
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରରେ ବିରାଜିତ ଏକ ରକ୍ଷାଦେବୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ। ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସେ ‘ଶୀତଳା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ, କଳିଯୁଗରେ ସେହି ଦେବୀ ‘କଳିଦୁଃଖାନ୍ତକାରିଣୀ’—କଳିର ଦୁଃଖ ଶେଷ କରୁଥିବା—ବୋଲି ପୁନଃ ପରିଚିତ। ଈଶ୍ୱର ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ବିବରଣ କରି, ଶିଶୁମାନଙ୍କ ରୋଗ, ବିଶେଷକରି ବିସ୍ଫୋଟ/ଫୋଡା-ଫୁସି ପରି ଉଦ୍ଭେଦକ ବ୍ୟାଧି ଓ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ଉପଦ୍ରବ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଭକ୍ତି-କ୍ରମ କହିଛନ୍ତି। ପ୍ରଥମେ ଦେବୀଙ୍କ ମନ୍ଦିରରେ ଦର୍ଶନ କରି, ମସୁର ଡାଲି ପିସି ମାପମତେ ଶାନ୍ତି ନୈବେଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ଶିଶୁକଳ୍ୟାଣାର୍ଥେ ଶୀତଳାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ସହାୟକ କର୍ମ ଭାବେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଭୋଜନର ବିଧାନ ଅଛି। କର୍ପୂର, ପୁଷ୍ପ, କସ୍ତୁରୀ, ଚନ୍ଦନ ଭଳି ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଏବଂ ଘୃତ-ପାୟସ ନୈବେଦ୍ୟ ଦେଇ, ଶେଷରେ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ବସ୍ତ୍ର/ବସ୍ତୁ ପରିଧାନ (ପରିଧାପନ) କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳେ। ଶୁକ୍ଳ ନବମୀ ଦିନ ପବିତ୍ର ବିଲ୍ୱମାଳା ଅର୍ପଣ କଲେ ‘ସର୍ବସିଦ୍ଧି’ ଲଭ୍ୟ—ଏହି ଫଳଶ୍ରୁତି ଅଧ୍ୟାୟର ସାର।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थितां पश्येद्देवीं दुःखांतकारिणीम् । शीतलेति पुरा ख्याता युगे द्वापरसंज्ञिते । कलौ पुनः समाख्यातां कलिदुःखान्तकारिणीम्
ईଶ୍ୱର କହିଲେ—ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ କରୁଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ସେ ‘ଶୀତଳା’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; କଳିଯୁଗରେ ପୁନଃ ‘କଲିଦୁଃଖାନ୍ତକାରିଣୀ’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ।
Verse 2
शीतलं कुरुते देहं बालानां रोगवर्जितम् । पूजिता भक्तिभावेन तेन सा शीतला स्मृता
ଭକ୍ତିଭାବରେ ପୂଜିତ ହେଲେ ସେ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ଦେହକୁ ଶୀତଳ ଓ ରୋଗମୁକ୍ତ କରନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ‘ଶୀତଳା’ ଭାବେ ସ୍ମରଣୀୟ।
Verse 3
विस्फोटानां प्रशांत्यर्थं बालानां चैव कारणात् । मानेन मापितान्कृत्वा मसूरांस्तत्र कुट्टयेत्
ବିସ୍ଫୋଟ ରୋଗର ପ୍ରଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଓ ଶିଶୁମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ, ମାପଦଣ୍ଡରେ ମାପିଥିବା ମସୁର ଡାଲିକୁ ସେଠାରେ କୁଟି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 4
शीतलापुरतो दत्त्वा बालाः सन्तु निरामयाः । विस्फोटचर्चिकादीनां वातादीनां शमो भवेत्
ଶୀତଳାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାହା ଅର୍ପଣ କରି, ଶିଶୁମାନେ ନିରାମୟ ରହୁନ୍ତୁ; ଏବଂ ବିସ୍ଫୋଟ, ଚର୍ମରୋଗ ଆଦି ଓ ବାତାଦି ଦୋଷର ଶମନ ହେଉ।
Verse 5
श्राद्धं तत्रैव कुर्वीत ब्राह्मणांस्तत्र भोजयेत्
ସେଠାରେଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ସେଠାରେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
Verse 6
कर्पूरं कुसुमं चैव मृगनाभिं सुचन्दनम् । पुष्पाणि च सुगन्धानि नैवेद्यं घृतपायसम् । निवेद्य देव्यै तत्सर्वं दंपत्योः परिधापयेत्
ଦେବୀଙ୍କୁ କର୍ପୂର, କୁସୁମ, କସ୍ତୁରୀ, ଉତ୍ତମ ଚନ୍ଦନ, ସୁଗନ୍ଧିତ ପୁଷ୍ପ ଏବଂ ଘିଅ-ପାୟସ ନୈବେଦ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ। ସବୁ ନିବେଦନ କରି ପରେ ସେହି ପବିତ୍ର ପ୍ରସାଦ/ମାଳା ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଧାରଣ କରାଯାଉ।
Verse 7
नवम्यां शुक्लपक्षे तु मालां विल्वमयीं शुभाम् । भक्त्या निवेद्य तां देव्यै सर्वसिद्धिमवाप्नुयात्
ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ନବମୀ ଦିନ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ତିଆରି ଶୁଭ ମାଳାକୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଦେବୀଙ୍କୁ ଅର୍ପଣ କଲେ, ସେ ସର୍ବସିଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 135
इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दुःखान्तकारिणीतिलागौरीमाहात्म्यवर्णनंनाम पञ्चत्रिंदुत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭିତରେ ‘ଦୁଃଖାନ୍ତକାରିଣୀ ତିଲାଗୌରୀମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ୧୩୫ତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।