Skanda Purana — Prabhasa Khanda, Shloka 1

Devanagari script

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि वैष्णवीं शक्तिमुत्तमाम् । सोमेशादीशदिग्भागे नातिदूरे व्यवस्थिताम्

Transliteration

īśvara uvāca | tato gacchenmahādevi vaiṣṇavīṃ śaktimuttamām | someśādīśadigbhāge nātidūre vyavasthitām

Translation

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ତତ୍ପରେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ସୋମେଶ୍ୱରରୁ ଈଶାନ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଦିଗଭାଗରେ, ଅତିଦୂର ନୁହେଁ ଏମିତି ସ୍ଥାନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଉତ୍ତମ ବୈଷ୍ଣବୀ ଶକ୍ତିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Word by Word

• ईश्वरः: Īśvara
• ईश्वरः: Karta (Speaker/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (Speech act/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then/from there
• ततः: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, अपादान/क्रमसूचक (from there/then)

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriya (Injunctive action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• महादेवि: O great goddess
• महादेवि: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महा (प्रातिपदिक) + देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; कर्मधारय

• वैष्णवीम्: Vaiṣṇavī
• वैष्णवीम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वैष्णवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण for शक्तिम्

• शक्तिम्: power/Śakti
• शक्तिम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उत्तमाम्: excellent/supreme
• उत्तमाम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण for शक्तिम्

• सोमेशात्: from (the shrine of) Someśa
• सोमेशात्: Apadana (Point of reference/from/अपादान)
• Type: Noun
• Root: सोमेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/5th), एकवचन

• ईशदिग्भागे: in the northeastern quarter/region
• ईशदिग्भागे: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक) + दिक् (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (ईशस्य दिक् = northeast; तस्य भागः)

• न: not
• न: Sambandha (Negation marker/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेधार्थक-अव्यय (negation)

• अतिदूरे: too far
• अतिदूरे: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अति-दूर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास; अव्ययवत् प्रयोग (adverbial locative sense: too far)

• व्यवस्थिताम्: situated/standing
• व्यवस्थिताम्: Karma (Object-qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: व्यवस्थित (कृदन्त, स्था-धातु + वि+अव उपसर्ग; क्त-प्रत्यय)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त — विशेषण for शक्तिम्

Speaker

Īśvara (Śiva)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vaiṣṇavī Śakti (near Someśa)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Mahādevī (Pārvatī)

Visual Art Cues

Scene: Īśvara instructs Mahādevī, pointing toward the northeastern quarter; in the background, a coastal temple silhouette of Someśa and a path leading to a radiant shrine of Vaiṣṇavī Śakti.

Characters & Entities

• Īśvara (Śiva)
• Mahādevī (Pārvatī)
• Vaiṣṇavī Śakti
• Someśa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Pilgrimage is mapped as a disciplined progression—moving from one sanctified locus to another under divine instruction.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A Vaiṣṇavī Śakti presence near the Someśa area within Prabhāsa-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

A pilgrimage instruction: to proceed to the shrine/seat of the Vaiṣṇavī Śakti located in a specified direction.