Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 40

Devanagari script

यद्युगादिसहस्रेण व्यतीपातशतेन च । अयनानां सहस्रेण यत्फलं ज्येष्ठपुष्करे । तत्फलं समवाप्नोति सूर्यायार्घ्य निवेदने

Transliteration

yadyugādisahasreṇa vyatīpātaśatena ca | ayanānāṃ sahasreṇa yatphalaṃ jyeṣṭhapuṣkare | tatphalaṃ samavāpnoti sūryāyārghya nivedane

Translation

ଜ୍ୟେଷ୍ଠ-ପୁଷ୍କରରେ ହଜାର ଯୁଗାଦି ଦିନ, ଶତ ବ୍ୟତୀପାତ ଓ ହଜାର ଅୟନ-ପରିବର୍ତ୍ତନରେ ଯେ ପୁଣ୍ୟଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ନିବେଦନରେ ମିଳେ।

Word by Word

• यत्: whatever/that which
• यत्: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative)

• युगादिसहस्रेण: by a thousand (counts) of yugas etc.
• युगादिसहस्रेण: Karana (Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: युग (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: युगादीनां सहस्रम् (षष्ठी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• व्यतीपातशतेन: by a hundred (occurrences) of vyatīpāta
• व्यतीपातशतेन: Karana (Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: व्यतीपात (प्रातिपदिक) + शत (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: व्यतीपातानां शतम् (षष्ठी-तत्पुरुष); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात

• अयनानाम्: of solstices/ayana-periods
• अयनानाम्: Sambandha (Genitive relation/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अयन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive), बहुवचन

• सहस्रेण: by a thousand
• सहस्रेण: Karana (Measure/करण)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• यत्फलम्: the result which
• यत्फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: यत् फलम् (कर्मधारय/तत्पुरुष: ‘which fruit/result’); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• ज्येष्ठपुष्करे: at Jyeṣṭha-puṣkara (tīrtha)
• ज्येष्ठपुष्करे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ज्येष्ठ (प्रातिपदिक) + पुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: ज्येष्ठं पुष्करम् (कर्मधारय; name of tīrtha); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तत्फलम्: that same result
• तत्फलम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + फल (प्रातिपदिक)
• Form: समासः: तत् फलम् (‘that result’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समवाप्नोति: attains
• समवाप्नोति: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आप् (धातु) + सम् (उपसर्ग) + अव (उपसर्ग)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• सूर्याय: to the Sun
• सूर्याय: Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन

• अर्घ्य: arghya offering
• अर्घ्य: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अर्घ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (अर्घ्यम् understood; in compound-like usage)

• निवेदने: in the act of offering
• निवेदने: Adhikarana (Occasion/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: निवेदन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; भाववाचक (act of offering)

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Prabhāsa-kṣetra (merit compared to Jyeṣṭha-Puṣkara)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Devī

Visual Art Cues

Scene: A split-scene: on one side the sacred lake of Puṣkara with crowds on auspicious days; on the other, a lone devotee at Prabhāsa offering arghya to Sūrya—both framed as yielding equal merit.

Characters & Entities

• Sūrya
• Jyeṣṭha Puṣkara
• Vyatīpāta
• Yugādi
• Ayana

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Simple, devoted Sun-offering (sūryārghya) can confer extraordinary merit equal to rare, highly-auspicious tīrtha-occasions.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Jyeṣṭha Puṣkara is cited as a benchmark tīrtha whose merit is equaled by offering arghya to Sūrya.

What ritualistic prescription is mentioned?

Offering arghya (water-libation with reverence) to the Sun.