Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महा देवि लिंगं तद्भरतेश्वरम् । तस्मादुत्तरकोणस्थं नातिदूरं व्यवस्थितम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahā devi liṃgaṃ tadbharateśvaram | tasmāduttarakoṇasthaṃ nātidūraṃ vyavasthitam

Translation

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତାପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ‘ଭରତେଶ୍ୱର’ ନାମକ ସେହି ଲିଙ୍ଗ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ସେଠାରୁ ଉତ୍ତର କୋଣରେ ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परोक्षभूत), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Temporal/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (काल/अनन्तर adverb)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Injunction/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative/विधि), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद

• महा: great
• महा: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: महा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन; ‘देवि’ विशेषण

• देवि: O Goddess
• देवि: Sambodhana (Addressee/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• लिङ्गम्: liṅga (emblem)
• लिङ्गम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Demonstrative/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम; ‘भरतेश्वरम्’ विशेषण/निर्देशक

• भरतेश्वरम्: (called) Bharateśvara
• भरतेश्वरम्: Karma (Appositional object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भरत-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः—भरतस्य ईश्वरः

• तस्मात्: from there
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (सर्वनाम-अव्ययीभाव/अव्ययप्रयोग)
• Form: अव्यय (अपादानार्थे ‘from there’)

• उत्तरकोणस्थम्: situated in the northern corner
• उत्तरकोणस्थम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर-कोण-स्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—उत्तरकोणे स्थितम्; ‘लिङ्गम्’ विशेषण

• न: not
• न: Sambandha (Negation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय (निषेध particle)

• अतिदूरम्: very far
• अतिदूरम्: Visheshana (Extent/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अतिदूर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा, एकवचन; अव्ययीभावः—अति + दूर; ‘व्यवस्थितम्’/‘लिङ्गम्’ विशेषण

• व्यवस्थितम्: situated/placed
• व्यवस्थितम्: Visheshana (Predicate adjective/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वि + अव + स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘स्थित’ = placed/located

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Bharateśvara

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Śiva (Īśvara) speaks to Devī, pointing north; a pilgrim path leads from one shrine to another; the Bharateśvara liṅga appears ahead, not far away, amid coastal vegetation and temple flags.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Bharateśvara Liṅga

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Māhātmya frames pilgrimage as a mapped spiritual discipline, where each shrine is approached in sequence with reverence.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Bharateśvara Liṅga within Prabhāsakṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A directive to visit (gacchet) the Bharateśvara liṅga; no further rite is specified in this verse.