्प:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवाराह (प्रातिपदिक) + कल्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘वाराहस्य कल्पः’
इतिthus/so called
इति:
Sambandha (Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय (quotative particle)
नामthe name
नाम:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
जातम्arose/was born
जातम्:
Karta (Predicate/कर्ता)
TypeVerb
Rootजन् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भावे कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘नाम’ इति सह विधेय
धरातलेon the surface of the earth
धरातले:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootधरा (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुषः (षष्ठी-तत्पुरुषः) — ‘धरायाः तलम्’
Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vārāha-kalpa (time-marker within Prabhāsa māhātmya)

Type: null

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Umā)

Visual Art Cues

Scene: A cosmic tableau: at Pratipad of the second month, Varāha lifts the Earth from primordial waters; the narration explains why the era is called Vārāha Kalpa.

Characters & Entities
V
Vārāha
D
Dharā (Earth)
P
Pratipad
V
Vārāha Kalpa

FAQs

Cosmic order is restored by divine intervention; time itself is sacralized when linked to dharma-protecting acts like the Earth’s rescue.

The passage occurs within Prabhāsakṣetra-māhātmya, grounding Prabhāsa’s holiness in primordial, cosmic remembrance.

Only the tithi ‘Pratipad’ is mentioned as ‘proclaimed/celebrated’; no direct instruction (vrata, dāna, snāna) is stated in this verse.

←Previous Verse
Next Verse→