Adhyaya 113
Prabhasa KhandaPrabhasa Kshetra MahatmyaAdhyaya 113

Adhyaya 113

ଏହି ଅଧ୍ୟାୟରେ ଈଶ୍ୱର ଦେବୀଙ୍କୁ କହନ୍ତି ଯେ ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରର ନୈଋତ ଦିଗରେ, ରାମେଶ/ରାମେଶାନଙ୍କ ସମୀପରେ ‘ଜାନକୀଶ୍ୱର’ ନାମକ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲିଙ୍ଗ ଅଛି। ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାପହର ଏବଂ ପୂର୍ବେ ଜାନକୀ (ସୀତା) ଦ୍ୱାରା ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜିତ ଥିଲା ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ। ନାମପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଦିଆଯାଇଛି—ପ୍ରଥମେ ‘ବସିଷ୍ଠେଶ’, ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ‘ଜାନକୀଶ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ପରେ ଷଷ୍ଟି ହଜାର ବାଲଖିଲ୍ୟ ଋଷି ଏଠାରେ ସିଦ୍ଧି ପାଇଥିବାରୁ ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମ ଲାଭ କଲା। କଳିଯୁଗରେ ଏହାକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ‘ଯୁଗଲିଙ୍ଗ’ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି; ଏହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଭକ୍ତମାନେ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟଜନିତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ସ୍ତ୍ରୀ-ପୁରୁଷ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ ପୂଜାବିଧି—ଲିଙ୍ଗସ୍ନାନ/ଅଭିଷେକ ଆଦି—ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ। ବିଶେଷ ଅନୁଷ୍ଠାନରେ ପୁଷ୍କରତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମାଚାର ଓ ସଂଯମିତ ଆହାର ସହ ଏକ ମାସ ଧରି ନିରନ୍ତର ପୂଜା କଲେ ପ୍ରତିଦିନର ପୁଣ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧଠାରୁ ଅଧିକ ବୋଲି ଫଳ କୁହାଯାଇଛି। ମାଘମାସର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ କରିଥିବା ପୂଜା ତାଙ୍କ ବଂଶ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶୋକ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ନାଶ କରେ। ଶେଷରେ ଏହି ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଶ୍ରବଣ କଲେ ପାପନାଶ ଓ ମଙ୍ଗଳଲାଭ ହୁଏ ବୋଲି ଫଳଶ୍ରୁତି ରହିଛି।

Shlokas

Verse 1

ईश्वर उवाच । ततो गच्छेन्महादेवि जानकीश्वरमुत्तमम् । रामेशान्नैऋते भागे धनुस्त्रिंशकसंस्थितम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବି! ତାପରେ ରାମେଶ୍ୱରର ନୈଋତ୍ୟ ଭାଗରେ, ତିରିଶ ଧନୁ ଦୂରେ ଅବସ୍ଥିତ ଉତ୍ତମ ଜାନକୀଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 2

पापघ्नं सर्वजंतूनां जानक्याऽराधितं पुरा । प्रतिष्ठितं विशेषेण सम्यगाराध्यशंकरम्

ଏହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ପାପ ନାଶ କରେ। ପୂର୍ବେ ଜାନକୀ (ସୀତା) ଏହାକୁ ଆରାଧନା କରିଥିଲେ; ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରସନ୍ନ କରି ବିଶେଷ ଭାବେ ଏହା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 3

पूर्वं तस्यैव लिंगस्य वसिष्ठेशेति नाम वै । तत्पश्चाज्जानकीशेति त्रेतायां प्रथितं क्षितौ

ପୂର୍ବେ ସେଇ ଲିଙ୍ଗଟି ‘ବସିଷ୍ଠେଶ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲା; ପରେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ପୃଥିବୀରେ ଏହା ‘ଜାନକୀଶ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 4

ततः षष्टिसहस्राणि वालखिल्या महर्षयः । तत्र सिद्धिमनुप्राप्तास्तेन सिद्धेश्वरेति च

ତାପରେ ଷାଠି ହଜାର ବାଲଖିଲ୍ୟ ମହର୍ଷି ସେଠାରେ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ତେଣୁ ଏହା ‘ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।

Verse 5

ख्यातं कलौ महादेवि युगलिंगं महाप्रभम् । तद्दृष्ट्वा मुच्यते पापैर्दुःखदौर्भाग्यसंभवैः

ହେ ମହାଦେବୀ, କଳିଯୁଗରେ ଏହା ମହାପ୍ରଭ ‘ଯୁଗଲିଙ୍ଗ’ ଭାବେ ଖ୍ୟାତ। ଏହାର ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ଦୁଃଖ ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ ଜନ୍ମାଉଥିବା ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 6

यस्तं पूजयते भक्त्या नारी वा पुरुषोऽपि वा । संस्नाप्य विधिवद्भक्त्या स मुक्तः पातकैर्भवेत्

ନାରୀ ହେଉ କି ପୁରୁଷ, ଯେ କେହି ଭକ୍ତିସହିତ ସେଇ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରେ ଏବଂ ବିଧିଅନୁସାରେ ଭକ୍ତିରେ ଅଭିଷେକ-ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।

Verse 7

स्नात्वा च पुष्करे तीर्थे यस्तल्लिगं प्रपूजयेत् । नियतो नियताहारो मासमेकं निरन्तरम्

ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେ ଜଣେ ସେହି ଲିଙ୍ଗକୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରେ, ନିୟମଶୀଳ ଓ ନିୟତ ଆହାରୀ ହୋଇ ଏକ ମାସ ନିରନ୍ତର—

Verse 8

दिनेदिने भवेत्तस्य वाजिमेधाधिकं फलम् । माघे मासि तृतीयायां या नारी तं प्रपूजयेत् । तदन्वयेऽपि दौर्भाग्यं दुःखं शोकश्च नो भवेत्

ଦିନକୁ ଦିନ ତାହାର ଫଳ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ହୁଏ। ମାଘ ମାସର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଯେ ନାରୀ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ତାଙ୍କର ବଂଶରେ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 9

इति ते कथितं देवि माहात्म्यं पापनाशनम् । श्रुतं हरति पापानि सौभाग्यं संप्रयच्छति

ହେ ଦେବି! ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ପାପନାଶକ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିଲି। ଏହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ସୌଭାଗ୍ୟ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 113

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये जानकीश्वरमाहात्म्यवर्णनंनाम त्रयोदशोत्तरशततमोऽध्यायः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀସ୍କାନ୍ଦ ମହାପୁରାଣର ଏକାଶୀ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକସମ୍ମିଳିତ ସଂହିତାର ସପ୍ତମ ପ୍ରଭାସଖଣ୍ଡର ପ୍ରଥମ ‘ପ୍ରଭାସକ୍ଷେତ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ଭାଗରେ ‘ଜାନକୀଶ୍ୱରମାହାତ୍ମ୍ୟବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ଏକଶେ ତେରତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।