
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ମହାକାଳୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଉପଦେଶ ଦେଇଛନ୍ତି। ପାତାଳ-ବିବର ଥିବା ଏକ ମହାପୀଠରେ ମହାକାଳୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା; ସେ ଦୁଃଖ ଶମନକାରିଣୀ ଓ ବୈର-ବିରୋଧ ନାଶିନୀ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। କୃଷ୍ଣାଷ୍ଟମୀ ରାତିରେ ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ ଆଦି ସହ ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ବଳି ଅର୍ପଣ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି। ନାରୀକେନ୍ଦ୍ରିକ ଏକ ବ୍ରତର ଉଲ୍ଲେଖ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକ ବର୍ଷ ନିୟମିତ ଉପାସନା ଏବଂ ବିଧିଅନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଫଳଦାନ। ଗୌରୀବ୍ରତ ପାଳନ ସମୟରେ ରାତିରେ କିଛି ଡାଲି/ଧାନ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରି ଆହାରନିୟମ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି। ଫଳଶ୍ରୁତିରେ ଗୃହସ୍ଥଙ୍କ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ରହିବା, ଅପଦ-ଅମଙ୍ଗଳ ଦୂର ହେବା ଓ ଅନେକ ଜନ୍ମର ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଶମିବା କଥା ରହିଛି। ଶେଷରେ ଏହି ପୀଠକୁ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧିଦାୟକ ବୋଲି କହି, ଆଶ୍ୱିନ ଶୁକ୍ଳ ନବମୀରେ ଜାଗରଣ କରି ଶାନ୍ତ ଚିତ୍ତରେ ରାତ୍ରିଜପ କଲେ ଇଷ୍ଟସିଦ୍ଧି ମିଳେ ବୋଲି ସୁପାରିଶ କରାଯାଇଛି।
Verse 1
ईश्वर उवाच । तत्रैव संस्थिता देवि महाकालीति विश्रुता । अधः स्थिते महापीठे पातालविवरान्विते
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବି, ସେଠାରେଇ ‘ମହାକାଳୀ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧା ଦେବୀ ଅବସ୍ଥିତ; ତଳେ ଥିବା ମହାପୀଠ ପାତାଳମୁଖୀ ବିବରସହିତ ଯୁକ୍ତ।
Verse 2
सर्वदुःखप्रशमनी सर्वशत्रुक्षयंकरी । पूजनीया विधानेन कृष्णाष्टम्यां महानिशि । गन्धैः पुष्पैस्तथा धूपैः क्रव्यैर्बलिभिरेव च
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶମନ କରନ୍ତି ଓ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ କ୍ଷୟ କରନ୍ତି, ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଅଷ୍ଟମୀର ମହାନିଶାରେ ବିଧିମତେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ—ଗନ୍ଧ, ପୁଷ୍ପ, ଧୂପ, ମାଂସ-ନୈବେଦ୍ୟ ଓ ବଳି ଅର୍ପଣ ସହ।
Verse 3
फलतृतीयां नारी च कुर्याद्वै तत्र भाविता । वर्षमेकं सिते पक्षे देवीं पूज्य विधानतः । फलानि ब्राह्मणे देयान्येव नूनं विधानतः
ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ର ଭାବରେ ନାରୀ ‘ଫଳ-ତୃତୀୟା’ ବ୍ରତ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ବିଧିମତେ ଦେବୀଙ୍କୁ ପୂଜି, ନିୟମାନୁସାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଫଳ ନିଶ୍ଚୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 4
एतानि वर्जयेन्नक्ते ह्यन्नानि सुरसुन्दरि । निष्पावा आढकी मुद्गा माषाश्चैव कुलित्थकाः
ହେ ସୁରସୁନ୍ଦରୀ, ନକ୍ତବ୍ରତର ସନ୍ଧ୍ୟାଭୋଜନରେ ଏହି ଧାନ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ—ନିଷ୍ପାବ, ଆଢକୀ, ମୁଦ୍ଗ (ମୁଗ), ମାଷ (ଉଡ଼ଦ) ଏବଂ କୁଲିତ୍ଥ।
Verse 5
मसूरा राजमाषाश्च गोधूमास्त्रिपुटास्तथा । चणका वर्तला वापि मकुष्ठाश्चैवमादयः
ଏହା ସହ ମସୁର, ରାଜମାଷ, ଗୋଧୂମ (ଗହମ), ତ୍ରିପୁଟ, ଚଣକ (ଛୋଳା), ବର୍ତ୍ତଲା ଏବଂ ମକୁଷ୍ଠ ଆଦି ମଧ୍ୟ (ନକ୍ତବ୍ରତରେ) ବର୍ଜନୀୟ।
Verse 6
न भक्ष्यास्तावत्ते देवि यावद्गौरीव्रतं चरेत् । तस्याः पुण्यफलं वक्ष्ये कथ्यमानं शृणुष्व मे
ହେ ଦେବି! ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୌରୀବ୍ରତ ଆଚରଣ ହୁଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଗୁଡ଼ିକ ଭକ୍ଷ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏବେ ମୁଁ ସେ ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟଫଳ କହୁଛି—ମୋ କଥା ଶୁଣ।
Verse 7
धनं धान्यं गृहे तस्या न कदाचित्क्षयं व्रजेत् । दुःखिता दुर्भगा दीना सप्त जन्मानि नो भवेत्
ତାଙ୍କ ଘରେ ଧନ ଓ ଧାନ୍ୟ କେବେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟକୁ ଯାଏ ନାହିଁ। ସେ ସାତ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତା, ଦୁର୍ଭାଗିନୀ କିମ୍ବା ଦୀନ-ଦରିଦ୍ର ହୁଏ ନାହିଁ।
Verse 8
महाकालीव्रतं प्रोक्तं देव्या माहात्म्यसंयुतम् । कृतं पातकनाशाय सर्वकामसमृद्धये
ଦେବୀଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟସହିତ ମହାକାଳୀବ୍ରତ ପ୍ରୋକ୍ତ ହୋଇଛି। ଏହା ପାପନାଶ ପାଇଁ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାମନାର ସମୃଦ୍ଧି-ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ କରାଯାଏ।
Verse 9
एवं देवि समाख्यातं महाकालीमहोदयम् । क्षेत्रपीठं महादेवि मन्त्रसिद्धिप्रदायकम्
ହେ ଦେବି! ଏହିପରି ମହାକାଳୀଙ୍କ ମହୋଦୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରାଗଲା। ହେ ମହାଦେବି! ଏହି କ୍ଷେତ୍ରର ପବିତ୍ର ପୀଠ ମନ୍ତ୍ରସିଦ୍ଧି ପ୍ରଦାନକାରୀ।
Verse 10
आश्वयुक्छुक्लपक्षे तु नवम्यां तत्र जागृयात् । पीठे पूजाबलिं दत्त्वा मन्त्रं कामं जपन्निशि । सौम्यचित्तः समाप्नोति वांछितां सिद्धिमुत्तमाम्
ଆଶ୍ୱୟୁଜ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ନବମୀରେ ସେଠାରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ। ପୀଠରେ ପୂଜା ଓ ବଳି ଅର୍ପଣ କରି, ରାତି ସାରା ଇଚ୍ଛିତ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କଲେ—ସୌମ୍ୟଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ ଚାହିତା ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ପାଏ।
Verse 133
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये महाकालीमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयस्त्रिंशदुत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତିସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘ମହାକାଳୀମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶ ତେତ୍ରିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।