
ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ ପ୍ରଭାସ-କ୍ଷେତ୍ରର ‘ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦେଶ୍ୱର’ ନାମକ ଲିଙ୍ଗର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିଛନ୍ତି। ପଥ-ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଭାବେ—ଏହା ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପ୍ରାୟ କୁଡ଼ି ଧନୁ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ଅଛି। ଏହି ତୀର୍ଥରେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଥିଲେ ଗନ୍ଧର୍ବରାଜ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ। ସ୍ଥାନର ପବିତ୍ରତା ଜାଣି ସେ ଘୋର ତପ କରି, ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କଲେ। ଭାବପୂର୍ବକ ଯେ ପୂଜା କରେ ସେ ଗନ୍ଧର୍ବଲୋକ ପାଏ ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ଲଭେ। ଶୁକ୍ଳ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ବିଧିମତେ ଶିବସ୍ନାନ କରାଇ, କ୍ରମେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ, ସୁଗନ୍ଧ ଦ୍ରବ୍ୟ ଓ ଧୂପ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରିବାର ବିଧାନ ଦିଆଯାଇଛି। ଠିକ୍ ବିଧି ଓ ଭିତର ଭାବ ସହିତ କରାଯାଇଥିବା ଆରାଧନାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି କହେ।
Verse 1
ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि लिंगं चित्रांगदेश्वरम् । तस्यैव नैरृते भागे धनुर्विंशतिभिः स्थितम्
ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ, ତାପରେ ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦେଶ୍ୱର ନାମକ ଲିଙ୍ଗକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେହି ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଭାଗରେ ବିଶ ଧନୁ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ।
Verse 2
चित्रांगदेन देवेशि गंधर्वपतिना प्रिये । क्षेत्रं पवित्रं ज्ञात्वा वै लिंगं तत्र प्रतिष्ठितम् । कृत्वा तपो महाघोरं समाराध्य महेश्वरम्
ହେ ଦେବେଶୀ ପ୍ରିୟେ, ଗନ୍ଧର୍ବପତି ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦ ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ପବିତ୍ରତା ଜାଣି ସେଠାରେ ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଅତି ଘୋର ତପ କରି ସେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଆରାଧନା କରି ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
Verse 3
अथ यो भावसंयुक्तस्तल्लिगं संप्रपूजयेत् । गांधर्वलोकमाप्नोति गन्धर्वैः सह मोदते
ଏବେ ଯେ କେହି ଭାବଭକ୍ତି ସହିତ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କରେ, ସେ ଗାନ୍ଧର୍ବଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Verse 4
तत्र शुक्लत्रयोदश्यां संस्नाप्य विधिना शिवम् । पूजयेद्विविधैः पुष्पैर्गंधधूपैरनु क्रमात् । स प्राप्नोत्यखिलं कामं मनसा यद्यदीप्सितम्
ସେଠାରେ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନ ବିଧିପୂର୍ବକ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ (ଅଭିଷେକ) କରାଇ, କ୍ରମାନୁସାରେ ବିଭିନ୍ନ ପୁଷ୍ପ, ସୁଗନ୍ଧ ଓ ଧୂପରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତେବେ ମନରେ ଯାହା ଇଚ୍ଛା, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 122
इति श्रीस्कान्दे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये चित्रांगदेश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम द्वाविंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡରେ, ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ‘ଚିତ୍ରାଙ୍ଗଦେଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ବାଇଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।