Adhyaya 12

Verse 1

ईश्वर उवाच । या संज्ञा सा स्मृता राज्ञी छाया या सा तु निक्षुभा । राजृ दीप्तौ स्मृतो धातू राजा राजति यः सदा

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ— ଯେ ସଂଜ୍ଞା, ସେ ‘ରାଜ୍ଞୀ’ ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ଯେ ଛାୟା, ସେ ‘ନିକ୍ଷୁଭା’ ଭାବେ ପରିଚିତ। ‘ରାଜୃ’ ଧାତୁ ‘ଦୀପ୍ତି’ ଅର୍ଥରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତେଣୁ ଯେ ସଦା ଦୀପ୍ତିମାନ, ସେ ‘ରାଜା’ କୁହାଯାଏ।

Verse 2

अधिकं सर्वभूतेभ्यस्तस्माद्राजा स उच्यते । राजपत्नी तु सा यस्मात्तस्माद्राज्ञी प्रकीर्तिता

ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିବାରୁ ‘ରାଜା’ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ସେ ରାଜାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଥିବାରୁ ‘ରାଜ୍ଞୀ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 3

क्षुभ संचलने धातुर्निश्चला तेन निक्षुभा । भवंति ह्यथवा यस्मात्स्वांगीयाः क्षुद्विवर्जिताः

‘କ୍ଷୁଭ୍’ ଧାତୁ ‘ସଞ୍ଚଳନ/କ୍ଷୋଭ’ ଅର୍ଥରେ; ସେ ନିଶ୍ଚଳ ଥିବାରୁ ‘ନିକ୍ଷୁଭା’ କୁହାଯାଏ। କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ନିଜ ଦେହରୁ ଜନ୍ମିତ ସନ୍ତାନ ଭୁଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ବୋଲି।

Verse 4

छाया तां विशते दिव्या स्मृता सा तेन निक्षुभा । सांप्रतं वर्तते योऽयं मनुर्लोके महामते

ଦିବ୍ୟ ଛାୟା ସେହି ସଂଜ୍ଞାରେ ପ୍ରବେଶ କଲା; ତେଣୁ ସେ ‘ନିକ୍ଷୁଭା’ ନାମରେ ସ୍ମରଣୀୟ। ହେ ମହାମତେ, ଏବେ ଲୋକେ ଯେ ମନୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ—

Verse 5

तस्यान्ववाये जातस्तु शंखचकगदाधरः । यमस्तु मात्रा संशप्तो हीनपादो धरातले

ତାହାର ବଂଶରେ ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ ଜଣେ ଜନ୍ମିଲେ। କିନ୍ତୁ ଯମ ମାତୃଶାପରେ ଧରାତଳେ ପାଦଦୋଷ/ହୀନପାଦ ହେଲା।

Verse 6

प्रभासक्षेत्रमासाद्य चचार विपुलं तपः । वर्षाणामयुतं साग्रं लिंगं पूजितवान्प्रिये

ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେ ବିପୁଳ ତପ କଲା। ହେ ପ୍ରିୟେ, ଦଶହଜାର ବର୍ଷରୁ କିଛି ଅଧିକ ସମୟ ଲିଙ୍ଗ ପୂଜା କଲା।

Verse 7

तुष्टश्चाहं ततस्तस्य वराणां च शतं ददौ । अद्यापि तत्र देवेशि यमेश्वरमिति श्रुतम् । यमद्वितीयायां दृष्ट्वा यमलोकं न पश्यति

ତେବେ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ତାକୁ ଶତ ବର ଦେଲି। ହେ ଦେବେଶି, ସେ ସ୍ଥାନ ଆଜି ମଧ୍ୟ ‘ଯମେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯମଦ୍ୱିତୀୟାରେ ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ କଲେ ଯମଲୋକ ଦେଖିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 12

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखंडे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये यमेश्वरोत्पत्तिवर्णनंनाम द्वादशोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀତି-ସାହସ୍ରୀ ସଂହିତାରେ, ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଯମେଶ୍ୱରୋତ୍ପତ୍ତି-ବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।